Türk Halk Oyunları Kataloğu A

AŞMA:

Tokat'ın Reşadiye ilçesinin meselâ Süleymaniye köyü oyunlar bakımından dikkati çekecek derecede zengin görünüyor Oyun adlarını ve her birinde yer alabilenlerin sayısı: Aşma (4 kişi), Ağırlama (toplu), Ana Kuru (toplu), Çeçer (2 kişi), Çiçekdağı (toplu), Hoşbilezik (toplu), Köçek Oyunu (8 kişi), Necip Halay (toplu), Uçkur Havası (2 kişi), Yanlama (toplu), Deniz Ortasında (toplu)

AŞŞAKTAN GELİREM:

Erzurum kadın oyunlarındandır

ATA BARI:

İklim ve toprağın ahlak ve mizaç üzerindeki etkilerini görebilmek için bilhassa Çoruh oyunlarını insan ve dekorlarının yağız yalçınlığı ortasında akıyorken seyretmeye koşmalıdır Mevsimlere uygun çeşitleri bile vardır Menşei (kaynağı) aşk ve kahramanlık olan oyunlardır Çoruhluların en meşhur oyunu Ata Barıdır Adı yeni fakat kendisi eski olan asıl Artvin Barı işte budur Atatürk bu barı 1936 yılı Balkan Festivali'nde İstanbul'da Çoruh takımıyla daha iyi oynadığı için Artvin Barı'nın adı 3 Eylül 1936'dan itibaren Ata Barı olarak değiştirilmiştir Dinî ve millî bayramlarda ilk t'zim (saygı, ağırlama) oyunu o günden beri artık Ata Barı kaldı Mahallin her eğlenti vesilesi Ata Barı'yla açılmaktadır Adı, Atabarı şeklinde bitişik de yazılmaktadır Bu Artvin oyunu üçten fazla kişiyle halka halinde yürütülür Her figür, parçanın (müziğin) tek ölçüsüne uyarlanarak oynanır

ATEN:

Davul zurnalı sıra oyunları gibi rakslara Afganistan'da verilen toplu addır

ATLAMA HORANI:

Trabzon'un Maçka ilçesinden hususiyle Galyan - Mesahor köyünde Atlama ve Titreme Horonları fazlasıyla oynanır Davul zurna veya sırf (yalnız) kemençeyle oynarlar Halkaya 5-50 kişi imkan varsa katılabilir Bu atlama karma halde oynanırsa da, titreme mutlaka sırf erkeklerin oyunudur Aileler arasında tanışıklığı mucip (sebep olan) ve hele kızlarla erkeklerin anlaşıp evlenmelerine vesile hazırlayabilici oyunlardan ikisi bunlardır Zanay, Larkan gibi köylerde de yürütülürler Keza, Of ilçesinde oynanırlar O bölgede davula çoğu zaman "tavul" deniliyor

AVŞAR BEYLERİ:

Denizli oyunlarındandır

AYAK OYUNU:

Anadolu'da nâdiren de olsa umumiyetle raksa yer yer "Ayak Oyunu" denildiği görülür Altaylarda da raksa yer yer ayak oyunu denildiği tespit edilmiştir Uygurlarda Ayak oyunu raksın anlamdaşıdır

AYDIN ZEYBEĞİ:

Ağır Zeybek oyununun öbür adıdır Aslında Ege bölgemizin temkinli ve ağırbaşlı oyunudur Bununla beraber Aydın Zeybeği başka taraflarda da epeyce gün görmüş olup ikinci adı Ağır Zeybek'tir
Evliya Çelebi Güzelhisar (Aydın) yiğitlerinin giyimini şöyle tasvir etmişti: "Taze civan yiğitleri ser'p' Cezayirli esvabı giyüp başlarında kırmızı fes ve bellerinde pala bıçak ve ellerinde balta ve nacaklı şehbaz yiğitleri vardır Ser'p' boyanmış mavi zemin dizlik giyerler Evliya Çelebi'nin zeybeklik görenek ve oyunlarından hiç söz açmayışı buna fırsat düşmemesiyle izah olunabilir Ancak, zeybekliğin kızanlarından epey söz düşürebilmiştir
Bir Aydın "Efe Türküsü" ile Aydın havasından birincisinin sözleri şunlardır:
Uzun olur (aman) efelerin pıçağı
Beş yüz dirhem Şam Trablus kuşağı
Serbest olur (aman) Anadolu uşağı
Aşırdılar karlı (da) dağdan Keşiş'ten
Bilmiş ol ki geçmiş olur iş işten
Silâhı da elinde, kaması da belinde
Yavrum İzmir yolunda ben bir güzele vuruldum
Beyitlerin eksik ve fazlaları derleme 'nının veya verenin suçudur İkincisi şudur:
Çıksam dağların başına
Başımı koysam taşına
Bu ne yaman sevda imiş
Gelmesin düşman başına
Aynayı almış dizine
K'külün dökmüş yüzüne
Sürmeler çekmiş gözüne
Yaktı beni ah o güzel
Bu kadın oyununda söylenir

AY DOLANAYDI:

Erzurum'un Çat ilçesinin Yanî köyünde tutunmuş yarı irticalli oyunlardandır Adını türküsünden almıştır Köylü barlarındandır Oraya yakın beş on köyde daha oynanır 9-10 oyuncu çalınan tef refakatinde bir ağızdan kendi türküsünü çağırarak şenlikli günlerde oynarlar

AYI OYNATMA:

Ayı veya maymunu bir çeşit cebrî oynamaya alıştırmak ve çalgıyla oynatarak para kzanmak erkek Çingelerin marifetlerinden biridir Bu işin kıdemi ve yaygınlığı bilhassa Çingene göçlerinin tarihindeki menşelerinde aranmalıdır
Çingene çergelileri ayıyı bir gelir ortağı gibi sever, bakar ve kullanırlar XVII yüzyılın bizdeki durumunu Evliya Çelebi şöyle anlatmıştır: "Esn'f-ı Ayıcıy'n: Bunlar pîrsiz kıptilerdir, cümlesi Sultan Balatşah mahallesinde sakindirler Avcıbaşılara mensup olduklarından alaya gelirler Yetmiş kadar olup Kar Yağdı, Avare Durucan, Bin Bereket, Bazu Oğlu, Hayvan Oğlu, Sürü Oğlu n'm Çingeneler ayılırını çekerek ellerinde sopa ve daire ile ayılarına;
Kalk da gidi ya vasıl
Al bahşış it fasıl
Seni dağdan tuttular
Ayı deye oynattılar
Bahçede dolap düz
Sen de dön de görsünler
Gibi mühmel (anlamsız) lafızlar (sözler) söyleyerek Alay Köşkü dibinden ubur ederler (geçerler)

AYKIRI OYUNU:
Isparta'nın bazı köylerinde oynanır

AYŞE BENGİ OYUNU:
Kütahya'nın Emet ilçesinden Hacıbekir köyündeki belirli oyunların başında gelir: Ayşe Bengi, Alay, Bedesten Tef ve dümbelekle yürütülen ve yalnız kadınlara mahsus olan toplu oyun çeşitleridir

AYŞE OYUN HAVASI:
Esi Oyun Havası da denir