Osmanlıca Kelimeler, Osmanlı Sözlüğü

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

İNÂYET: 1

Dikkat, gayret, özenme

2

Lütuf, ihsan, iyilik

İNDALLAH: Allah yanında

İNDE'L-CUMHUR: Çoğunluğun yanında, çoğunluğun nazarında

İNDE'L-HÂCE: İhtiyaç vaktinde

İNDİRAC: İçine konma, arasına sıkışma

Derecelenme

İNDİYYE: Kendi görüşüne tabi olan

İNFAK: Nafaka verme, besleme, geçindirme

İNFİSÂL: 1

Ayrılma, 2

Azledilme, işinden uzaklaşma

İNFİTÂR: Yarılma, açılma

İNHİRÂF: Doğru yoldan sapma

İN'İKÂS: Bir yere çarpıp geri dönme, aksetme

İNKÂR: Tanımama

İNKIBÂZ: 1

Büzülüp toplanma, çekilme

2

Kasvet, keder, sıkıntı

3

Kabızlık, peklik

İNKILÂB: Bir halden başka bir hale dönme

İNKIRAZ: Tükenme, blitme, kırılıp yok olma

İNKITÂ: Kesilme

İNKIYÂD: Boyun eğme, mutî olma, itaat etme

İNKİŞÂF: Gelişme, ilerleme

İNS U CİN: İnsan ve cin

İNS: İnsan

İNŞÂ: Yapma, vücuda getirme

İNŞİKÂK: İkiye ayrılma, yarılma

İNŞİRAH: Ferahlamak, sevinç duymak

İNŞİRAH-I SADR: Vicdan ferahlığı,vicdan huzuru

İNTAK: Nutka getirmek, söyleme yeteneği olmayanı söyletmek

İNTİBAK: Uyma, uygun hale gelme

Edebiyatta iki zıd şeyin ortak özelliğini bulup birleştirme

İNTİFÂ: Fayda sağlama, menfaatlanma

İNTİŞÂR: Yayılma

İNZÂL: İndirme, indirilme

İNZÂL-İ MENÎ: Üreme organından meni çıkması

İNZÂR: Korkutmak, sakındırmak

İ'RÂB: 1

Düzgün konuşma ve hakikatı belirtme

2

Arapça kelimelerin sonundaki harf veya harekenin değişmesi

İRÂDE-İ CÜZ'İYYE: Allah tarafından insanın yetkisine bırakılan cüz'î irade

İnsan iradesi

İRÂE: "Rü'yet"ten: Gösterme, tayin etme

İ'RÂZ: Yüz çevirme, başka tarafa dönme

İRBE: Kadına ihtiyaç duymayan erkek

İRCA': Döndürme, geri çevirme

İRS: 1

Ölen kişinin mirasçılarına kalan mal veya para

2

Veraset, soya çekim

İRŞAD: Doğru yolu gösterme

İRTİCÂ': Gerilik, geriye gitme, eskiyi isteme

İRTİDÂD: Din değiştirme, dinden çıkma, dinden dönme

İRTİFÂ': Yükseklik, yükselme

İRTİHÂL: Vefat etmek, ölmek

İRTİKÂB: 1

Kötü bir iş işleme

2

Rüşvet yeme

İS'ÂF: Birinin isteğini kabul edip yerine getirme

ÎSÂL: Ulaştırma, vardırma

İSKÂT: (Sükut'tan) Susturma

İSKAT: 1

Düşürme, aşağı alma

2

Hükümsüz bırakma, iptal etme

İSKAT-I CENİN: Çocuk düşürme

İSM-İ ÂZAM: Allah Teâlâ'nın en büyük adı

İSM-İ FAİL: İş yapan kimse

İSM-İ HÂS: Özel isim

İSNAD-I MECAZÎ: Mecazî isnad, bir sözün mecaz anlamını tercih etmek

İSNEYN: 1

Pazartesi günü

2

İki

İSRA: Gece yürüyüşü, yürütme

İSTİÂB: İçine alma, kaplama

İSTİÂRE: 1

Ödünç alma

2

Bir kelimenin mânâsını muvakkaten başka bir kelime hakkında kullanma

İSTİÂRE-İ TEMSİLİYYE: Teşbihin esas unsurlarından biri ile yapılan benzetme

İSTİÂZE: "Eûzü billâhi mineşşeyta-nirracîm" sözünü söyleyerek Allah'a sığınma, eûzü çekme

İSTİB'ÂD: Uzaklaşma, uzaklaştırma, akıl dışı sayma

İSTİ'DÂD: 1

Alışma, ünsiyet

2

Kabiliyet

İSTİDLÂL: Bir delile dayanarak bir şeyden netice çıkarmak

Delil getirerek anlamak

İSTİDRÂC: 1

Derece derece yükselmeyi istemek

2

Fâsık veya kâfir olduğu belli bir şahsın gösterdiği harika

İSTİDRÂK: Yetişme, nail olma

İSTİFA: Memuriyetten azlini istemek

İSTİFHAM: Anlamaya çalışmak, soru sormak, soru

İSTİFHAM-I İNKÂRÎ: Olumsuzu pekiştiren soru şekli

"Hiç yapar mı?" ifadesindeki gibi

İSTİGÂSE: 1

Yağmur isteme, yağmur duası etme

2

Yardım ve imdad isteme

İSTİĞFÂR: Af talep etme

İSTİĞNA: Gönül tokluğu

11-25-2012	#27
Prof. Dr. Sinsi	Osmanlıca Kelimeler, Osmanlı Sözlüğü İNÂYET: 1 Dikkat, gayret, özenme 2 Lütuf, ihsan, iyilik İNDALLAH: Allah yanında İNDE'L-CUMHUR: Çoğunluğun yanında, çoğunluğun nazarında İNDE'L-HÂCE: İhtiyaç vaktinde İNDİRAC: İçine konma, arasına sıkışma Derecelenme İNDİYYE: Kendi görüşüne tabi olan İNFAK: Nafaka verme, besleme, geçindirme İNFİSÂL: 1 Ayrılma, 2 Azledilme, işinden uzaklaşma İNFİTÂR: Yarılma, açılma İNHİRÂF: Doğru yoldan sapma İN'İKÂS: Bir yere çarpıp geri dönme, aksetme İNKÂR: Tanımama İNKIBÂZ: 1 Büzülüp toplanma, çekilme 2 Kasvet, keder, sıkıntı 3 Kabızlık, peklik İNKILÂB: Bir halden başka bir hale dönme İNKIRAZ: Tükenme, blitme, kırılıp yok olma İNKITÂ: Kesilme İNKIYÂD: Boyun eğme, mutî olma, itaat etme İNKİŞÂF: Gelişme, ilerleme İNS U CİN: İnsan ve cin İNS: İnsan İNŞÂ: Yapma, vücuda getirme İNŞİKÂK: İkiye ayrılma, yarılma İNŞİRAH: Ferahlamak, sevinç duymak İNŞİRAH-I SADR: Vicdan ferahlığı,vicdan huzuru İNTAK: Nutka getirmek, söyleme yeteneği olmayanı söyletmek İNTİBAK: Uyma, uygun hale gelme Edebiyatta iki zıd şeyin ortak özelliğini bulup birleştirme İNTİFÂ: Fayda sağlama, menfaatlanma İNTİŞÂR: Yayılma İNZÂL: İndirme, indirilme İNZÂL-İ MENÎ: Üreme organından meni çıkması İNZÂR: Korkutmak, sakındırmak İ'RÂB: 1 Düzgün konuşma ve hakikatı belirtme 2 Arapça kelimelerin sonundaki harf veya harekenin değişmesi İRÂDE-İ CÜZ'İYYE: Allah tarafından insanın yetkisine bırakılan cüz'î irade İnsan iradesi İRÂE: "Rü'yet"ten: Gösterme, tayin etme İ'RÂZ: Yüz çevirme, başka tarafa dönme İRBE: Kadına ihtiyaç duymayan erkek İRCA': Döndürme, geri çevirme İRS: 1 Ölen kişinin mirasçılarına kalan mal veya para 2 Veraset, soya çekim İRŞAD: Doğru yolu gösterme İRTİCÂ': Gerilik, geriye gitme, eskiyi isteme İRTİDÂD: Din değiştirme, dinden çıkma, dinden dönme İRTİFÂ': Yükseklik, yükselme İRTİHÂL: Vefat etmek, ölmek İRTİKÂB: 1 Kötü bir iş işleme 2 Rüşvet yeme İS'ÂF: Birinin isteğini kabul edip yerine getirme ÎSÂL: Ulaştırma, vardırma İSKÂT: (Sükut'tan) Susturma İSKAT: 1 Düşürme, aşağı alma 2 Hükümsüz bırakma, iptal etme İSKAT-I CENİN: Çocuk düşürme İSM-İ ÂZAM: Allah Teâlâ'nın en büyük adı İSM-İ FAİL: İş yapan kimse İSM-İ HÂS: Özel isim İSNAD-I MECAZÎ: Mecazî isnad, bir sözün mecaz anlamını tercih etmek İSNEYN: 1 Pazartesi günü 2 İki İSRA: Gece yürüyüşü, yürütme İSTİÂB: İçine alma, kaplama İSTİÂRE: 1 Ödünç alma 2 Bir kelimenin mânâsını muvakkaten başka bir kelime hakkında kullanma İSTİÂRE-İ TEMSİLİYYE: Teşbihin esas unsurlarından biri ile yapılan benzetme İSTİÂZE: "Eûzü billâhi mineşşeyta-nirracîm" sözünü söyleyerek Allah'a sığınma, eûzü çekme İSTİB'ÂD: Uzaklaşma, uzaklaştırma, akıl dışı sayma İSTİ'DÂD: 1 Alışma, ünsiyet 2 Kabiliyet İSTİDLÂL: Bir delile dayanarak bir şeyden netice çıkarmak Delil getirerek anlamak İSTİDRÂC: 1 Derece derece yükselmeyi istemek 2 Fâsık veya kâfir olduğu belli bir şahsın gösterdiği harika İSTİDRÂK: Yetişme, nail olma İSTİFA: Memuriyetten azlini istemek İSTİFHAM: Anlamaya çalışmak, soru sormak, soru İSTİFHAM-I İNKÂRÎ: Olumsuzu pekiştiren soru şekli "Hiç yapar mı?" ifadesindeki gibi İSTİGÂSE: 1 Yağmur isteme, yağmur duası etme 2 Yardım ve imdad isteme İSTİĞFÂR: Af talep etme İSTİĞNA: Gönül tokluğu