Milli Mücadele Yıllarında Nazilli

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

Nazilli’de yapılan kongreler :
Mondros Mütarekesi ( 30 Ekim 1918 ) sonrası Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde Müdafaa-i Hukuk Teşkilatları kurulmuştu

İzmir işgalinden ( 15 Mayıs 1919 ) sonrada kendiliğinden Kuva-yı Milliye örgütlenmesi başlamıştı

Milli Mücadele ruhu ve egemenlik arayışı hızla yayılınca Anadolu’da yön yöntem tayini için kongreler başladı Nitekim ;
23 Temmuz 1919 da Erzurum Kongresi
26 Temmuz 1919 da Balıkesir Kongresi
6-9 Ağustos 1919 da Nazilli Kongresi
16 Ağustos 1919 da Alaşehir Kongresi
4-11 Eylül 1919 da Sivas Kongresi toplanarak Milli Mücadele için kararlar almış
uygulamaya başlamıştır

Nazilli’de yapılan kongrenin önemi

Köşk Cephesinin hemen yakınında olması ve alınan kararlar gereği Kuva-yı Milliye ihtiyaçlarının temini ve dağıtılması gibi kolaylıkların varlığından kaynaklanmaktadır

1Nazilli Kongresinin delegeleri 57

Tümen Kumandanlığın görev alanı içerisinde bulunan şehir ve kasabalardan gelmiştir

İlk kongrede Karacasu delegesi Mustafa Talat Efendi başkanlığında 18 kişi ile toplanmıştır

Nazilli’den sadece Zühtü Bey iştirak etmiştir

Önemli olan Heyeti Milliye’nin o tarihteki Cemiyetler Kanununa göre meşru hale gelmesini sağlamasıdır

2 Nazilli Kongresi :
“ … Vuku bulan davet üzerine esamisi zirde muharrer murahhaslar Nazilli’ye vurut etmekle 13 Eylül 1919 Cuma günü alaturka saat iki buçuk ‘ta Ali Beyzade Ali Bey hanesinin salonunda akdi içtima ederek ferdası cumartesi günü saat beş buçukta müzakereratı hitam vermiş ve berveçhi zir mükerreratı ittihaz etmiştir

… ”
Bu kongreye Nazilli’den katılanlar Avukat İlhami Bey ve Ömer Beylerdir

Atça’dan Abbas Bey ve Tapucuzade Hakkı Efendi

Sultanhisar’dan Ahmet ve Ali Zühtü Beylerdir

Toplam 52 delegenin katıldığı bu kongrenin başkanlığını Antalya’dan gelen Nuri Bey yapmıştır

Nuri Bey

Demirci Mehmet Efe’nin Galip Hoca ‘dan ( Celal Bayar ) sonraki dönemlerde müşavirliğini yapan kimsedir

Nazilli’de kaldığı süre içerisinde Demirci Mehmet Efe üzerinde hakimiyetin kurmuş ise de bu tehliaaai görenler Nuri Bey’i uzaklaştırmak için çalışmışlar ve sonuç almışlardır

Kongreye katılanlar arasında

Hürriyet ve İtilaf yanlısı olanlar çoğunlukta olduğu için Aydın Bölgesinden Sivas Kongresine delege gönderilmesi hususunda vaki tereddütler nedeniyle bekle- gör politikası izlenmiş ve delege gönderilememiştir

“… Nazilli Kongresine katılanların Sivas Kongresinin amaçlarını pekiyi anlamadıkları veya görmezden gelmeyi çalıştıkları söylenebilir

Belki de Sivas Kongre’sinin İstanbul Hükümeti ile arasındaki sürtüşmeden olumsuz şekilde etkilenmemek isteğinden kaynaklanmış olabilir

Çünkü Nazilli kongresi yasal zeminde kalmakta kararlı olmuştur

Oysa Sivas Kongresi; Damat Ferit Hükümetine karşı tavrını sertleştirmiş ve sonuçta Damat Ferit Hükümeti istifa etmezse

İstanbul ile bütün ilişkilerin kesilmesi hususunda bir karar almış ve uygulamaya koymuştu

Öte yandan Sivas Kongresi Anadolu ve Rumeli’deki bütün Müdafaa-i Hukuk Cemiyetlerini birleştirdiğini ilan etmişti

Artık söz söyleme yetkisinin Heyeti Temsiliye’de olduğunu göstermek istemişti

Ama Nazilli Kongresinin Heyeti Temsiliye’den izin almadan adeta onu yok sayarak toplaması bununla da kalmayıp

Sivas Kongresinin İstanbul ile ilişkilerin kesilmesi yolunda aldığı karara uymayacağını açıklaması HEYETİ TEMSİLİYE BAŞKANI MUSTAFA KEMAL PAŞA’NIN tepkilerine yol açmıştı

… ”
Nazilli’de kongre toplanıyor

Bu kongrelerde 4 yabancı dil bilen Nazillili Hacı Süleyman Efendi neden yoktur

Belediye Başkanlığı yapmış bulunan Şeyh Nuri Efendi neden kongrelere katılmamıştır

Pirlibeyli Mehmet Ağa Nazilli’den Ali Haydar Bey nerelerdedir

(Miralay / Albay ) REFET BEY Nazilli’de :
Aydın Bölgesinde müstakil olarak görev yapmakta olan ve doğrudan doğruya Harbiye Nezaretine bağlı iken alınan kararla 18 Ekim 1919 da Afyon’daki 12

Kolordu Komutanlığına
bağlanmıştır

Amaç Milli Mücadelenin tek merkezden kontrollü bir şekilde yürütülmesidir

Eylül ayı içerisinde Refet Bey’in Nazilliye geleceği telgrafla önceden bildirilmiş olmakla hazırlık yapılmaya başlanmıştır

Efeler tarafından yönetilen Aydın Cephesi bölüklerine bir kumandan göndermek Mustafa Kemal’in düşüncesidir

Refet Bey’in Nazilliye gelişi için Nazilli Heyeti Milliyesi ile birlikte 57

Tümen Kumandanı Albay Şefik Denizli’de karşılama yapmışlar ve beraberce Nazilli’ye gelmişlerdir

Nazilli istasyonunda Demirci Mehmet Efe çok kalabalık bir zeybeklerle merasimle karşılamış bu karşılanmadan Refet Bey etkilenmiştir

Adeta askeri bir tören yapılmıştır

Demirci Mehmet Efe bu davranışı ile güç gösterisinde bulunmuştur

Trenden inen Refet Bey

zeybeklerin karşısında durarak “ Merhaba gaziler ” demiştir

Zeybeklerde “ Sağ ol ” diyerek yanıtlamıştır

Refet Bey

Aydın Kuva-yı Milliye Kumandanı sıfatı ile gelmiş hem askerleri hem de milis güçlerini kontrol etmekle görevli bulunmakta ise de Demirci Mehmet Efe’yi hemen hakimiyet altına almak kolay değildir

Ama onun gücünden ve kuvvetinden yararlanmak Milli mücadele için gereklidir

Demirci Mehmet Efe

o sıralarda Antalya’dan gelen Nuri Bey’in Avukat İlhami Beyin ve Hacı Süleyman Efendi’nin kontrolü altında gibi gözükmektedir

Nazilliye yerleşen Refet Bey

Salihli taraflarına giderek oraları da gözden geçirmiştir

Aralık 1919 tarihinde Antalya’lı Nuri Bey’in elinde bulunan Demirci Mehmet Efe tarafından kullanılan Umum kuva-yı Milliye Kumandanı mührünü Nuri Beyin elinden alarak onu uzaklaştırmıştır

Rütbesini ve askeri sıfatlarını dahi düşünmeksizin Milli mücadelenin başarıya ulaşması bakımından büyük fedakarlık göstererek Demirci Mehmet Efe’nin müşavirliğine geçmiştir

Mührü taşıyarak tüm yazışmaları kendi kontrolüne almıştır

Demirci Mehmet Efe emrine girdi diyerek küçümseyenler olmuştur

Ama Demirci Mehmet Efe etrafındaki zararlı kişileri uzaklaştırmakla işe başlamıştır

İlk olarak Yüzbaşı Tahir Bey uzaklaştırılmış onun yerine mühür Denizlili Yüzbaşı Şükrü Bey’e teslim edilmiştir

Bu şekli ile Milli kıtalar 21 Aralık 1919 dan sonra doğrudan doğruya Nizamiye Kıtalar gibi 57

Tümen Kumandanlığına bağlanmıştır

Karargah merkezi Köşk olmuştur

Refet Bey zaman

zaman Demirci Mehmet Efe’nin evinde de misafir oluyor

Dostlukları ilerlemiş bulunduğundan daha sonraki zamanlarda

Milli mücadelenin selameti bakımından dostluk elini uzatmaktan hiç çekinmemiştir

İğdecik baskınında görüldüğü gibi…
İstanbul Meclisi Mebusanı ve Ankara BMM için seçimler Nazilli’de yapıldı :
İstanbul’da Damat Ferit Hükümeti

Meclisi Mebusanın açılmasını istemiyordu

Ama Sivas Kongresi yapılmış ve Anadolu’da hakimiyetini HEYETİ TEMSİLİYE marifetiyle kurmuştu

Nitekim Eylül 1919 dan itibaren Anadolu illerinin İstanbul Hükümeti ile muhaberelerini kesmiş bulunduğundan Damat Ferit Hükümeti zor durumda kalmıştı

Bu durum karşısında Hükümet 2 Ekim 1919 da istifa etmek zorunda kaldı

Yerine Ali Rıza Paşa Kabinesi geçti

Ali Rıza Paşa Meclisi Mebusan’ı toplamak için seçim kararı aldı

Aydın Sancağı seçimi için çalışmalar başlayınca

Musluca Çayının batısı Yunan işgal bölgesi olduğundan işgal altındaki bir şehirde seçim yapılması mümkün değildi

Seçim bu nedenle Nazilli’de yapıldı

Nazilli önem kazanmış bir yerdi

Demirci Mehmet Efe Nazilli’de oturuyor

57

Tümen Karargahı Çine’de ise de daha ziyade Köşk’te oturuluyordu

En önemlisi

Mustafa Kemal’in Heyeti Temsiliye mensubu bulunan Refet Bey’de Nazilli’ye gelmişti

11-25-2012	#3
Prof. Dr. Sinsi	Milli Mücadele Yıllarında Nazilli Nazilli’de yapılan kongreler : Mondros Mütarekesi ( 30 Ekim 1918 ) sonrası Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde Müdafaa-i Hukuk Teşkilatları kurulmuştu İzmir işgalinden ( 15 Mayıs 1919 ) sonrada kendiliğinden Kuva-yı Milliye örgütlenmesi başlamıştı Milli Mücadele ruhu ve egemenlik arayışı hızla yayılınca Anadolu’da yön yöntem tayini için kongreler başladı Nitekim ; 23 Temmuz 1919 da Erzurum Kongresi 26 Temmuz 1919 da Balıkesir Kongresi 6-9 Ağustos 1919 da Nazilli Kongresi 16 Ağustos 1919 da Alaşehir Kongresi 4-11 Eylül 1919 da Sivas Kongresi toplanarak Milli Mücadele için kararlar almış uygulamaya başlamıştır Nazilli’de yapılan kongrenin önemi Köşk Cephesinin hemen yakınında olması ve alınan kararlar gereği Kuva-yı Milliye ihtiyaçlarının temini ve dağıtılması gibi kolaylıkların varlığından kaynaklanmaktadır 1Nazilli Kongresinin delegeleri 57 Tümen Kumandanlığın görev alanı içerisinde bulunan şehir ve kasabalardan gelmiştir İlk kongrede Karacasu delegesi Mustafa Talat Efendi başkanlığında 18 kişi ile toplanmıştır Nazilli’den sadece Zühtü Bey iştirak etmiştirÖnemli olan Heyeti Milliye’nin o tarihteki Cemiyetler Kanununa göre meşru hale gelmesini sağlamasıdır 2 Nazilli Kongresi : “ … Vuku bulan davet üzerine esamisi zirde muharrer murahhaslar Nazilli’ye vurut etmekle 13 Eylül 1919 Cuma günü alaturka saat iki buçuk ‘ta Ali Beyzade Ali Bey hanesinin salonunda akdi içtima ederek ferdası cumartesi günü saat beş buçukta müzakereratı hitam vermiş ve berveçhi zir mükerreratı ittihaz etmiştir … ” Bu kongreye Nazilli’den katılanlar Avukat İlhami Bey ve Ömer Beylerdir Atça’dan Abbas Bey ve Tapucuzade Hakkı Efendi Sultanhisar’dan Ahmet ve Ali Zühtü Beylerdir Toplam 52 delegenin katıldığı bu kongrenin başkanlığını Antalya’dan gelen Nuri Bey yapmıştır Nuri Bey Demirci Mehmet Efe’nin Galip Hoca ‘dan ( Celal Bayar ) sonraki dönemlerde müşavirliğini yapan kimsedir Nazilli’de kaldığı süre içerisinde Demirci Mehmet Efe üzerinde hakimiyetin kurmuş ise de bu tehliaaai görenler Nuri Bey’i uzaklaştırmak için çalışmışlar ve sonuç almışlardır Kongreye katılanlar arasında Hürriyet ve İtilaf yanlısı olanlar çoğunlukta olduğu için Aydın Bölgesinden Sivas Kongresine delege gönderilmesi hususunda vaki tereddütler nedeniyle bekle- gör politikası izlenmiş ve delege gönderilememiştir “… Nazilli Kongresine katılanların Sivas Kongresinin amaçlarını pekiyi anlamadıkları veya görmezden gelmeyi çalıştıkları söylenebilir Belki de Sivas Kongre’sinin İstanbul Hükümeti ile arasındaki sürtüşmeden olumsuz şekilde etkilenmemek isteğinden kaynaklanmış olabilir Çünkü Nazilli kongresi yasal zeminde kalmakta kararlı olmuştur Oysa Sivas Kongresi; Damat Ferit Hükümetine karşı tavrını sertleştirmiş ve sonuçta Damat Ferit Hükümeti istifa etmezse İstanbul ile bütün ilişkilerin kesilmesi hususunda bir karar almış ve uygulamaya koymuştu Öte yandan Sivas Kongresi Anadolu ve Rumeli’deki bütün Müdafaa-i Hukuk Cemiyetlerini birleştirdiğini ilan etmişti Artık söz söyleme yetkisinin Heyeti Temsiliye’de olduğunu göstermek istemişti Ama Nazilli Kongresinin Heyeti Temsiliye’den izin almadan adeta onu yok sayarak toplaması bununla da kalmayıp Sivas Kongresinin İstanbul ile ilişkilerin kesilmesi yolunda aldığı karara uymayacağını açıklaması HEYETİ TEMSİLİYE BAŞKANI MUSTAFA KEMAL PAŞA’NIN tepkilerine yol açmıştı … ” Nazilli’de kongre toplanıyor Bu kongrelerde 4 yabancı dil bilen Nazillili Hacı Süleyman Efendi neden yoktur Belediye Başkanlığı yapmış bulunan Şeyh Nuri Efendi neden kongrelere katılmamıştır Pirlibeyli Mehmet Ağa Nazilli’den Ali Haydar Bey nerelerdedir (Miralay / Albay ) REFET BEY Nazilli’de : Aydın Bölgesinde müstakil olarak görev yapmakta olan ve doğrudan doğruya Harbiye Nezaretine bağlı iken alınan kararla 18 Ekim 1919 da Afyon’daki 12 Kolordu Komutanlığına bağlanmıştır Amaç Milli Mücadelenin tek merkezden kontrollü bir şekilde yürütülmesidir Eylül ayı içerisinde Refet Bey’in Nazilliye geleceği telgrafla önceden bildirilmiş olmakla hazırlık yapılmaya başlanmıştır Efeler tarafından yönetilen Aydın Cephesi bölüklerine bir kumandan göndermek Mustafa Kemal’in düşüncesidir Refet Bey’in Nazilliye gelişi için Nazilli Heyeti Milliyesi ile birlikte 57 Tümen Kumandanı Albay Şefik Denizli’de karşılama yapmışlar ve beraberce Nazilli’ye gelmişlerdir Nazilli istasyonunda Demirci Mehmet Efe çok kalabalık bir zeybeklerle merasimle karşılamış bu karşılanmadan Refet Bey etkilenmiştir Adeta askeri bir tören yapılmıştır Demirci Mehmet Efe bu davranışı ile güç gösterisinde bulunmuştur Trenden inen Refet Bey zeybeklerin karşısında durarak “ Merhaba gaziler ” demiştir Zeybeklerde “ Sağ ol ” diyerek yanıtlamıştır Refet Bey Aydın Kuva-yı Milliye Kumandanı sıfatı ile gelmiş hem askerleri hem de milis güçlerini kontrol etmekle görevli bulunmakta ise de Demirci Mehmet Efe’yi hemen hakimiyet altına almak kolay değildir Ama onun gücünden ve kuvvetinden yararlanmak Milli mücadele için gereklidir Demirci Mehmet Efe o sıralarda Antalya’dan gelen Nuri Bey’in Avukat İlhami Beyin ve Hacı Süleyman Efendi’nin kontrolü altında gibi gözükmektedir Nazilliye yerleşen Refet Bey Salihli taraflarına giderek oraları da gözden geçirmiştir Aralık 1919 tarihinde Antalya’lı Nuri Bey’in elinde bulunan Demirci Mehmet Efe tarafından kullanılan Umum kuva-yı Milliye Kumandanı mührünü Nuri Beyin elinden alarak onu uzaklaştırmıştır Rütbesini ve askeri sıfatlarını dahi düşünmeksizin Milli mücadelenin başarıya ulaşması bakımından büyük fedakarlık göstererek Demirci Mehmet Efe’nin müşavirliğine geçmiştir Mührü taşıyarak tüm yazışmaları kendi kontrolüne almıştır Demirci Mehmet Efe emrine girdi diyerek küçümseyenler olmuştur Ama Demirci Mehmet Efe etrafındaki zararlı kişileri uzaklaştırmakla işe başlamıştır İlk olarak Yüzbaşı Tahir Bey uzaklaştırılmış onun yerine mühür Denizlili Yüzbaşı Şükrü Bey’e teslim edilmiştir Bu şekli ile Milli kıtalar 21 Aralık 1919 dan sonra doğrudan doğruya Nizamiye Kıtalar gibi 57Tümen Kumandanlığına bağlanmıştır Karargah merkezi Köşk olmuştur Refet Bey zaman zaman Demirci Mehmet Efe’nin evinde de misafir oluyor Dostlukları ilerlemiş bulunduğundan daha sonraki zamanlarda Milli mücadelenin selameti bakımından dostluk elini uzatmaktan hiç çekinmemiştir İğdecik baskınında görüldüğü gibi… İstanbul Meclisi Mebusanı ve Ankara BMM için seçimler Nazilli’de yapıldı : İstanbul’da Damat Ferit Hükümeti Meclisi Mebusanın açılmasını istemiyordu Ama Sivas Kongresi yapılmış ve Anadolu’da hakimiyetini HEYETİ TEMSİLİYE marifetiyle kurmuştu Nitekim Eylül 1919 dan itibaren Anadolu illerinin İstanbul Hükümeti ile muhaberelerini kesmiş bulunduğundan Damat Ferit Hükümeti zor durumda kalmıştı Bu durum karşısında Hükümet 2 Ekim 1919 da istifa etmek zorunda kaldı Yerine Ali Rıza Paşa Kabinesi geçti Ali Rıza Paşa Meclisi Mebusan’ı toplamak için seçim kararı aldı Aydın Sancağı seçimi için çalışmalar başlayınca Musluca Çayının batısı Yunan işgal bölgesi olduğundan işgal altındaki bir şehirde seçim yapılması mümkün değildi Seçim bu nedenle Nazilli’de yapıldı Nazilli önem kazanmış bir yerdi Demirci Mehmet Efe Nazilli’de oturuyor 57 Tümen Karargahı Çine’de ise de daha ziyade Köşk’te oturuluyordu En önemlisi Mustafa Kemal’in Heyeti Temsiliye mensubu bulunan Refet Bey’de Nazilli’ye gelmişti