Türk Bilginleri...

ALİ KUŞÇU ? - 1474

Türk-İslam dünyasının büyük astronomi ve kelam alimi olan Ali Kuşçu XVyüzyıl başlarında Semerkant’ta doğduBabası Muhammed ünlü Türk Sultanı ve astronomu Uluğ Bey’in kuşçusu olduğu için ailesi ‘Kuşçu’ lakabıyla meşhur olduKüçük yaştan itibaren matematik ve astronomiye ilgi duyan Ali Kuşçu devrin en büyük alimleri olan Bursalı Kadızâde Rumî Gıyâseddin Cemşîd ve Muînuddîn Kâşî’den matematik ve astronomi dersi aldı

Bir vesileyle Tebriz'e yerleeşn Ali Kuşçu Uzun Hasan'dan büyük itibar gördüOsamnlıyla ralarında sorunlar olan Uzun Hasan kendisnden elçi olmasını istedi

Bunun üzerine Ali Kuşçu kendisine bunca itibar eden Uzun Hasan'ın dileğini kırmayarak yol hazırlıklarını tamamladıSemerkant'ta Kızıl Elma olarak bilinen eski Bizantium'a ulaştıHaberciler; onun geleceğini daha önceden saraya uçurmuşlardıHuzura kabul edildiği zaman Osmanlı hükümdarından beklemediği kadar iltifat gördüÇünkü kendisinden önce eserleri İstanbul'ca biliniyorduUluğ Bey Rasathanesi'ndeki çalışmalarından Semerkant'a aylarca uzak bulunan İstanbul'daki hükümdarın haberi vardı

Osmanlı tahtında oturan IIMehmet (Fatih) gayet dikkatli bilgili uyanık bir padişahtıÂdet olan merasimle Uzun Hasan'ın elçisini kabul etmiş dileklerini dinlemiş ama hemen geri dönmesine izin vermemiştiOndan gelip artık batıya kaymış olan ilim merkezlerini aydınlatmasını bilgisiyle İstanbul medreselerinde ilim heveslisi gençleri yetiştirmesini rica etti

Bu teklif Ali Kuşçu için beklenmedik bir iltifattı“Hünkârım izin verirlerse önce Tebriz'e döneyimÇünkü burada bulunuşumun gerçek sebebi Akkoyunlu Hükümdarı'nın elçisi olmaktırElçiye zeval yokturGerektir ki hünkârımın lütûfkâr davetini kabul etmeden önce vazifemi iyi bir sonuca ulaştırdığımı beni gönderen bana güvenmiş olan insana bildireyim”

Değerli matematik ve astronomi bilgini Ali Kuşçu sözünü tuttuİki yıl sonra ailesini de alarak Tebriz'den hareket ettiOsmanlı İmparatorluğunun sınırlarından karşılanarak ihtişam içinde İstanbul'a getirildiÖlümüne kadar da gençleri yetiştirmekle uğraştıKuşçu’nun ders vermeye başlamasıyla İstanbul medreselerinde astronomi ve matematik alanında büyük gelişme oldu

Ali Kuşçu’nun İstanbul’a gelişi önemlidir; çünkü o zamana kadar İstanbul’da astronomi ile uğraşan güçlü bir bilgin yoktuAli Kuşçu Osmanlılar arasında astronomi bilimini yaydı

Ali Kuşçu'nun hepsi de birbirinden değerli pek çok eseri vardır: Bunların başında Risâle fi'l-Hey'e (Astronomi Risalesi) gelirBu nefis bir astronomi kitabıdır Ali Kuşçu bu eseri Farsça yazmış sonra bazı eklemelerle Arapça'ya çevirmiştir Fatih Sultan Mehmet'e Arapça olan nüshayı sunmuşturUluğ Bey'in yıldız hareketlerini inceleyen Zîç adlı eserini de yorumlamış ve genişletmiştirAyrıca Risâle fi’l-Fethiye (Fetih Risalesi) Risâle fi’l-Hesâb (Matematik Risalesi) bilinen eserlerindendir

Ali Kuşçu 1474’te İstanbul’da vefat etmiştir