İstanbul'un Fethinde Açık Kapı Efsanesi

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-25-2012

Tarihçi Erhan Afyoncu

İstanbul fethinin bilinmeyenlerini yazdı

Bu yıl İstanbul'un fethinin 555

Yıldönümü

İstanbul'un fethi dünya tarihinin en büyük olaylarından biridir

Ancak Batılılar fethin şokunu atlatmak ve şehrin Türkler'in eline geçmesini küçümsemek için İstanbul'un açık unutulan bir kapı yüzünden düştüğünü uydurup

kendilerini teselli etmişlerdi

Bu yıl İstanbul'un fethinin 555

yıldönümü

Ancak Batı hâlâ bu fethi unutamadı

Son Roma İmparatorluğu'nun başkentinin elimize geçmesini hiçbir zaman hazmedemediler

Batılılar fethin şokunu atlatmak ve şehrin Türkler'in eline geçmesini küçümsemek için fetihten hemen sonra İstanbul'un açık unutulan bir kapı yüzünden düştüğünü uydurup

kendilerini teselli etmişlerdi

Kuşatma Başlıyor

Uzun bir hazırlık döneminden sonra 6 Nisan 1453'te Osmanlı ordusu Bizans surlarının önündeydi

6 Nisan gecesinden başlanarak surlar top ateşi ile dövülmeye başlandı

Surlarda yıkılan yerler

müdafiler tarafından hemen dolduruluyordu

7 ve 12 Mayıs tarihlerinde iki büyük saldırı gerçekleştirildiyse de

bir netice alınamadı

Bunun üzerine Osmanlı toplarının çoğu Topkapı-Edirnekapı arasına kaydırıldı ve saldırılar şehrin en zayıf bölgesinde yoğunlaştırıldı

Kuşatmanın uzaması

Avrupa'dan gelebilecek yardım yüzünden Osmanlı ordusunu zor duruma sokmuştu

Bu sırada Venedik donanması Ege'ye gelmişti

25 Mayıs'ta Bizans'a son kez teslim ol çağrısı yapıldı

Bizanslılar'dan şehri teslim etmek isteyenler oldu

Ancak İtalyanlar buna şiddetle karşı çıktılar

Bu sırada Macarlar'ın

yardıma geldiği haberleri Osmanlı ordusunun moralini bozmuştu

Tehlike büyüktü

Vezirizam Çandarlı Halil Paşa

baştan beri savunduğu kuşatmayı kaldırma fikrinde ısrar etti

Ancak Zağanos Paşa

Şehabeddin Paşa

Turahan Bey ve Akşemseddin saldırıya devam edilmesi gerektiğini söylediler

Büyük bir saldırıya geçilmesi için karar alındı

Askere şehir alındığında üç gün yağma izni verildiği duyurusu yapıldı

28 Mayıs 1453'te bütün orduya İstanbul'a yapılacak son saldırı için hazırlanmaları emri verildi

29 Mayıs sabahı gün ağarmadan genç padişahın emriyle savaş naraları atarak saldıran askerlerin sesleriyle son hücum başladı

Hiç durmadan çalan mehter askeri coşturuyordu

Bizanslılar bu seslere karşılık vermek için şehirdeki bütün kiliselerin çanlarını çaldılar

Son Hücum

Osmanlı askerleri şehre dur-durak bilmeden saldırıyorlardı

Fatih ilk olarak azapları ve ordusundaki Hıristiyanlar'ı surlara saldırttı

Osmanlı ordusunun en seçkin birlikleri surlara saldıran askerlerin arkasında düşmanın yorulmasını ve sıranın kendilerine gelmesini bekliyorlardı

Saatler süren çatışmaların ardından II

Mehmed son darbeyi vurmak üzere yeniçerileri savaşa soktu

Binlerce askerini arka arkaya şehit veren Osmanlı ordusu karşısında Bizans'ın dayanma direnci kalmamıştı

Şehre her taraftan saldırılıyordu

Ancak asıl savaş Topkapı-Edirnekapı arasındaki surlarda oluyordu

Fatih

şehrin en zayıf kısmı olduğunu anladığı Topkapı-Edirnekapı arasındaki surları günlerce süren top ateşiyle ve lağım patlatarak tahrip ettirmişti

Bu yüzden asıl hücum bu bölgeden yapılmaktaydı

Bir gülle parçası şehrin en büyük savunucularından olan Cenevizli Giustiniani'yi yaraladı

Adamlarının komutanlarını alarak Haliç'teki gemilerine gitmeleri

Bizanslılar'ın son direncini de kırdı

Bu sırada Topkapı civarındaki surlara çıkan Türk askerlerini gören Bizanslılar haykırarak şehrin iç kısımlarına doğru kaçmaya başladılar

Topkapı surlarında ardı ardına Türk bayrakları dalgalanmaya başladı

İstanbul bir anda "Şehir düştü

şehir düştü" sesleriyle çalkalanmaya başladı

Surlarda dalgalanan Bizans Kartalı ve Aziz Markos'un aslanı bulunan bayrakların yerini Türk sancakları almıştı

Şehrin savunması çökmüştü

Binlerce Türk askeri içeriye girmeye başladı

Bizanslılar evlerine

ailelerinin yanına giderken

bir kısım ahali ile yabancılar Haliç'teki gemilere kaçıyorlardı

Öğlen olduğunda şehir tamamen Türkler'in eline geçmişti

Açık Unutulan Kapı

İlk büyük Osmanlı tarihçisi Hammer'den Romancı Stefan Zweig'e kadar birçok Batılı tarihçi ve edebiyatçı İstanbul'un fethinin son safhasını şu şekilde anlatırlar; "Surların arasında dolaşan birkaç Türk askeri Edirnekapı ile Eğrikapı arasında bulunan Kerkoporta (Cambazhâne) denilen yayalara ayrılmış küçük kapılardan birisinin aklın alamayacağı bir unutkanlık yüzünden açık kaldığını görürler Diğer askerlere de haber verilir ve Türkler bu kapıdan girerek İstanbul'u fethederler Herkesin unuttuğu bir kapı olan Kerkoporta küçücük bir rastlantı dünya tarihinin gidişini değiştirmiştir"

Bu bilgi sadece o sırada Midilli'de olan

yani şehrin fethini bizzat görmeyen Dukas Tarihi'nde vardır ve dönemin diğer kaynakları ile uyuşmaz

Dönemin Türk kaynakları ile Barbaro

Dolfin ve dönemin diğer Latin ve Bizans kaynakları incelendiğinde fethin son aşamasının hiç de bu şekilde olmadığı anlaşılmaktadır

Açık kapı söylentilerinin gerçekle alakası yoktur

Fethin şokunu atlatmak ve şehrin Türklerin eline geçmesini küçümsemek için çıkarılmıştır

Bu rivayet Batı'da çok yaygındır

Ancak yerli ve yabancı tarihlerin çoğuna göre Türk askerleri bugünkü Topkapı'ya yakın bir yerden savaşarak şehre girmişlerdir

Nitekim bu bölgenin ismi de

surların gördüğü tahribat sebebiyle

fetihten sonra Top Yıkığu Mahallesi olarak anılmıştır

İstanbul'un Fethi Bize Büyük Bir İmparatorluğun Yolunu Açtı

İstanbul'un fethi genç padişaha sonsuz bir kudret ve otorite sağlamıştı

Fetih öncesi büyük karışıklıklar içerisinde çalkalanan Osmanlı Devleti bu fethin getirdiği büyük prestijle hem İslâm dünyasının en parlak devleti haline geldi

hem de düşmanları üzerinde psikolojik yılgınlık yarattı

Fatih fetihten hemen sonra iktidarını sınırlayan Çandarlı'yı görevden aldı ve bir müddet sonra öldürttü

Aynı şekilde hükümdarlığı üzerinde bir tehdit olarak gördüğü Osmanlı şehzadesi Orhan Çelebi de fetih sırasında ortadan kalkmıştı

Fatih'in veziriazamlarının sonuncusu hariç hepsi kapıkulu kökenlidir

Bu durum hükümdara aristokrat Türk ailelerinin nüfuzundan kurtulması imkânını vermiştir

Ancak her şey devşirmelere bırakılmamış

dinî

idarî ve malî bürokrasi Türk kökenlilerden teşkil edilmiştir

Böylelikle kapıkulları ile Türkler arasında bir denge kurularak devlet yönetiminde tek söz sahibinin padişah olması sağlanmıştır

Osmanlı tarihçilerinin en önemli ismi Prof Dr Halil İnalcık

fetret devrinin gerçek bitişinin İstanbul'un fethi ile olduğunu söyler

İstanbul'un fethi öncesinde sallanan imparatorluk

fetihle kazandığı büyük itibar sayesinde dünya siyasetine yön verecek bir imparatorluk olma yoluna girdi

Halil İnalcık

fetih sayesinde II

Mehmed'in kendisini cihanşümul bir imparatorluğun temsilcisi olarak gördüğünü

mutlak ve hudutsuz bir iktidar kazandığını söyler

Bu durum merkeziyetçi devletin kurulabilmesini ve devamlı fütuhat faaliyetlerinde bulunulabilmesini sağladı

Fatih'in cihanşümul hakimiyet fikrinin temelleri geniş bir yelpazeden oluşuyordu: Türk-Moğol hükümdarlık geleneği

İslâmî hilafet telakkisi ve Roma imparatorluk fikri

Fatih

fetihten sonra kendisini Roma İmparatorluğu'nun yegâne varisi sayarak

Bizans İmparatorları ile akraba bütün sülaleleri (Trabzon Rum İmparatorluğu

Mora Despotları vs) ortadan kaldırmak için faaliyete geçmişti

Fatih'in şahsında Türk-İran-İslâm ve Roma hükümdarlık geleneklerini birleştiren Osmanlı padişahı tipinin doğmuştu

11-25-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	İstanbul'un Fethinde Açık Kapı Efsanesi Tarihçi Erhan Afyoncu İstanbul fethinin bilinmeyenlerini yazdı Bu yıl İstanbul'un fethinin 555 Yıldönümü İstanbul'un fethi dünya tarihinin en büyük olaylarından biridir Ancak Batılılar fethin şokunu atlatmak ve şehrin Türkler'in eline geçmesini küçümsemek için İstanbul'un açık unutulan bir kapı yüzünden düştüğünü uydurup kendilerini teselli etmişlerdiBu yıl İstanbul'un fethinin 555 yıldönümü Ancak Batı hâlâ bu fethi unutamadı Son Roma İmparatorluğu'nun başkentinin elimize geçmesini hiçbir zaman hazmedemediler Batılılar fethin şokunu atlatmak ve şehrin Türkler'in eline geçmesini küçümsemek için fetihten hemen sonra İstanbul'un açık unutulan bir kapı yüzünden düştüğünü uydurup kendilerini teselli etmişlerdi Kuşatma Başlıyor Uzun bir hazırlık döneminden sonra 6 Nisan 1453'te Osmanlı ordusu Bizans surlarının önündeydi 6 Nisan gecesinden başlanarak surlar top ateşi ile dövülmeye başlandı Surlarda yıkılan yerler müdafiler tarafından hemen dolduruluyordu 7 ve 12 Mayıs tarihlerinde iki büyük saldırı gerçekleştirildiyse de bir netice alınamadı Bunun üzerine Osmanlı toplarının çoğu Topkapı-Edirnekapı arasına kaydırıldı ve saldırılar şehrin en zayıf bölgesinde yoğunlaştırıldı Kuşatmanın uzaması Avrupa'dan gelebilecek yardım yüzünden Osmanlı ordusunu zor duruma sokmuştu Bu sırada Venedik donanması Ege'ye gelmişti 25 Mayıs'ta Bizans'a son kez teslim ol çağrısı yapıldı Bizanslılar'dan şehri teslim etmek isteyenler oldu Ancak İtalyanlar buna şiddetle karşı çıktılar Bu sırada Macarlar'ın yardıma geldiği haberleri Osmanlı ordusunun moralini bozmuştu Tehlike büyüktü Vezirizam Çandarlı Halil Paşa baştan beri savunduğu kuşatmayı kaldırma fikrinde ısrar etti Ancak Zağanos Paşa Şehabeddin Paşa Turahan Bey ve Akşemseddin saldırıya devam edilmesi gerektiğini söylediler Büyük bir saldırıya geçilmesi için karar alındı Askere şehir alındığında üç gün yağma izni verildiği duyurusu yapıldı 28 Mayıs 1453'te bütün orduya İstanbul'a yapılacak son saldırı için hazırlanmaları emri verildi 29 Mayıs sabahı gün ağarmadan genç padişahın emriyle savaş naraları atarak saldıran askerlerin sesleriyle son hücum başladı Hiç durmadan çalan mehter askeri coşturuyordu Bizanslılar bu seslere karşılık vermek için şehirdeki bütün kiliselerin çanlarını çaldılar Son Hücum Osmanlı askerleri şehre dur-durak bilmeden saldırıyorlardı Fatih ilk olarak azapları ve ordusundaki Hıristiyanlar'ı surlara saldırttı Osmanlı ordusunun en seçkin birlikleri surlara saldıran askerlerin arkasında düşmanın yorulmasını ve sıranın kendilerine gelmesini bekliyorlardı Saatler süren çatışmaların ardından II Mehmed son darbeyi vurmak üzere yeniçerileri savaşa soktu Binlerce askerini arka arkaya şehit veren Osmanlı ordusu karşısında Bizans'ın dayanma direnci kalmamıştı Şehre her taraftan saldırılıyordu Ancak asıl savaş Topkapı-Edirnekapı arasındaki surlarda oluyordu Fatih şehrin en zayıf kısmı olduğunu anladığı Topkapı-Edirnekapı arasındaki surları günlerce süren top ateşiyle ve lağım patlatarak tahrip ettirmişti Bu yüzden asıl hücum bu bölgeden yapılmaktaydı Bir gülle parçası şehrin en büyük savunucularından olan Cenevizli Giustiniani'yi yaraladı Adamlarının komutanlarını alarak Haliç'teki gemilerine gitmeleri Bizanslılar'ın son direncini de kırdı Bu sırada Topkapı civarındaki surlara çıkan Türk askerlerini gören Bizanslılar haykırarak şehrin iç kısımlarına doğru kaçmaya başladılar Topkapı surlarında ardı ardına Türk bayrakları dalgalanmaya başladı İstanbul bir anda "Şehir düştü şehir düştü" sesleriyle çalkalanmaya başladı Surlarda dalgalanan Bizans Kartalı ve Aziz Markos'un aslanı bulunan bayrakların yerini Türk sancakları almıştı Şehrin savunması çökmüştü Binlerce Türk askeri içeriye girmeye başladı Bizanslılar evlerine ailelerinin yanına giderken bir kısım ahali ile yabancılar Haliç'teki gemilere kaçıyorlardı Öğlen olduğunda şehir tamamen Türkler'in eline geçmişti Açık Unutulan Kapı İlk büyük Osmanlı tarihçisi Hammer'den Romancı Stefan Zweig'e kadar birçok Batılı tarihçi ve edebiyatçı İstanbul'un fethinin son safhasını şu şekilde anlatırlar; "Surların arasında dolaşan birkaç Türk askeri Edirnekapı ile Eğrikapı arasında bulunan Kerkoporta (Cambazhâne) denilen yayalara ayrılmış küçük kapılardan birisinin aklın alamayacağı bir unutkanlık yüzünden açık kaldığını görürler Diğer askerlere de haber verilir ve Türkler bu kapıdan girerek İstanbul'u fethederler Herkesin unuttuğu bir kapı olan Kerkoporta küçücük bir rastlantı dünya tarihinin gidişini değiştirmiştir" Bu bilgi sadece o sırada Midilli'de olan yani şehrin fethini bizzat görmeyen Dukas Tarihi'nde vardır ve dönemin diğer kaynakları ile uyuşmaz Dönemin Türk kaynakları ile Barbaro Dolfin ve dönemin diğer Latin ve Bizans kaynakları incelendiğinde fethin son aşamasının hiç de bu şekilde olmadığı anlaşılmaktadır Açık kapı söylentilerinin gerçekle alakası yoktur Fethin şokunu atlatmak ve şehrin Türklerin eline geçmesini küçümsemek için çıkarılmıştır Bu rivayet Batı'da çok yaygındır Ancak yerli ve yabancı tarihlerin çoğuna göre Türk askerleri bugünkü Topkapı'ya yakın bir yerden savaşarak şehre girmişlerdir Nitekim bu bölgenin ismi de surların gördüğü tahribat sebebiyle fetihten sonra Top Yıkığu Mahallesi olarak anılmıştır İstanbul'un Fethi Bize Büyük Bir İmparatorluğun Yolunu Açtı İstanbul'un fethi genç padişaha sonsuz bir kudret ve otorite sağlamıştı Fetih öncesi büyük karışıklıklar içerisinde çalkalanan Osmanlı Devleti bu fethin getirdiği büyük prestijle hem İslâm dünyasının en parlak devleti haline geldi hem de düşmanları üzerinde psikolojik yılgınlık yarattı Fatih fetihten hemen sonra iktidarını sınırlayan Çandarlı'yı görevden aldı ve bir müddet sonra öldürttü Aynı şekilde hükümdarlığı üzerinde bir tehdit olarak gördüğü Osmanlı şehzadesi Orhan Çelebi de fetih sırasında ortadan kalkmıştı Fatih'in veziriazamlarının sonuncusu hariç hepsi kapıkulu kökenlidir Bu durum hükümdara aristokrat Türk ailelerinin nüfuzundan kurtulması imkânını vermiştir Ancak her şey devşirmelere bırakılmamış dinî idarî ve malî bürokrasi Türk kökenlilerden teşkil edilmiştir Böylelikle kapıkulları ile Türkler arasında bir denge kurularak devlet yönetiminde tek söz sahibinin padişah olması sağlanmıştır Osmanlı tarihçilerinin en önemli ismi Prof Dr Halil İnalcık fetret devrinin gerçek bitişinin İstanbul'un fethi ile olduğunu söyler İstanbul'un fethi öncesinde sallanan imparatorluk fetihle kazandığı büyük itibar sayesinde dünya siyasetine yön verecek bir imparatorluk olma yoluna girdi Halil İnalcık fetih sayesinde II Mehmed'in kendisini cihanşümul bir imparatorluğun temsilcisi olarak gördüğünü mutlak ve hudutsuz bir iktidar kazandığını söyler Bu durum merkeziyetçi devletin kurulabilmesini ve devamlı fütuhat faaliyetlerinde bulunulabilmesini sağladı Fatih'in cihanşümul hakimiyet fikrinin temelleri geniş bir yelpazeden oluşuyordu: Türk-Moğol hükümdarlık geleneği İslâmî hilafet telakkisi ve Roma imparatorluk fikri Fatih fetihten sonra kendisini Roma İmparatorluğu'nun yegâne varisi sayarak Bizans İmparatorları ile akraba bütün sülaleleri (Trabzon Rum İmparatorluğu Mora Despotları vs) ortadan kaldırmak için faaliyete geçmişti Fatih'in şahsında Türk-İran-İslâm ve Roma hükümdarlık geleneklerini birleştiren Osmanlı padişahı tipinin doğmuştu