Osmanlıca Kelimeler, Osmanlı Sözlüğü

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

HAYT-İ ESVED: Siyah iplik, fecir zamanı yavaş yavaş silinen gecenin karanlığı

HAYTÜ'L-EBYAZ: Beyaz iplik, fecir zamanı, ufukta bir çizgi şeklinde beliren ve giderek artan sabah ağartısı

HAYY: 1

Diri, canlı

2

Allah'ın isimlerinden

HAYYE ALE'L-FELÂH: Toplanıp felaha gelin, haydin felaha

HAYYE ALE'S-SALAH: Toplanıp namaza gelin, haydin namaza

HAYYÜ'L-KAYYÜM: Her an diri olan, yöneten, düzenleyen

HAYZ VE NİFAS: Aybaşı hali ve lohusalık

HAYZ: Kadınlarda aybaşı hali akıntısı

HAZER: Sakınma, kaçınma, korunma, çekinme

HAZF: Aradan çıkarma, kaldırma, giderme, silme, gizli tutma

HÂZIRA: 1

Şehirli

2

Bir yere yerleşmiş

3

Medeni

HÂZIRÛN: 1

Meydanda, gözönünde olanlar

2

Hazır olanlar

HAZÎNE: Hazine, devlet malının saklandığı yer

HEBA: 1

Toz, zerre

2

Boş, nafile

HEBÂEN MENSÛRA: Boşuna harcanarak

HEDEF: Maksat, amaç

HEDER OLAN: Boşa giden

HEDER: Boşa gitme, yok yere giden şey

HEDİY: Beytullah için getirilen kurbanlar

HEDY: Harem-i şerife götürülen kurban

HELÂK: 1

Mahvolma, ölme

2

Harcanma

3

Çok yorulma

HEMŞİRE: Kız kardeş

HENDESE: Geometri

HERC Ü MERC: Alt üst, karmakarışık, allak bullak

HERDEM: Her zaman, daima

HEREM: 1

İhtiyarlama, kocama

2

Mısır ehramlarından biri

HETK-İ HÜRMET: Saygının ortadan kalkması

Şer'an haram olanın bozulması

HEVÂ: 1

Heves, istek, arzu, sevgi, hoşlanma

2

Nefsanî zevklere uyma

HEVÂ-İ NESÎM: Latif hava

Mâne-vî gıda

HEVAMM: 1

Böcekler, haşereler

2

Yılan, pire, akrep gizli zararlı hayvanlar

HEVÂPEREST: Meşru olmayan lezzet ve heves peşinde olan

HEVDEC: Kadınların binmesi için deve üzerine yapılan küçük mahfel

HEY'ET: 1

Şekil, suret

2

Görünüş

3

Durum

HEY'ET-İ İCTİMAİYYE: Toplantı heyeti, sosyal durum

HEZL: 1

Eğlence, alay, şaka

2

Latife

3

Mizah

HIDK: Öç almak için kin besleme

HIFZ: Saklama, koruma, ezberleme

HIFZISSIHHA: Sağlığı koruma

HIKD: Kin tutma, öç almak için fırsat bekleme

HINZIR: 1

Domuz 2

Pis ve katı yürekli kimse

HIRMAN: Mahrumluk, ümitsizlik

HIRZ: 1

Sığınak

2

Nazar boncuğu, nazar duası

3

Tılsım

HISÂL: Huylar, mizaçlar, karekterler

HIŞM: Kızgınlık, öfke, gazap

HITBE: 1

Okunmuş

2

Söz kesilmiş, nişanlı kız veya kadın

HIYAR: 1

Bir işi yapıp yapmamakta serbestlik, İslâm hukukunda alış-veriş hususunda muhayyerlik

2

Hayırlılar, iyiler

HİBE: Bağışlama bağış

HİCAB: 1

Utanma, sıkılma

2

Perde, hail, engel

HİCRÂN: 1

Ayrılık

2

Unutulmaz acı keder

HİCRET: 1

Memleketten memlekete göç

2

Hz

Muhammed'in Mekke'den Medine'ye hicreti, Miladın 622

senesi

HİCRET-İ SENİYYE-HİCRET-İ NEBEVİYYE: Peygamberimizin Mekke'den Medine'ye göçü

HİCV: Birini şiirle yermek, gülünç hale koymak, alay etmek

HİCVİYYE: Hicv sözü veya yazısı, taşlama

HİDAYET: Hak yola, doğru yola erme

HİDAYET-İ İLÂHİYYE: İlâhî hidayet, Allah'ın doğru yola erdirmesi

HİKMET: 1

Hakimlik, bilgelik

2

Sebep

3

Felsefe

HİKMET-İ İLÂHİYYE: Allah'ın hikmeti, yalnız O'nun bileceği iş

HİKMET-İ TEŞRİ: Kanun yapma hikmeti

Allah'ın emir ve yasaklarında gözetilen Rabbanî incelikler

HİLAF: 1

Karşı, zıt

2

Yalan

HİLÂFET: 1

Birinin yerini tutma

2

Peygamberin vekilliği, halifelik

HİLÂFETEN: 1

Birinin yerine geçerek

2

Halife olarak

HİLAF-I EDEB: Terbiye ve ahlâka aykırı

HİLÂL: Yeni ay

HİL'AT: Elbise, kaftan

HİL'AT-İ RİSALET: Peygamberlik elbisesi

HİLF: Yardımlaşma, ittifak, sözleşme

HİLKAT: 1

Yaratılış

2

Tabiat

HİLKAT-İ ÂDEM: İlk insanın yaratılışı

HİLKAT-İ ARZ: Dünyanın yaratılışı

HİLL: 1

Hilal

2

Hac vaktinde ihrama girilen yerin dışında kalan saha, haremin dışı

HİLM Ü HAYÂ: Yumuşaklık ve utanma duygusu

HİLM: Yumuşaklık, insanın tabiatında olan yumuşaklık duygusu

HÎN: An, zaman, vakit, sıra

HİRFET: Sanat, meslek

HİSAB: Hesap, saymak, aritmatik

HİSAL-HISAL: Huylar, tabiatlar

HİSAR: 1

Kuşatma, etrafını alma

2

Etrafı istihkamlı kale, bent

HİSS: Duyma kuvveti, duygu

HİSSE: Pay, nasip

HİSSEDÂR: Pay, hisse sahibi

11-25-2012	#23
Prof. Dr. Sinsi	Osmanlıca Kelimeler, Osmanlı Sözlüğü HAYT-İ ESVED: Siyah iplik, fecir zamanı yavaş yavaş silinen gecenin karanlığı HAYTÜ'L-EBYAZ: Beyaz iplik, fecir zamanı, ufukta bir çizgi şeklinde beliren ve giderek artan sabah ağartısı HAYY: 1 Diri, canlı 2 Allah'ın isimlerinden HAYYE ALE'L-FELÂH: Toplanıp felaha gelin, haydin felaha HAYYE ALE'S-SALAH: Toplanıp namaza gelin, haydin namaza HAYYÜ'L-KAYYÜM: Her an diri olan, yöneten, düzenleyen HAYZ VE NİFAS: Aybaşı hali ve lohusalık HAYZ: Kadınlarda aybaşı hali akıntısı HAZER: Sakınma, kaçınma, korunma, çekinme HAZF: Aradan çıkarma, kaldırma, giderme, silme, gizli tutma HÂZIRA: 1 Şehirli 2 Bir yere yerleşmiş 3 Medeni HÂZIRÛN: 1 Meydanda, gözönünde olanlar 2 Hazır olanlar HAZÎNE: Hazine, devlet malının saklandığı yer HEBA: 1 Toz, zerre 2 Boş, nafile HEBÂEN MENSÛRA: Boşuna harcanarak HEDEF: Maksat, amaç HEDER OLAN: Boşa giden HEDER: Boşa gitme, yok yere giden şey HEDİY: Beytullah için getirilen kurbanlar HEDY: Harem-i şerife götürülen kurban HELÂK: 1 Mahvolma, ölme 2 Harcanma 3 Çok yorulma HEMŞİRE: Kız kardeş HENDESE: Geometri HERC Ü MERC: Alt üst, karmakarışık, allak bullak HERDEM: Her zaman, daima HEREM: 1 İhtiyarlama, kocama 2 Mısır ehramlarından biri HETK-İ HÜRMET: Saygının ortadan kalkması Şer'an haram olanın bozulması HEVÂ: 1 Heves, istek, arzu, sevgi, hoşlanma 2 Nefsanî zevklere uyma HEVÂ-İ NESÎM: Latif hava Mâne-vî gıda HEVAMM: 1 Böcekler, haşereler 2 Yılan, pire, akrep gizli zararlı hayvanlar HEVÂPEREST: Meşru olmayan lezzet ve heves peşinde olan HEVDEC: Kadınların binmesi için deve üzerine yapılan küçük mahfel HEY'ET: 1 Şekil, suret 2 Görünüş 3 Durum HEY'ET-İ İCTİMAİYYE: Toplantı heyeti, sosyal durum HEZL: 1 Eğlence, alay, şaka 2 Latife 3 Mizah HIDK: Öç almak için kin besleme HIFZ: Saklama, koruma, ezberleme HIFZISSIHHA: Sağlığı koruma HIKD: Kin tutma, öç almak için fırsat bekleme HINZIR: 1 Domuz 2 Pis ve katı yürekli kimse HIRMAN: Mahrumluk, ümitsizlik HIRZ: 1 Sığınak 2 Nazar boncuğu, nazar duası 3 Tılsım HISÂL: Huylar, mizaçlar, karekterler HIŞM: Kızgınlık, öfke, gazap HITBE: 1 Okunmuş 2 Söz kesilmiş, nişanlı kız veya kadın HIYAR: 1 Bir işi yapıp yapmamakta serbestlik, İslâm hukukunda alış-veriş hususunda muhayyerlik 2 Hayırlılar, iyiler HİBE: Bağışlama bağış HİCAB: 1 Utanma, sıkılma 2 Perde, hail, engel HİCRÂN: 1 Ayrılık 2 Unutulmaz acı keder HİCRET: 1 Memleketten memlekete göç 2 Hz Muhammed'in Mekke'den Medine'ye hicreti, Miladın 622 senesi HİCRET-İ SENİYYE-HİCRET-İ NEBEVİYYE: Peygamberimizin Mekke'den Medine'ye göçü HİCV: Birini şiirle yermek, gülünç hale koymak, alay etmek HİCVİYYE: Hicv sözü veya yazısı, taşlama HİDAYET: Hak yola, doğru yola erme HİDAYET-İ İLÂHİYYE: İlâhî hidayet, Allah'ın doğru yola erdirmesi HİKMET: 1 Hakimlik, bilgelik 2 Sebep 3 Felsefe HİKMET-İ İLÂHİYYE: Allah'ın hikmeti, yalnız O'nun bileceği iş HİKMET-İ TEŞRİ: Kanun yapma hikmeti Allah'ın emir ve yasaklarında gözetilen Rabbanî incelikler HİLAF: 1 Karşı, zıt 2 Yalan HİLÂFET: 1 Birinin yerini tutma 2 Peygamberin vekilliği, halifelik HİLÂFETEN: 1 Birinin yerine geçerek 2 Halife olarak HİLAF-I EDEB: Terbiye ve ahlâka aykırı HİLÂL: Yeni ay HİL'AT: Elbise, kaftan HİL'AT-İ RİSALET: Peygamberlik elbisesi HİLF: Yardımlaşma, ittifak, sözleşme HİLKAT: 1 Yaratılış 2 Tabiat HİLKAT-İ ÂDEM: İlk insanın yaratılışı HİLKAT-İ ARZ: Dünyanın yaratılışı HİLL: 1 Hilal 2 Hac vaktinde ihrama girilen yerin dışında kalan saha, haremin dışı HİLM Ü HAYÂ: Yumuşaklık ve utanma duygusu HİLM: Yumuşaklık, insanın tabiatında olan yumuşaklık duygusu HÎN: An, zaman, vakit, sıra HİRFET: Sanat, meslek HİSAB: Hesap, saymak, aritmatik HİSAL-HISAL: Huylar, tabiatlar HİSAR: 1 Kuşatma, etrafını alma 2 Etrafı istihkamlı kale, bent HİSS: Duyma kuvveti, duygu HİSSE: Pay, nasip HİSSEDÂR: Pay, hisse sahibi