İmam-I Muhammed Gazali

Ebu Hâmid Muhammed b Muhammed b Ahmed' (H 450/505/m 1058-1111) Tus sehrinde dogdu Yasadigi yüzyil siyasî bakimdan çalkantili fakat Ilmî ve dinî hayat bakimindan Islâm dünyasinin ve hatta o günkü dünyanin en parlak dönemini teskil eder Ayrica Gazzâlî yalniz döneminin degil bütün Islâm düsüncesi tarihinin en önde gelen düsünürlerindendir Ehl-i sünnet inancina yaptigi hizmet kendisine Huccetü'l-Islâm lakabinin verIlmesine sebep oldu FIkihta Sâfiî kelâmde Es'ariyye ekolünü benimsemis olan Gazzâlî ömrünün sonlarini tasavvufî bir hayat içinde geçirdi Gazzâlî; Kelâmcilar sûfiyye bâtinîler ve özellikle yunan kaynakli felsefe dahil devrinin bütün düsünce sekillerini olabildigince tahlil ve tenkitten geçirdi (De Boer Islâm'da Felsefe tarihi Çev Yasar Kutlay s 109) Eserleri Islâm dini ve düsüncesinin hemen her alani ile ilgili oldugu gibi her zihin seviyesindeki Insan a hitabedecek sekilde de hem yaygin hem yüksek bir özellige sahiptir Baslicalari; 0hyâ'ü-Ulûmi'd Dîn: Sam'da inzivada bulundugu sirada yazdigi 0nanç Ibâdet ve tasavvufa dair konulari içine alir El-Munkiz'u-mine'd-Dalâl: Düsünce hayatini ve kendisinin geçirdigi ruhâ-manevî merhaleleri anlattigi eseridir Bu eser degeri bakimindan Augustin'in "Les C onfessions" (itirafla) ina; Descardes'in "Metod üzerine Konusma" sina ve Rousseau'nun "itiraflar" ina benzetilir (HIlmi Ziya Ülken Islâm Felsefesi-Kaynaklari ve Tesiri Istanbul 1967 s 120) Mekâsidu'l-Felâsife: Felsefenin mahiyetini ve filozoflarin delillerini sergiler Daha sonra tenkit edecegi Islâm messaî (Aristocu) felsefesinin güzel bir tanitimi mahiyetindedir Mi'yâru'l-Ilm ve Mihakkü'n-Nazar: Bu Iki eser klâsik mantigin temel problemlerini sergiler ve mantigin öneminden bahseder el-Iktisad fi'l-i'tikad Ilcamu'l-Avân an Ilmi'l-Kelâm Mizânu'l-Amel Miskâtu'l-Envâr Cevâhiru'l-Kur'ân er-Risâletü'l-ledunniyye Faysalu't-Tefrika Kimyayi Saadet Mearicü'l-Kuds el-Mustasfa isimli eserleri ise Kelâm tasavvuf ve ahlâka dairdir Gazzâlî sözü geçen eserleriyle Islâm inanç ve düsünce hayatinin günümüze kadar gelen meselelerinin hemen hepsiyle ilgilendigini göstermektedir Bütün endisesi Islâm akidesini buna bagli olarak da Islâm ahlâkini ve düsüncesini savunup yaymak olan Gazzâlî din ile dogrudan ilgili bulunmayan diger ilimleri de Islâm dinini esas alarak degerlendirmistir Bu sebeple de devrinin gelenegine u¤¤¤¤¤ bütün ilimleri Islâm inancini esas kabul ederek bir siniflamaya tâbi tutmustur Buna göre ilimler önce; a-Ser'î (dinî) ilimler: Usûl yani Tevhid Ilmi ve furu' amelî ilimler b-Aklî ilimler: Rîyazî ve mantikla ilgili olanlar; Tabiî ilimler metafizik (varlik Ilmi) diye ana bölümlere ayrilir Daha sonra Ilâhiyât Siyâset ve Ahlâk da ayn ilimler olarak yer alir (Gazzâlî Makasidu'l Felâsife Nsr Süleyman Dünya Kahire1960 s 134 vd) Gazzâlî'nin ilimleri degerlendirisi din-ilim ve din-felsefe iliskileri gibi günümüz Insanini yakindan ilgilendiren hususlara isik tutacak mahiyettedir Ona göre matematik Geometri ve Astronomi gibi ilimlerin olumlu veya olumsuz denebilecek sekilde din ile ilgili bir yönü bulunmamaktadir Bu ilimlerin meseleleri aklî delillerle ispat edilen konular olup ögrenildikten sonra inkâra mahal bulunmayan hususlardir Din adina bu gibi ilimlere karsi çikmak dine zarar verir (Gazzalî el-Munkiz'u-mine'd-Dalâl çev HIlmi Güngör