Türk Halk Oyunları Kataloğu A

ARGUŞTAK:

Asya Türk oyunlarının eskilerinden olup, adı ileri zamanda Farsça ferhenklere de girmiştir Arkuşta gibi söylenişlerle doğumuzda hâlâ çeşitleri vardır "Arguştak" iml'sı en eski söylenişe göredir Kelime Türkçe ve "Argış" kısmı büyü demekti Eki ile birlikte; ortak, koytak, kırıştak, kırıtak, kıstak, otak (otağ) tipli en eski Türkçe sözlerdendir

ARKA OYUNU:

Samsun merkez ilçesinin Asarağa köyünde düğünlerde yürütülen kibar halli bir oyundur Erkeklere mahsustur 4-10 kişi tarafından davul zurna önünde topluca yapılır

ARKUŞTA:

Bitlis merkez ilçesinde geçen nesillerden kalmalığı pek yaşlılarca bilinen ve şimdiki mahalli nesle anlatılmış bulunan kadim oyunlardandır Türkçe sözleri şudur:

Bitlis'in dağlarında
Bülbülüm bağlarında
Bitlis'in içi dere
Derenin içi kale ray ray ram (Arkuşta)
Kaleden gördüm y'ri
Oturmuş ağlar yavrı
Ağlama nazlı yârim
Sızlama nazlı yârim
Zeybek avradın olmuş
Topraklar başak olmuş
Bir Bitlis metninde "zeybek" sıfatının geçmiş olması dikkati çekse yeridir

ARPAZLI:

Arpazlı oyunu yerlisince çok eski olarak bilinir İlk arpa mahsulünü iyi ve bol yetiştiren kimse köy halkına bir kır yemeği tertipler ve harman karşısında bu oyunu oynarmış Tek ve çift yapıldığı gibi toplu da oynanılabilir Diğer oyunlara nispetle hareketleri çevikçedir Yedi figürü, sekme ve eşmeleri, ayak çaprazları vardır Diz çökme ve vurmalarıyla şehir cemiyetlerinde rağbet kazanabilir mahiyettedir
1 Yürüyüş: Oyuna kalkılınca sol ayak önde, sağ ayak arkada (bir karış aralıkla) durulur Buna esas duruş derler Üç yapılır; yani yerinde olmak üzere sol, sağ ve sol ayak kaldırılır ve indirilirler (Harmandalı'nda olduğu gibi) Yürüyüş; kollar aşağıdadır Sağ ayak bir adım ileri (bir), sol bir adım ileri (iki), sağ bir adım ileri (üç), atılır Sol ayak sağ ayağın sağ ayağın yanına getirilip bir defa yere vurulur (dört) ve bir karış kadar sola açılarak yere basılır (beş) Bu hareket üç defa tekrarlanır
2 Sağ - sol eşmeler: Üç yapılır Sağ ayak dizden bükük yukarı kalkar, havada ilerden geriye dört defa sallanır (buna eşme derler) Beşinci sayıda sağ ayak bir karış ileri yere konur, sol diz üstüne çökülür Sol ayak geri alınarak sağ ayağın yanına getirilirken kalkılır Üç yapılır Bu sefer sol ayak dizden bükük yukarı kalkar havada ilerden geriye dört defa eşilir Beşincide sol ayak sola doğru dönerken yarım dönüş kadar sola atılıp basılır Sonra sağ ayak üstünde kalınır Bu vaziyette bir devir yapılmış olur
3 İleri - geri çapraz: Üç yapılır Sağ ayak sol ayağın arkasına (bir), sol ayak sağ ayağın arkasına (iki), sağ ayak sol ayağın arkasına (üç), sol ayağın arkasına (dört), sol ayak yerinde vurup sola bir karış açılarak yere basılır (beş) Buna "arkaya çapraz" derler
Bir de "ileri çapraz" yapılır Önce üç yapılır Sağ ayak yarım adım ileri (bir), sol ayak sağın arkasından çaprazlamaya gelip yere basar (iki), sağ ayak yarım adım ileri (üç), sol ayak sağın arkasına çapraz gelir (dört), sağ ayak ileri solun yanına gelir ve basar (beş) Üç yapılır İkinci figürdeki eşmeler tekrarlanır
4 Eşmeler: Üç yapılır Sağ ayak ile sol diz üstüne çelme yapılır (bir), sağ ayak bir adım ileri basar (iki), sol ayak sağ diz üstüne çelme yapar (üç), sol ayak ileri basar (dört), sağ ayak bir adım ileri atılırken çökülüp sol diz yere konur (beş) ve ayağa kalkılır İsteniyorsa aynı hareket tekrarlanabilir
5 Çökme el vurma: Üç yapılır Sol ayakta bir defa sekilirken sağ ayak ileri atılır ve hafifçe çökülürken eller bir defa birbirine vurulur (bir), sağ ayak ileri basılıp sol diz üzerine çökülür (iki), diz yere vurulurken eller de vuruşur (üç), ikinci defa diz vuruluşta eller tekrar çarpışır (dört), beşte ayağa kalkılır, kollar havadadır Sol ayak ilerde, sağ ayak -bir karış açıklıkta- geride durur İstenilirse tekrarlanır
6 Gerileme: Üç sayı ile dönme yapılır Sağ ayak soldan arkaya doğru açılıp basılır Sol ayak da atılır Sağ ayak öne atılır, sağ ayak üstünde durulur, sonra geri gitme yapılır Bunun için de sağ ayak bir adım geri (bir), sol ayak geri bir adım (iki), sağ ayak geri (üç), sağ ayak üstünde yarım sol olurken, sol ayak bir karış sola yer basar (dört), ve sola bir karış açıklıkta yere basar (beş) Sağ kol havada, sol kol aşağı doğru olduğu halde (yani selam vaziyetinde) oyun son bulur