Kocaeli-İzmit

Kocaeli Çeşmeleri

Tarihi kaynaklardan öğrenildiğine göre İzmitte tarih boyunca çok sayıda çeşme ve sebil yapılmıştır Ancak bu çeşmelerin büyük çoğunluğu kente 1933 yılında Paşa Suyunun getirilmesi ile kendi haline bırakılmış ve bunların yıkılmalarına olanak sağlanmıştır Çeşmelerden bazıları da yeni açılan yol ve caddelerden ötürü yıkılmıştır Bu çeşmeler arasında; Selçuklu döneminde yapıldığı sanılan Tozluzade Çeşmesi 1966 yılında yıkılmıştır Kocaeli Müzesine rastlantı sonucu getirilen Hasanağa Çeşmesi (1882) Ulugazi İlköğretim Okulu yakınında Hacı Mehmet Ağa çeşmelerinin kitabeleri bu yıkımdan arta kalan örneklerdir Bunların yanı sıra Gebzede Hamam Çeşmesi, Orun Mustafa Çeşmesi, Meydan Çeşmesi günümüze gelemeyen çeşmeler arasındadır

Canfeda Kethuda Kadın Çeşmesi (Merkez)

Kocaeli İzmit Körfezine hakim tepede, İç Kalenin ortasındaki set üzerinde yer alan Orhan Gazi Camisinin avlu kapısının karşısında bulunan bu çeşme Orhan Gazi Camisi ile beraber yaptırılmıştır Daha sonra Canfeda Kethüda Kadın 1826 yılında çeşmeyi yenilemiş, Sultan IIMahmutun hazinedar ustası Suada Usta tarafından tamir edilmiştir

Çeşmenin üzerinde Canfeda Kethüda Hatunun 1826 yılında yeniden yaptırdığını gösteren sülüs yazılı kitabesi bulunmaktadır:

Kitabe:

Sahibül hayrat Canfeda Kethüda Kadın merhumenin İzmitin midderununda inşa ve icrasına muvaffak oldukları
Çeşmeleri su yollarının müruru zaman ile müşrif-i harap ve muattal olmakla
Muahharem menbaında külliyen tamir ve çeşmelere icrâya muvaffak olan hâlâ serlevhâ
Şehinşah-ı Cihân Hazret-i gazi Sultan Adli Mahmud Hân meddei zilâl-i
Devletehû ilâ âhır-id-devran efendimiz Hazretlerinin haremi saray-ı humayunlarından hazinedir ustalık
Rütbe-i celilesi ile şerefyabolan aliyyetüs şân suada usta hazretlerinin imarına muvaffak oldukları hayratıdır H1242 (1826)

Çeşme tümüyle mermer kaplı olup, yuvarlak ayna taşının üzerinde barok bezemeli kitabesi bulunmaktadır Önünde yalak taşı, arkasında da dikdörtgen planlı su haznesi bulunmaktadır

Mısırlıoğlu Çeşmesi (Merkez)

Kocaeli Hacı Hasan Mahallesi, Alaca Mescit Sokağında bulunan bu çeşme, Mısırlıoğlu isimli bir kişi tarafından 1713te yaptırılmıştır Çeşme üzerindeki, sülüs yazılı kitabesi çok aşındığından yeterince okunamamıştır

Çeşme Kocaelindeki sayıca çok azalan iki cepheli çeşmelerden birisidir Çeşme ayna taşı, yalak ve arkasındaki su haznesinden meydana gelmiştir

Pertev Paşa Çeşmesi (Merkez)

Kocaeli Yeni Cuma Mahallesinde, eski İstanbul-Ankara Karayolunun yanında bulunan Pertev Mehmet Paşa Cami avlusunun güneybatısına da iki bölümden bir çeşme bulunmaktadır

Nymphaion Çeşmesi (Merkez)

Kocaeli Tepecik Mahallesinde, İstanbul Caddesi, Yeni Turan İlköğretim Okulu yanındadır Temelleri günümüze ulaşabilen bu anıtsal çeşme MSIIyüzyılda yapılmıştır

Nymphaionun günümüze gelen kalıntılarından ve temellerinden anlaşıldığına göre, Anadolu'nun en büyük çeşmelerinden olduğu anlaşılmaktadır Çeşme Korint düzeninde, sütunlarla süslenmiş bir cephesi bulunuyordu Bu cephesinde de kitabesi bir kemer üzerine oturtulmuştur 1930 yılında burada yapılan temel kazıları sırasında Nymphaiona ait mimari parçalar ve heykeltıraşi örnekleri ortaya çıkarılmıştır

Hünkar Çeşmesi (Gebze)



Kocaeli Gebze ilçesi, Hünkar Çayırı denilen yerde bulunan bu çeşme, IVMehmet zamanında, Sadrazam İbrahim Paşa tarafından, Fatih Sultan Mehmet anısına 1659 tarihinde yaptırılmıştır Çeşmenin önüne Fatih Sultan Mehmetin bir anıtı dikilmiştir Halk arasında Fatih Sebili diye de adlandırılan çeşme, Fatih Sultan Mehmetin otağını kurduğu yerdir

Fatih Sultan Mehmet'in 27 Nisan 1481 cuma günü İtalya üzerine yapılacak bir sefer için üç yüz bin kişilik ordusuyla Üsküdar'dan İzmit'e doğru yola çıktığında, ordusuna mola verdiği ve otağını kurdurduğu çayırlık alana “Hünkar Çayırı” denilmektedir Günümüzde bu alan Çayırova adıyla anılmaktadır Çeşme yakın tarihlerde onarım görmüştür

İbrahim Paşa (Çarşı) Çeşmesi (Gebze)

Kocaeli, Gebze ilçesinin merkezinde, Eski Çarşının ortasında, Çoban Mustafa Paşa Hamamının yanı başında bulunan bu çeşme, Sadrazam Köprülü Mehmet Paşanın kethüdası ve Veziri İbrahim Paşa tarafından 1664 yılında yaptırılmıştır Çeşme üzerindeki kitabesinde İbrahim Paşanın ismi ve Ebcet hesabı ile düşürülen tarihi okunmaktadır

Kitabe:

”Ayn İbrahim der kıl müsamil zemzemin
h1075 (1664)”

Bu çeşmenin yapılması ile birlikte halk arasında bir mersiye söylenmiştir:

İbrahim Paşa kuyu kazmış
Dokuz arşın eni boyu
Terazi ile gelir suyu
Çeşmesi var Gebzenin
Bundan evvel harab oldu
Bir efendi sebep oldu
Elli üçte tamir oldu
Bu çeşmesi Gebzenin

Çeşme 6 m eninde, 6 m yüksekliğinde kare planlıdırÜzeri piramidal bir çatı ile örtülüdür Çeşmenin üç yönünde ayna taşları ile musluklar, kuzeyinde su deposu yer almaktadır Suyunun akışı Terazi Sistemi ile sağlanmıştır Çeşme 1933 yılında onarılmıştır

Eskihisar Çeşmesi (Gebze)

Kocaeli Gebze ilçesinde Eskihisarda bulunan bu çeşme, 1772 yılında yaptırılmıştır Banisi bilinmemektedir Çeşme 1850 yılında onarılmıştır

Çeşme kare planlı olup, üzeri piramidal çatı ile örtülmüştür 2 m yüksekliğindeki çeşmenin ön ve arka yüzü 270 m, yan kısımları 315 mdir Günümüze harap durumda gelebilen çeşmenin kitabesi orijinal halini korumuştur Çeşme çeşitli dönemlerde yapılan onarımlar nedeni ile özelliğini yitirmiştir

Arapçeşme (Gebze)

Kocaeli, Gebze ilçesi Arapçeşme Mahallesinde bulunan bu çeşmenin kitabesi bulunmadığından banisi ve yapım tarihi kesinlik kazanamamıştır Yapı üslubundan Osmanlı dönemine, XVIII yüzyıla ait olduğu sanılmaktadır

Çeşme kesme taştan yapılmış olup, üç yönünde musluk ve yalağı bulunmaktadır Taşlarının renginden ötürü bu ismi aldığı sanılmaktadır Çeşme 1946 yılında onarım geçirmiştir

Papaz Çeşmesi (Gebze)

Kocaeli Gebze ilçesinde bulunan en eski çeşmelerden biri olup, kitabesi bulunmadığından banisi ve yapım tarihi ile ilgili bilgi bulunmamaktadır

Çeşmenin bir Rum Ortodoks papazına izafeten yaptırıldığı söylenmektedir Bu çeşmenin hemen yakınında bir kilisenin temel kalıntıları bulunmaktadır Bizans dönemine ait olduğu sanılan çeşme günümüzde harap durumdadır

Namazgâh Çeşmesi (Gebze)

Kocaeli Gebze ilçesi girişinde, eski Ankara-İstanbul yolu üzerinde bulunan bu çeşmenin, burada bulunan bir namazgâha ait olduğu bilinmektedir Bundan ötürü çeşmeye Namazgâh Çeşmesi ismi verilmiştir Günümüze harap durumda gelebilen kitabesinden, El Haç Abdi kerimesi tarafından 1773 yılında hayrat olarak yaptırıldığı öğrenilmektedir Ayrıca onarım kitabesinde de 1923 yılında onarıldığı belirtilmektedir

Çeşme günümüze gelememiştir

Çatalçeşme (Gebze)

Kocaeli Gebze ilçesi, Tavşancıl Beldesi, Çerkeşli yolu üzerinde bulunan bu çeşmenin kitabesi bulunmamaktadır Bizans dönemine ait olduğu sanılan çeşmenin bir aslan başından ibaret musluğu bulunmaktadır Yakın tarihlerde bu musluğu kırılmış olan çeşme, günümüzde harap durumdadır

Galipağa Çeşmesi (Gebze)

Kocaeli Gebze ilçesinde, Bayramoğlu yolunun Darıca girişinde bulunan bu çeşme, Darıca eşrafından Galipağa tarafından 1937 yılında yaptırılmıştır Çeşme birkaç kez onarım görmüş olup, günümüzde kullanılmaktadır

Banara Çeşmesi (Gebze)

Kocaeli Gebze ilçesinde bulunan Banara Çeşmesinin tarihi Roma dönemine kadar inmektedir Eski İstanbul-Bağdat kervan yolu bu çeşmenin önünden geçiyordu Günümüzde harap bir durumda olan çeşmenin restorasyonu Gebze belediyesi tarafından yapılmaktadır

Kuşuncubaşı (Yolcuönü) Çeşmesi (Gebze)

Kocaeli Gebze ilçesi, Tavşancıl Beldesinde bulunan bu çeşmeyi kitabesinden öğrenildiğine göre, Kurşuncubaşı Hacı Hüseyin 1899 yılında yaptırmıştır Hacı Hüseyin Milli Mücadele yıllarında Yahya Kaptana evini tahsis etmiş ve yakalandığı güne kadar da orada yaşamıştır

Tavşancılda yaşayanlar Hıdrellez eğlencelerini bu çeşmenin bulunduğu yerde yapmışlardır Bu çeşme gereksiz yere 1990 yılında yıktırılmıştır Çeşmenin mimari yapısı kadar Yahya Kaptana yakınlığı olan Minareci Hacı Hüseyinin tarihi belge niteliğindeki çeşmesinin yıkılması üzüntü vericidir

Çarşı Çeşmesi (Gebze)

Kocaeli Gebze ilçesi, Tavşancılda bulunan bu çeşme, kitabesinden öğrenildiğine göre Kara Ali tarafından 1766 yılında yaptırılmıştır Çeşmenin banisi Kara Ali ile çeşmeyi yapan Besim Ustanın ismi çeşme duvarlarından birisine madalyon içerisine yazılarak yerleştirilmiştir Bu çeşme de Belediye iş hanının yapımı sırasında, 1988 yılında yıktırılmıştır

Hallaçdere Çeşmesi (Gebze)

Kocaeli Gebze ilçesi, Tavşancıl beldesinde bulunan bu çeşme Derviş İbrahim tarafından 1802 yılında yaptırılmıştır Çeşmeyi yapan usta Tavşancıllı Muhammed Reis Ustadır

Kitabeli olan çeşme, köfeki taşından yapılmış olup ön yüzünde ayna taşı ile su yalağı bulunmaktadır

Şakir Çeşmesi (Gebze)

Kocaeli Gebze ilçesi Tavşancıl beldesinde bulunan bu çeşme, kitabesi bulunmadığından yapım tarihi bilinmemektedir Ancak üzerini örten beton kaplamanın altında kesme taştan yapıldığı görülmektedir Büyük olasılıkla Bizans döneminden kalmış, Osmanlı döneminde de yenilenerek kullanılmıştır