Kabusnâme Nedir ? Kabusname'den Öğütler

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-04-2012

Kabusnâme Nedir ? Kabusname'den Öğütler

Sahsiyetini kendi gayretinle elde et

Ey ogul!

Sahsiyetini ananin babanin verdigi adla degil de, kendi gayretinle kazanmaya çalis

Çünkü anan ve baban sana bir ad verdi: Ya Ahmet, ya Mahmut, ya falan, ya da filan

Oysa senin kazandigin ad, ya bilgin, ya bilge, ya üstat, ya ögretici, ya da becerikli olacaktir

Böyle olunca, öteki adin, babanin ve ananin yaninda makbul oldugunun alametidir, bu sonraki adlar da halk arasinda makbul oldugunun nisanidir

Tatli dille konus

Ey ogul!

Tatli dille konusmayi aliskanlik haline getir

Nitekim demisler: "Her kimin dili tatli olursa, dostlari çok olur

"

Ne kadar tatli söylersen söyle, sözün yerini bilmedikçe söyleme

Çünkü yerinde söylenmeyen söz tatli ve güzel de olsa aci ve çirkin görünür

Seni sikintiya sokacak sözü söyleme

Bu durumda susmak daha iyidir

Halka güzel sözler söyle ki, güzel cevaplar isitesin

Kimsenin üzüntüsüne sevinme

Ey ogul!

Kimsenin üzüntüsüne sevinme, böylece kimse de senin üzüntüne sevinmez

Senden asagi olanlara zulmetme, adalet göster, böylece sen de, senden büyük olanlardan zulüm görmezsin, adalet bulursun

Çorak yere tohum ekme

Ey ogul!

Çorak yere tohum ekme ve agaç dikme, çünkü ürün vermez

Yani nankör kisiye iyilik etme

Çorak yerde tohum nasil bosa giderse, nankör kisiye yapilan iyilik de öyle bosa gider

Fakat iyiligi, lâyik olandan esirgeme

Elinden iyilik etmek gelmezse, bari halki iyilige yönelt

Demislerdir ki, "eddâllü ale´l-hayri kefâilihî", yani "Bir kisi bir kisiyi hayra yönlendirirse, o hayri islemis gibi olur

"

Yaptigin iyilikten pisman olma

Ey ogul!

Yaptigin iyilikten dolayi pisman olma ve kötülükten çok sakin

Çünkü iyiligin ve kötülügün karsiligi ölmeden sana erisir

Iyilik ettigin kisinin gönlü ne kadar rahat olursa, senin de gönlüne o kadar rahat erer

Bir kisiye kötülük edersen, o kisinin gönlüne ne kadar sikinti ererse, senin de gönlüne o kadar sikinti erer, belki tasasi ve agirligi sende daha çok olur

Kendini halka iyi göstermeye çalis

Ey ogul!

Yüzünü degistirmeyesin, yani bugday gösterip arpa satma, yani halka kendini iyi gösterip gizlice yaramaz isler isleme, bu ikiyüzlülük nisanidir

Ikiyüzlülük nisanini vurunmamak için bütün gayretini göster

Sevincini ve üzüntünü herkese söyleme

Ey ogul!

Insanin iki hâli vardir, hiç bir zaman bu iki halden birinden uzak degildir: Biri sevinçlilik, öteki üzüntülük

Sakin, ister üzüntülü, ister sevinçli ol, üzüntünü ve sevincini öyle birisine söyle ki, üzüldügün zaman o da seninle birlikte üzülsün, sevindigin zaman o da seninle birlikte sevinsin

Iyilige ve kötülüge çabuk sevinme ve üzülme

Ey ogul!

Iyilige ve kötülüge çabuk sevinme ve üzülme, bu çocuklarin isidir

Olmayacak seyle kendinden geçme, yani olur olmaz sey için kendi durumunu degistirme

Çünkü akilli kisiler, olur olmaz sey için kendilerinden geçmezler ve degme yel ile deprenmezler

Söz gelimi sana bir üzüntü geldi, sen sevinçliydin, hemen üzüldün

Akilli kisiler bu hâli hos görmezler

Sana gelen sevinç hâli için hemen sevinme, çünkü elbette onun üzüntüsü vardir; her üzüntü için de hemen üzülme, çünkü sonunda sevinci vardir

Ummadigin yerden umudunu kesme

Ey ogul!

Ummadigin bir yerden ne gelebilir diye umudunu kesme ve bir sey umdugun yerden de sakin umutlu olma

Çünkü kisiye gelirse, çogunlukla ummadigi yerden gelir, umdugundan degil

Iyiye iyi de, kötüye kötü de

Ey ogul!

Hayatin müddetince hakki münkir olma

Yani bir kisi bir sey hakkinda iyi dese, o dedigi sey gerçekten de iyi olsa, sen ona kötüdür deme

Kötüdür derlerse, sen de kötü oldugunu biliyorsan; ona iyidir deme

Münkirlik böyle olur, ama iyiye iyi, kötüye kötü dersen hak tanir olursun

O halde haktanir olmak, hakki münkir olmaktan iyidir

Ahmaklara cevap verme

Ey ogul!

Öfkelenenlerden olma

Eger bir kimse sana öfkelenip söylerse sen ona yavaslikla cevap ver

Ama ahmaklara susmaktan baska cevap verme

Nitekim derler: "Cevabü´l-ahmakl es-sükut," yani "Ahmak kisiye verilecek cevap susmaktir

"

Üzerinde emegi olanin emegini bosa çikarma

Ey ogul!

Üzerinde emegi olan bir kisinin emegini elden çikarma

Eger o emegin karsiligini ödemiyorsan bari nankör olma

Hele senin için emek çeken hasmin olursa

Ne kadar elinden gelirse, o kadar hasimlarina iyilik eyle

Ne zaman haya varsa, iman da var

Ey cigerkösem!

Birkaç iyi is vardir, kisi onlari âdet edinip sürdürürse, hem insanlarin katinda, hem de Allah katinda itibar görür: Ilim, edep, tevazu, zâhitlik, dogruluk, sözde ve fiilde dini temiz tutma, namusluluk; halki incitmemek, halkin güçlügünü götürmek

Bunlarin hepsinin sermayesi hayadir

Nitekim Peygamberimiz buyurur: "El-hayâü mi-ne´1-iman", "Ne zaman haya varsa iman da var

" Ne zaman iman var, o iyi islerin hepsi de olur

Bilgisiz kisiyle birlikte oturma

Ey ogul!

Bilgisiz kisiyi, marifetsiz insani, insan yerine sayma, bilgisiz ve marifetsiz kisiyle arkadas olup birlikte oturma, hele kendini âlim sayan bilgisiz cahil ile

Bilgisizlikle ve cahille sohbet etme, iyi kisilerle sohbet et

Çünkü, iyilerin sohbeti yüzünden senin de adin iyi olur

Görmez misin ki, sirlagan bir yagdir, asli susamdir, ne zaman gülle hemsohbet olur, artik ona susam yagi ya da sirlagan demezler, gül yagi derler, eger menekseyle hemsohbet olursa menekse yagidir derler

O iyi adlilarin sohbetlerinin bereketi yüzünden, kirk gün onlarla düsüp kalkinca, susam ve sirlagan adi unutuldu, gül ve menekse adi anildi

Onun için Peygamberimiz buyurur: "Her kim bir kavimle kirk gün düsüp kalkarsa onlardan olur

"

Iyilerin iyiligini unutma

Ey ogul!

Iyilerin isini inkâr edici olma ve onlarin iyiligini unutma

Senden bir sey umana sitem edip "Benden bir seyler umuyorsun" diyerek basina kakma, çünkü senden umudu olana sitem etmek "ben de umucuyum" demek olur, böylesi himmetsizlik olur

Ondan sonra iyi huyu ve iyi kisiligi meslek edin, yaramaz huylardan irak ol

Kimseye zararin ve azarin degmesin, zarar verici olmak iyi degildir, çünkü zarardan eksiklik dogar ve eksiklikten serefsizlik

Öyleyse halk içinde serefsiz olmak iyi degildir

Cahilin övdügü isten sakin

Ey ogul!

Seni akilli kisiler övsün, cahil kisiler övmesin

Çünkü akillilar ileri gelenlerdir, cahiller ayak takimidir

Bu iki grup birbirinin zittidir

Akillinin bilgilice isini cahil begenmese gerek, cahilin bilgisizce isini akilli zaten hiç begenmez

Çünkü akilli olan kendi mizacina uygun olarak bilgilice

is görür, seni onun için begenir; cahil de kendi mizacina uygun olarak is görür, seni onun için över

Cahilin övdügü isten sakinmak gerek, tâ ki akillilarin eglencesi olmayasin; çünkü siradan kisilerin katinda övülen insan, ileri gelenlere maskara olur

Kimseyi incitme

Birisi seni incitse de sen onu incitme, büyüklügün nisani budur

Tecrübeli, sefkatli dostlarin sana ögüt verirlerse, ögütlerine kulak ver

Ögüt veren böylesi dostlarin yanina yalniz olarak git ve ögütlerinden nasibini al

Çünkü faydali ögüt yalnizken verilir, halk arasinda ögüt kulaga girmez olur, hem de sitem gibi olur

Kendi bildigine gitme

Ey ogul!

Bir konuda bilgin tam olsa da bilginle gururlanma

Ne zaman sana bir is düsse, iyice bilsen ki sen o isi basarabilirsin, buna güvenme, bir akilli kisiye danismadikça o ise baslama

Kendi görüsünü begenenlerden olma

Bir bilene akil danismayi ayip sanma, "Görüs benim görüsümdür, baskasi bana elverisli olani ne bilir" deme, kendi bildigine gitme

Çünkü kendi görüsüyle is tutan kisi, sonra pisman olur

Öyleyse akilli yaslilarla ve sefkatli insanlarla istisare et, sonra o ise el at

Doktor kendi kendini tedavi edemez

Ey ogul!

Bir gözle görmek iki gözle görmek gibi olmazsa, iki kisinin görüsü de bir kisinin görüsü gibi degildir

Bir doktor hastalansa kendi kendini tedavi edebilir mi

Ne zaman hastaliginin arttigini görürse, tedavi olmak için hemen bir doktordan yardim ister

Bilgisi ve tecrübesi ne kadar fazla olsa da o sirada kendisine bir faydasi olmaz

Ihtiyaci olan birisi senin yanina gelecek olsa, onun için çalis, çabala; emegini ondan esirgeme

Bu insan, düsmanin veya seni çekemeyen biri olsa da, farkli davranma

Ola ki o düsmanlik dostluga dönüse

Sahsiyetli insanin yanina gelen olur

Ey ogul!

Iyi konusan ve söz anlayan kisiler sana gelecek olsalar, onlara hürmet et ve iyi davran

Çünkü onlarin sana gelmeleri seni agirladiklari içindir

Sen de onlan agirlarsan, bu kez sana gelmeye daha istekli olurlar

Ama sahsiyetsiz adamin yanina kimse gelmez

Sözün dogrusunu söyle

Ey ogul!

Sözün dogrusunu söyle, sakin yalan söyleme, yalanci olma

Sözünün dogruluguyla taninmis biri olarak bilinmeye çalis

Eger mecbur olarak bir kez yalan söylesen de gerçege geçsin

O halde ne söylersen dogru söyle, yalan söyleme ve yalana benzeyen gerçegi de söyleme

Çünkü bir gerçek ki yalana benzer, o anda yalan olmus olur

11-04-2012	#2
Prof. Dr. Sinsi	Kabusnâme Nedir ? Kabusname'den Öğütler Kabusnâme Nedir ? Kabusname'den Öğütler Sahsiyetini kendi gayretinle elde et Ey ogul! Sahsiyetini ananin babanin verdigi adla degil de, kendi gayretinle kazanmaya çalis Çünkü anan ve baban sana bir ad verdi: Ya Ahmet, ya Mahmut, ya falan, ya da filan Oysa senin kazandigin ad, ya bilgin, ya bilge, ya üstat, ya ögretici, ya da becerikli olacaktir Böyle olunca, öteki adin, babanin ve ananin yaninda makbul oldugunun alametidir, bu sonraki adlar da halk arasinda makbul oldugunun nisanidir Tatli dille konus Ey ogul! Tatli dille konusmayi aliskanlik haline getir Nitekim demisler: "Her kimin dili tatli olursa, dostlari çok olur" Ne kadar tatli söylersen söyle, sözün yerini bilmedikçe söyleme Çünkü yerinde söylenmeyen söz tatli ve güzel de olsa aci ve çirkin görünür Seni sikintiya sokacak sözü söyleme Bu durumda susmak daha iyidir Halka güzel sözler söyle ki, güzel cevaplar isitesin Kimsenin üzüntüsüne sevinme Ey ogul! Kimsenin üzüntüsüne sevinme, böylece kimse de senin üzüntüne sevinmez Senden asagi olanlara zulmetme, adalet göster, böylece sen de, senden büyük olanlardan zulüm görmezsin, adalet bulursun Çorak yere tohum ekme Ey ogul! Çorak yere tohum ekme ve agaç dikme, çünkü ürün vermez Yani nankör kisiye iyilik etme Çorak yerde tohum nasil bosa giderse, nankör kisiye yapilan iyilik de öyle bosa gider Fakat iyiligi, lâyik olandan esirgeme Elinden iyilik etmek gelmezse, bari halki iyilige yönelt Demislerdir ki, "eddâllü ale´l-hayri kefâilihî", yani "Bir kisi bir kisiyi hayra yönlendirirse, o hayri islemis gibi olur" Yaptigin iyilikten pisman olma Ey ogul! Yaptigin iyilikten dolayi pisman olma ve kötülükten çok sakin Çünkü iyiligin ve kötülügün karsiligi ölmeden sana erisir Iyilik ettigin kisinin gönlü ne kadar rahat olursa, senin de gönlüne o kadar rahat erer Bir kisiye kötülük edersen, o kisinin gönlüne ne kadar sikinti ererse, senin de gönlüne o kadar sikinti erer, belki tasasi ve agirligi sende daha çok olur Kendini halka iyi göstermeye çalis Ey ogul! Yüzünü degistirmeyesin, yani bugday gösterip arpa satma, yani halka kendini iyi gösterip gizlice yaramaz isler isleme, bu ikiyüzlülük nisanidir Ikiyüzlülük nisanini vurunmamak için bütün gayretini göster Sevincini ve üzüntünü herkese söyleme Ey ogul! Insanin iki hâli vardir, hiç bir zaman bu iki halden birinden uzak degildir: Biri sevinçlilik, öteki üzüntülük Sakin, ister üzüntülü, ister sevinçli ol, üzüntünü ve sevincini öyle birisine söyle ki, üzüldügün zaman o da seninle birlikte üzülsün, sevindigin zaman o da seninle birlikte sevinsin Iyilige ve kötülüge çabuk sevinme ve üzülme Ey ogul! Iyilige ve kötülüge çabuk sevinme ve üzülme, bu çocuklarin isidir Olmayacak seyle kendinden geçme, yani olur olmaz sey için kendi durumunu degistirme Çünkü akilli kisiler, olur olmaz sey için kendilerinden geçmezler ve degme yel ile deprenmezler Söz gelimi sana bir üzüntü geldi, sen sevinçliydin, hemen üzüldün Akilli kisiler bu hâli hos görmezler Sana gelen sevinç hâli için hemen sevinme, çünkü elbette onun üzüntüsü vardir; her üzüntü için de hemen üzülme, çünkü sonunda sevinci vardir Ummadigin yerden umudunu kesme Ey ogul! Ummadigin bir yerden ne gelebilir diye umudunu kesme ve bir sey umdugun yerden de sakin umutlu olma Çünkü kisiye gelirse, çogunlukla ummadigi yerden gelir, umdugundan degil Iyiye iyi de, kötüye kötü de Ey ogul! Hayatin müddetince hakki münkir olma Yani bir kisi bir sey hakkinda iyi dese, o dedigi sey gerçekten de iyi olsa, sen ona kötüdür deme Kötüdür derlerse, sen de kötü oldugunu biliyorsan; ona iyidir deme Münkirlik böyle olur, ama iyiye iyi, kötüye kötü dersen hak tanir olursun O halde haktanir olmak, hakki münkir olmaktan iyidir Ahmaklara cevap verme Ey ogul! Öfkelenenlerden olma Eger bir kimse sana öfkelenip söylerse sen ona yavaslikla cevap ver Ama ahmaklara susmaktan baska cevap verme Nitekim derler: "Cevabü´l-ahmakl es-sükut," yani "Ahmak kisiye verilecek cevap susmaktir" Üzerinde emegi olanin emegini bosa çikarma Ey ogul! Üzerinde emegi olan bir kisinin emegini elden çikarma Eger o emegin karsiligini ödemiyorsan bari nankör olma Hele senin için emek çeken hasmin olursa Ne kadar elinden gelirse, o kadar hasimlarina iyilik eyle Ne zaman haya varsa, iman da var Ey cigerkösem! Birkaç iyi is vardir, kisi onlari âdet edinip sürdürürse, hem insanlarin katinda, hem de Allah katinda itibar görür: Ilim, edep, tevazu, zâhitlik, dogruluk, sözde ve fiilde dini temiz tutma, namusluluk; halki incitmemek, halkin güçlügünü götürmek Bunlarin hepsinin sermayesi hayadir Nitekim Peygamberimiz buyurur: "El-hayâü mi-ne´1-iman", "Ne zaman haya varsa iman da var" Ne zaman iman var, o iyi islerin hepsi de olur Bilgisiz kisiyle birlikte oturma Ey ogul! Bilgisiz kisiyi, marifetsiz insani, insan yerine sayma, bilgisiz ve marifetsiz kisiyle arkadas olup birlikte oturma, hele kendini âlim sayan bilgisiz cahil ile Bilgisizlikle ve cahille sohbet etme, iyi kisilerle sohbet et Çünkü, iyilerin sohbeti yüzünden senin de adin iyi olur Görmez misin ki, sirlagan bir yagdir, asli susamdir, ne zaman gülle hemsohbet olur, artik ona susam yagi ya da sirlagan demezler, gül yagi derler, eger menekseyle hemsohbet olursa menekse yagidir derler O iyi adlilarin sohbetlerinin bereketi yüzünden, kirk gün onlarla düsüp kalkinca, susam ve sirlagan adi unutuldu, gül ve menekse adi anildi Onun için Peygamberimiz buyurur: "Her kim bir kavimle kirk gün düsüp kalkarsa onlardan olur" Iyilerin iyiligini unutma Ey ogul! Iyilerin isini inkâr edici olma ve onlarin iyiligini unutma Senden bir sey umana sitem edip "Benden bir seyler umuyorsun" diyerek basina kakma, çünkü senden umudu olana sitem etmek "ben de umucuyum" demek olur, böylesi himmetsizlik olur Ondan sonra iyi huyu ve iyi kisiligi meslek edin, yaramaz huylardan irak ol Kimseye zararin ve azarin degmesin, zarar verici olmak iyi degildir, çünkü zarardan eksiklik dogar ve eksiklikten serefsizlik Öyleyse halk içinde serefsiz olmak iyi degildir Cahilin övdügü isten sakin Ey ogul! Seni akilli kisiler övsün, cahil kisiler övmesin Çünkü akillilar ileri gelenlerdir, cahiller ayak takimidir Bu iki grup birbirinin zittidir Akillinin bilgilice isini cahil begenmese gerek, cahilin bilgisizce isini akilli zaten hiç begenmez Çünkü akilli olan kendi mizacina uygun olarak bilgilice is görür, seni onun için begenir; cahil de kendi mizacina uygun olarak is görür, seni onun için över Cahilin övdügü isten sakinmak gerek, tâ ki akillilarin eglencesi olmayasin; çünkü siradan kisilerin katinda övülen insan, ileri gelenlere maskara olur Kimseyi incitme Birisi seni incitse de sen onu incitme, büyüklügün nisani budur Tecrübeli, sefkatli dostlarin sana ögüt verirlerse, ögütlerine kulak ver Ögüt veren böylesi dostlarin yanina yalniz olarak git ve ögütlerinden nasibini al Çünkü faydali ögüt yalnizken verilir, halk arasinda ögüt kulaga girmez olur, hem de sitem gibi olur Kendi bildigine gitme Ey ogul! Bir konuda bilgin tam olsa da bilginle gururlanma Ne zaman sana bir is düsse, iyice bilsen ki sen o isi basarabilirsin, buna güvenme, bir akilli kisiye danismadikça o ise baslama Kendi görüsünü begenenlerden olma Bir bilene akil danismayi ayip sanma, "Görüs benim görüsümdür, baskasi bana elverisli olani ne bilir" deme, kendi bildigine gitme Çünkü kendi görüsüyle is tutan kisi, sonra pisman olur Öyleyse akilli yaslilarla ve sefkatli insanlarla istisare et, sonra o ise el at Doktor kendi kendini tedavi edemez Ey ogul! Bir gözle görmek iki gözle görmek gibi olmazsa, iki kisinin görüsü de bir kisinin görüsü gibi degildir Bir doktor hastalansa kendi kendini tedavi edebilir mi Ne zaman hastaliginin arttigini görürse, tedavi olmak için hemen bir doktordan yardim ister Bilgisi ve tecrübesi ne kadar fazla olsa da o sirada kendisine bir faydasi olmaz Ihtiyaci olan birisi senin yanina gelecek olsa, onun için çalis, çabala; emegini ondan esirgeme Bu insan, düsmanin veya seni çekemeyen biri olsa da, farkli davranma Ola ki o düsmanlik dostluga dönüse Sahsiyetli insanin yanina gelen olur Ey ogul! Iyi konusan ve söz anlayan kisiler sana gelecek olsalar, onlara hürmet et ve iyi davran Çünkü onlarin sana gelmeleri seni agirladiklari içindir Sen de onlan agirlarsan, bu kez sana gelmeye daha istekli olurlar Ama sahsiyetsiz adamin yanina kimse gelmez Sözün dogrusunu söyle Ey ogul! Sözün dogrusunu söyle, sakin yalan söyleme, yalanci olma Sözünün dogruluguyla taninmis biri olarak bilinmeye çalis Eger mecbur olarak bir kez yalan söylesen de gerçege geçsin O halde ne söylersen dogru söyle, yalan söyleme ve yalana benzeyen gerçegi de söyleme Çünkü bir gerçek ki yalana benzer, o anda yalan olmus olur