Türk Halk Oyunları Kataloğu A

AMANİ OYUNU:

Safranbolu düğünlerinin çengi oyunlarındandır
(Amîni) Evlerine evlerine yol gider (Aman aman oy aman of)
Nazlı y'rı aramağa kol gider (Aman aman)
Gadunum gozelim
Ben yârimle gezerim
Gozelleri sezerim
İlk iki mısra "titreyiş ve çömelmelerle" başlar Mısra sonlarındaki "aman" nidâlarında yanlara doğru kıvrak figürler yapılır Yani, bir oyuncu sağa, öbürü sola giderlerken ayak temposuyla döne döne bir daire çizer ve devam ederler Vücut hep titremektedir Kollar yanlara ve ileri uzatılmış olarak, göğüs iki yana sallanır ve kalçaların intizamlı hareketiyle oynanır Sağ ayak taban üstündeyken, sol ayak -topuğu hafifçe kaldırılmak suretiyle- parmak uçlarındadır Bir müddet hafif aksamalarla oyun yürütüldükten sonra, son üç mısraya gelinince türkünün ağırca tartımı sürekli ve kıvrak bir curcunanın canlılığına geçer Vücut hareketleri ve figürler kıvraklaşmağa başlar Arka arkaya gelerek biri sağ omuzunu öbürünü sol omuzuna dokundurur ve ak'binde titreye titreye ayrı istikâmetlerde ayrılıverişirler Bu sefer düz hat üzerinde yanyana ve eller şaklatılarak sağa sola gidip gelişler olur Göğüsleri kabartıp tokuşturarak ani dönüşlerle irkilirler ve sarılıyormuş gibi hareketlerle gözü aldatırlar Bütün bunlar oyunun belli başlı çekicilikleridir
(Amâni) Var git oğlan var git sende bir hal var (Aman Aman oy oy!)
Ayağında top top olmuş benler var (aman)
Anası vermezse kızına yalvar
Yandım şeker oğlan
Var git ordan oğlan
(Amâni) Ezelden âdettir güzele bakmak (oy oy oy!)
Güzelin hâlinden ne bilir ahmak?
Yandın şeker oğlan
Var git ordan oğlan
(Amâni) Evlerine varamadım ârimden, (oy aman of)
Ayırdılar beni nazlı yârimden
Yandım şeker oğlan
Var git ordan oğlan
Aynı onunla söylenen başka bir türkünün sözleri de şöyledir:
Uzun olur uzun yolun selvisi, yandım aman
(Ben) Bilmeyon benim yârim hangisi
Hele yavru yavru yavru
Gülüm aman aman aman
Evlerinin önü yüksek kaldurum
Kaldurumdan düştüm beni kaldurun
Varmam oğlan varman dengim değilsin
Anamdan babamdan zengin değilsin

ANKARA ZEYBEĞİ:

İki kişilik ve davul zurnalı "Ankara Seymen Zeybeği"nden başkadır Bağlama eşliğiyle 4 kişi tarafından odada oynanır "Seymen Zeybeği" ise başka meydan oyunudur

APTAL OYUNU:

Muğla'nın Mil's ilçesi merkezinde oynanır "Aptal" mefhumunun (kavramının) kavmî ve mezhebî türlü anlamı ve yorumları bulunduğu için burada hangisinin ne maksatla bahis mevzuu olduğu araştırılmağa değer Oyunun tarifi bile elimizde yoktur Mil's ve dolayının öbür oyunları şunlardır: Çıktım Tepe, Fer'hî, Karaoğlan, Soğuk Kuyu, Zeybek Adlarını bazen türkülerinden almışlardır Tek ve bazen iki kişi tarafından oynanırlar Oyuna davul zurna veya bağlama ve saz eşlik eder Kadınlar kendi aralarında bazısını yürütürler

ARAPKİR HALAYI:

Sivas ile Elazığ yolu arasında Arapkir düştüğü için, Arapkir üzerinden Elazığ'a geçmiş görünen kuzeyin oyun çeşitlerini bu son merkezde ve dolayında farketmek mümkündür Elazığ'ın Maden ilçesindeki, oyunlarla havaları şunlardır: Arapkir Halayı, Halay (Bir Ayak), Horon Oyun Havası, Lorge, Zaza Haleyi, Malatya'da Arapkir Halayı sözsüzdür
Arapkir'in merkezinde Karadeniz kemençesi eskiden çok kullanılır ve Horon çeşidi bir kuzey ithâli olarak onunla yürütülürdü Tamzara da kuzeyden gelerek tutulmuştu Zaza Haleyi Bingöllerden gelme oymak oyunuydu Arapkir kadınlarının kendi meclislerinde yürüttüğü tekli ve yarı irtic'len türkülü oyunlarla erkekler meşgul olmaz Erkek oyunları davul zurnalı meydan çeşitleridir Sivas'la olan görenek birliği bazen açıktır

ARAP OYUNU:

Ege tarafından şimdilik İzmir'in Karaburun ilçesinde tespit edilebildi Esas itibariyle yalnız kadınlara mahsus bir oyundur Eldeki herhangi bir veya iki sazın eşliğiyle tek kadın tarafından oynanır Şakacı ve taklitli bir oyundur Bu kadın oyununu neşeyi artırmak üzere çocuk ve erkekler de kendi aralarında yürütürler
Konya'da Bozkır ilçesinin Sarıoğlan gibi üç beş köyünde Arap Oyunu 4 erkek tarafından oynanır Kadınlar kendi aralarında oynarlar
Ankara'dan Etimesut'un Erg'zi köyünde Arap Oyunu toplu yapılır 6 kişi kılık değiştirerek davul zurna veya kaval ile oynarlar
Ordu ilinin Kabadüz bucağındaki oyunlar arasında da vardır Eskişehir'de de vardır
Güneyin Türkmen oymaklarında aynı isim altında oynanan temsilî oyunda, ve kez' Erzurum köylerinde bilhassa rağbetteki taklitçi Arap Oyununda raks unsuru hiç yoktur Buna karşılık daha yaygın surette köy ve kasaba düğünlerinde yer alan üçüncü bir Arap oyunu bilâkis bir nevi izahlı rakstır Oyuncu, yüzünü karaya, dil ve dudağını kırmızıya boyar Gözlerinin etrafına un sürer Başına kara yemeni örtünüp üzerine beyaz sarık sarar Kanburu olsun diye arkasına bohça konulur Oyuncu bunun üstünden aba giyer Gözlerini büyültüp ağzını eğe eğe dilini çıkarır Parmaklarını bir yandan bir yana sallaya sallaya oynar Eline bir tef alır Tefi çala çala hem oynar, hem de aşağıdaki beyitleri söyler:
Ya Arapoğlu, Arapoğlu
Git Şam'a doğru, Şam'a doğru
Damdan düştü bir kedi
Pişmiş tavuğu yedi
Arabı da şak şak, Arabı da şak şak
Ya Arapoğlu kırkında
Taşakları sırtında
Ya Hacı Mahmut evlendi
Evlendi de halt etti
Arabı da fış fış, Arabı da fış fış