Haşhaşiyla Ünlü Uşak

Uşak Sivil Mimari Örnekleri



Uşak yöresinde sivil mimari doğal koşullara ve iklime uygun olarak yapılmıştır Dar sokaklar çevresinde sıralanmış oymalı konsollar, çıkmalar, cumbalar ile dışa açılan evlerin yanı sıra bahçe içerisinde iki veya üç katlı konak türü yapılar da bulunmaktadır Bununla beraber, Uşaktaki deprem ve yangınlar yöredeki sivil mimari örneklerinin günümüze ulaşmasını engellemiştir Ayrıca yeni yapılanmalar da sayıları çok az olan bu örneklerin yok olmasına neden olmaktadır Günümüzde yalnızca Aybey Mahallesinde az sayıda da olsa XIX yüzyıla tarihlendirilen evler bulunmaktadır

Evliya Çelebi; Uşak evlerinin bağ ve bahçeler içerisinde, toprak damlı olduklarından söz etmiştir XIX yüzyılın sonlarında Uşaka gelen Cuinet kerpiç evlerin yanı sıra ahşap evlerin de büyük çoğunlukta olduğunu belirtmiştir Ne var ki bu evlerin çoğu yanmış ve yerlerine yeni yapılar yapılmıştır O dönemde yapılan evlerin taş temelli, alt katlarının kerpiçten, üst katlarının da ahşaptan olduğu, üzerlerinin de ahşap bir çatı ile örtüldüğü anlaşılmaktadır

Uşakta bahçe içerisindeki evler genellikle iki katlı olup, dışa kapalı sofaların etrafında odalar sıralanmıştır Alt katlar kışlık, üst katlar da yazlık olarak düzenlenmiştir Evlerin tümünde sofalar çok geniş tutulmuş ve ev yaşantısında önemli bir rol oynamıştır Bu sofaların arkasında, özellikle yer katında depo ve kilerler, üst katlarda da günlük yaşamın geçtiği odalara yer verilmiştir Katlar arasındaki bağlantıyı ahşap merdivenler sağlamıştır



Uşakın konak tipi evlerinde ana kapıdan taş veya toprak örtülü bir avluya girilmektedir Yer katında üzeri çardakla örtülü bir sofa, avlunun bir kenarında ahırlar, diğer yanında da hizmetkârlara ait odalar bulunmaktadır Bu yer katında da depo, kiler önemli bir bölümü meydana getirmektedir

Üst katların avluya bakan yüzlerinde geniş sofalara yer verilmiş bu sofalardan öndeki yazlık kuzeye bakan arka sofa da kışlık olarak düşünülmüştür Ev içerisindeki odaların tümü bu sofalara açılmaktadır Avluya bakan ön sofa ahşap direklerle desteklenmiş bağdadi kemerlere, kafeslere yer verilmiştir Üst katlar ise boydan boya dışa dönük ve çıkmalıdır Bu çıkmalar üzerinde ağaç işçiliğinin en güzel örnekleri görülmektedir

Uşak evlerinin en büyük özelliği de orta ve üst katta bulunan Sohbet Odası denilen mekânlardır Oldukça büyük ölçüdeki bu odada yaşmaklı ocaklara, ahşap tavanlara, dolaplara, yüklüklere, sergenlere, nişlere özen gösterilmiştir Ev halkının toplandığı sohbet odasının yanında Aş Odası denilen ve yemek yenilen bir oda daha bulunmaktadır Evlerin bu bölümlerindeki odalar ailelerin maddi koşullarına göre ahşap işçiliğinin en güzel örnekleri ile bezenmiştir Özellikle yaşmaklı ocaklar, dolap, yüklük kapakları, çıta ve göbekli tavanlar, bitkisel ve geometrik motiflerle bezeli kapı ve panolar bunların tipik örnekleridir



Evlerin tabanları genellikle ahşapla kaplanmıştır Dışa açılan dikdörtgen pencerelerin üzerlerine geometrik motifli alçı tepe pencereleri sıralanmıştır Evlerin çoğu ahşap çatılı ve kiremit örtülüdür

Uşak yöresindeki köy evlerinde bile ahşap bezemeli odalara, dolap, pencere ve kapılara rastlanmaktadır