|
Prof. Dr. Sinsi
|
Manisa Tanıtımı (Nasıl Gidilir Ne Yenir Ne İçilir)
Manisa Hamamları
Hafsa Sultan Hamamı (Merkez)
Manisa, İzmir caddesinde, Muradiye Külliyesinin karşısında, Yavuz Sultan Selimin eşi ve Kanuni Sultan Süleymanın annesi Ayşe Hafsa tarafından 1522 yılında yaptırılmış olan Sultan Camisinin bir bölümünü çifte hamam oluşturmaktadır Hamam külliyenin yapımından sonra 1539 yılında yapılmıştır
Sultan Camisinin kuzey doğusundaki geniş bir arsa üzerinde yer alan hamam, doğu-batı doğrultusunda uzanan çifte hamam dikdörtgen planlıdır Sultan Hamamı ismi verilen hamamın erkekler bölümünün kapısı caminin bulunduğu meydana açılmaktadır Giriş kapısı üzerine Şair Alaşehirlizadenin Arapça altı mısralık bir kitabe yerleştirilmiştir:
“Kerem sahibi yüce Sultan ve Hükümdar Süleyman Hanın anası Allah toprağını hayır ve ihsan etsin, nuriyle nurlandırsın Halk için geniş ve güzel yapılı bir hamam yaptı Allah günler bitinceye kadar bunu şerefli oyarak baki kılsın Buranın tam tarihini anlatmak için Alaşehirli oğlu şöyle dedi: Bu hamamların en güzelidir”
Bu kitabenin son mısrası ebcet hesabına göre h946 tarihini göstermektedir Buna göre de hamamın 1539 yılında tamamlandığı anlaşılmaktadır Hamam yapılırken Hafsa Sultan İstanbulda ölmüştür
Hamam soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden oluşmuştur Soyunmalığı stalâktitli büyük bir kubbe örtmektedir Kubbenin üzerinde bir aydınlık feneri bulunmaktadır Kubbe eteğindeki yedi pencere ile içerisi aydınlatılmıştır Ilıklık yan yana iki kubbe ile örtülüdür Bu kubbelerden birisinin stalâktitleri Osmanlı mimarisinin en güzel örnekleri arasındadır Sıcaklık da yıldız şekilli pencerelerin üzerinde bulunduğu büyük bir kubbe ile örtülüdür Ortadaki göbek taşının çevresinde 12 kurna sırlanmıştır
Hamamın kuzeyindeki kadınlar bölümü erkekler bölümünün eşidir
Gülgûn Hatun (Dere) Hamamı (Merkez)
Manisa Çaybaşındaki Gülgûn Hatun Hamamı Saruhanoğullarının önemli yapılarından birisidir Yapıldığı dönemde Anadolu hamamları arasında en büyük hamam olarak nitelendirilmiştir Manisa Şeri Mahkeme kayıtlarında ve diğer yazılı kaynaklarda hamamın Saruhanoğlunun eşi Gulgûn Hatun tarafından yaptırıldığı öğrenilmektedir Bunu belirten bir yazılı kaynakta : “Nişan-ı şerifi alişan hükmü odur ki; Manisada merhume Gülgûn Hatun kendi ruhuna Kuran-ı Kerim okunması için vakfeylediği Dere Hamamını ve diğer evkafının” hamamın Gülgûn Hatun tarafından yaptırıldığı belirtilmiştir
Hamam soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık dönümlerinden meydana gelmişti Kesme taş, moloz taş ve tuğladan yapılan hamamın üzeri tuğla kubbelerle örtülmüştü Dikdörtgen planlı hamam soyunmalık bölümüne yanındaki dere yönünden giriliyordu Soyunmalı kare planlı olup üzeri kubbe ile örtülmüştür Tonoz örtülü ılıklığın ortasında bir göbek taşı yerleştirilmiştir Hamamın güneyindeki sıcaklık bölümü haçvari planlı idi ve dört köşesine de halvet hücreleri yerleştirilmiştir
Yapımından sonraki devirlerde harap olan bu hamam ile ilgilenilmemiş ve kendi yazgısına bırakılmıştır
Çukur Hamam (Merkez)
Manisa Ulu Cami yanında, Ulutepe Caddesinin yanında bulunan bu hamam, güneyden geçen yoldan ötürü çukurda kalmış ve bu nedenle de Çukur Hamam ismi ile tanınmıştır Hamamın günümüze gelen bir kitabesi olmamasına karşılık Şeri Mahkeme Sicillerinde yapımıyla ilgili bazı bilgiler bulunmaktadır:
“Merhum Saruhanoğlu İshak Çelebinin Manisa şehrinde yaptırdığı camii şerif ve Mevlevihanenin mütevellisi olan Şeyh Ali Efendi Şeri toplantıda sözlü olarak, Mütevellisi olduğum adı geçen vakıftan olup bahsedilen caminin yanında çukur hamam denmekle bilinen tekli hamamın kubbeleri ve külhan, duvar ve camları ile bazı kısımları geçen günlerin tesiri ile yıkılmaya yüz tutmuş olup büyük bir ihtiyaçla tamir ve onarılmaya muhtaçtır Mahkemenizden yerinde keşfinin yaptırılarak ne miktar para ile tamir olunabileceği hususunda tespit edilerek yazılması kabulümdür Rebiülevvel 1075 (1664)”
Çukur Hamam kaba yontma taş ve aralarına sıralar halinde tuğlaların yerleştirildiği bir duvar örgüsü ile işlenmiştir Hamam soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir Batı yönünden girilen soyunmalık kare planlı 720x720 m ölçüsünde olup üzeri kubbe ile örtülmüştür Bu bölümün duvarlar oldukça kalın olup l00 m genişliğindedir Ortasında da fıskiyeli bir şadırvan vardır Kuzeydeki bir kapıdan ılıklığa geçilmektedir Bu bölüm 520x520 m ölçüsünde olup üzeri kubbelidir Duvarların çevresine sedirler sıralanmıştır Sıcaklık dört köşesine 285x285 m ölçüsünde kubbeli özel mekânlar yerleştirilmiştir Sıcaklık eyvanlı olup kuzeydeki bir bölüm alçak bir duvarla bölünmüş ve batak denilen Yahudilerin yıkanması için özel bir havuz haline dönüştürülmüştür Bu da Muradiye Camisi ile Ulu Cami arasında eski Yahudi mahallesinin bulunduğunu ve bu hamamdan yararlanıldığını göstermektedir
Hamamın kubbeleri kiremit ile örtülmüş, sıcaklığın kubbesine de bir aydınlık feneri yerleştirilmiştir
Hatuniye Hamamı (Merkez)
Manisa il merkezinde Hükümet Konağının yakınında bulunan Hatuniye Külliyesini Sultan IIBayezıdın eşlerinden Hüsnüşah Hatun adına oğlu Şehzade Şehinşah,vakfiyesinden öğrenildiğine göre 1490-1491 yıllarında yaptırmıştır Külliye cami, sıbyan mektebi, han ve hamamdan meydana gelmiştir
Serabad Mahallesinde, Hatuniye Camisinin vakıfları arasında ismi geçen Hatuniye Hamamı 1940lı yıllara kadar ayakta duruyordu Vakfiyesinden de sabahları erkeklere, öğleden sonra da kadınlara ayrıldığı yazılıdır Bu bakımdan hamamın tek hamam olduğu öğrenilmektedir
Hamam soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiş, kaba ve moloz taştan tuğla derzli olarak yapılmıştır Dikdörtgen planlı hamamın üzerinin kubbelerle örtülü olduğu kaynaklardan öğrenilmektedir
Karaköy Hamamı (Merkez)
Manisa Karaköy semtinde bulunan Karaköy Hamamının kitabesi bulunmadığından yapım tarihi ve banisi bilinmemektedir Ancak kaynaklardan bu hamamın İvaz Paşa vakfından olduğu öğrenilmiştir
Hamamın yapımında moloz taş ve eski kalıntıların yapı malzemelerinden yararlanılmıştır Hamam soğuklu ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir Hamamın girişi iki Bizans başlığına oturan mermer sütunların taşıdığı üç kubbeli revak şeklindedir Ön cephe kırmızı tuğlalarla örülmüş ve geometrik şekillerle süslenmiştir Üzeri kubbeli soyunmalık günümüzde onarım sonrası kiremitle kaplanmıştır Nusret Köklüden öğrendiğimize göre; eski resimlerinde bu bölümün üzeri orijinalinde çift kamburlu ve oluklu alaturka kiremitle örtülüdür
Soğukluk kısmını örten büyük kubbenin çevresine soyunma yerleri yapılmıştır Buradan dikdörtgen planlı üzeri dört kubbe ile örtülü ılıklığa, oradan da sıcaklığa geçilmektedir Sıcaklığın orta mekânı kubbe ile örtülüdür Ortasında sekizgen bir göbek taşının bulunduğu sıcaklığın külhana doğru çıkıntısının iki yanına iki kubbeli mekân ve küçük bölümler yerleştirilmiştir Bu bölümün yanına soğuk su deposu ile tonoz örtülü külhana yer verilmiştir
Hüsrev Ağa Hamamı (Merkez)
Manisa Sakarya Mahallesinde Hüsrev Ağa Camisinin karşısında buluna bu hamam camiye gelir sağlamak amacıyla Hüsrev Ağa tarafından 1558 yılında yaptırılmıştır Hamam Hüsrev Ağa Camisinin yapımından üç yıl sonra yapılmıştır Günümüzde harap bir durumda bulunan hamam kaba taş, yatay ve dikey tuğlalardan olup tek hamam plan düzenindedir Batı yönünde sivri kemerli bir girişi bulunmaktadır Soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir Girişi tonoz örtülü olup bunun iki yanında önleri açık iki yuvarlak kemerli mekân bulunmaktadır
Giriş kapısı üzerindeki kitabenin mealen anlamı şöyledir:
“Hayrat ve hasenat sahibi olan Hüsrev Ağa bu hamamı 966 yılının safer ayı ortalarında bina etmiştir(Aralık 1558)”
Hamamın soyunmalık bölümünün üzeri kiremit örtülü kubbedir Üzerine bir de aydınlık feneri yerleştirilmiştir Bu bölüm 880x880 m ölçüsünde kare planlı olup ortasına sekiz köşeli bir havuz yerleştirilmiştir Bu bölümden dikdörtgen şeklinde ılıklığa geçilmektedir Ilıklığın ortası küçük bir kubbe iki yanı da ayna tonoz örtülüdür Sıcaklık dikdörtgen planlı, ortası kubbeli iki yanı ayna tonozludur Ortasında sekizgen bir göbek taşı oturtulmuştur Buradan kubbeli iki halvete geçilir Hamamın arkasına da tonozlu bir külhan hamamı boydan boya kesecek şekilde yerleştirilmiştir
Dilşikar Hamamı (Merkez)
Manisa, Tabakhane deresinin doğusunda, Dilşikar Mahallesinde, Dilşikar Hatunun 1579 tarihli Dilşikar Camisine gelir sağlamak amacıyla aynı tarihte yaptırılmıştır
Hamam erkekler ve kadınlar kısımlarından olan Osmanlı hamam mimarisindeki çifte hamam plan düzeninde yapılmıştır Hamamın her iki bölümü birbirinin eşidir Hamamın moloz taş duvar örgüleri arasında yassa tuğlalar yerleştirilmiş ve duvarları bu şekilde örülmüştür Günümüze harap bir durumda gelen hamam soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir Hamamın üzeri kubbeli soyunmalık kısmından, tonoz örtülü ılıklığa oradan da Kare planlı kubbeli sıcaklığa geçilmektedir Sıcaklığın ortasında sekizgen bir göbek taşı ile köşelerinde de halvet hücreleri bulunmaktadır
Alay Bey Hamamı (Merkez)
Manisa Alaybey Mahallesinde bulunan hamam, Dilşikar Hatunun eşi Ferhat Ağa tarafından yaptırılmıştır Hamamın yapım tarihini gösteren kitabesi günümüze gelememiştir Yapı üslubundan ve Dilşikar Hatun ile Ferhat Ağanın XVI yüzyılın ikinci yarısında yaşadığı göz önüne alındığında hamamın XVI yüzyılda yapıldığı anlaşılmaktadır
Hamam moloz taştan yapılmış, duvar örgüleri arasına yer yer yassı tuğlalar yerleştirilmiştir
Hamam soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden oluşmuş tek hamam plan düzenindedir
Alaca Hamam (Merkez)
Manisa Murat Caddesinde bulunan hamamın yapım tarihi bilinmemektedir Bunu belirten kitabe ile kayıtlara rastlanmamıştır Osmanlı çifte hamam plan düzeninde olup yapımında moloz taş ve yassı tuğlalar kullanılmıştır Mimari üslubundan XVyüzyılda yapıldığı sanılmaktadır
Hamam soyunmalık, ılıklı ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir Soyunmalık kare planlı olup üzeri Türk üçgenlerinin yardımı ile merkezi bir kubbe ile örtülmüştür Buradaki bir kapıdan ayna tonoz örtülü, dikdörtgen planlı ılıklığa, oradan da dikdörtgen planlı sıcaklığa geçilmektedir Sıcaklığın üzeri merkezi bir kubbe ile örtülmüş, kubbe dışındaki mekânlar ise tekne tavanla kapatılmıştır Ortasında sekizgen bir göbek taşının bulunduğu sıcaklığın sonunda iki büyük ve kubbeli halvet bölümüne yer verilmiştir
Yakup Ağa (Cumhuriyet) Hamamı (Merkez)
Manisadaki bu hamamı Darüssâde Ağası Yakup Ağa, 1574 yılında yaptırmıştır Osmanlı hamam mimarisinde çifte hamam düzenindeki hamamın erkekler ve kadınlar bölümleri birbirinin eşidir Soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir Kaba yontma taş ve yassı tuğlalardan duvarları örülmüştür
Soyunmalık bölümü kare planlı olup, üzeri kubbe ile örtülmüş, ortasına bir havuz yerleştirilmiştir Ilıklık dikdörtgen planlıdır Ilıklıktan geçilen sıcaklık oldukça geniş ve kare planlıdır Üzerini örten, aydınlık fenerinin de bulunduğu, sekizgen kasnaklı, tromplu kubbenin altında sekizgen bir göbek taşı bulunmaktadır Hamam günümüzde de kullanılmaktadır
Paşa Hamamı (Akhisar)
Manisa Akhisar ilçesinde, Paşa Mahallesinde bulunan Paşa Camisi ile birlikte bu hamam da yapılmıştır Cami 1469 tarihlidir Hamamın da aynı tarihte yapıldığı sanılmaktadır Mimari üslubu da XVyüzyıla ait olduğuna işaret etmektedir Hamamın banisi, aynı zamanda camiyi de yaptıran Sarı Ahmet Paşadır
Hamam moloz taş ve yassı tuğlalardan örülmüş bir duvar işçiliği göstermektedir Soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden oluşan hamamın soyunmalık ve sıcaklık bölümleri kubbelerle örtülmüş, soyunmalığın içerisine sekizgen bir havuz, sıcaklığın içerisine de yine sekizgen bir göbek taşı yerleştirilmiştir
Hamam günümüzde halen kullanılmaktadır
Sasa Bey Hamamı (Akhisar)
Manisa Akhisar ilçesindeki Hastane Höyüğünün 200 m doğusunda bulunan bu hamamın yapım tarihi bilinmemektedir Sasa Bey tarafından yaptırılan hamamın XVyüzyılın ilk yarısında yapıldığı sanılmaktadır
Osmanlı Hamam mimarisinde çifte hamam plan düzeninde olup, kadınlar ve erkekler bölümlerinden meydana gelmiştir Moloz taş ve yassı tuğla taştan duvar örgüsü olan hamam, soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir Dikdörtgen planlı hamamın soyunmalık ve sıcaklık bölümleri kubbe ile örtülüdür Sıcaklık bölümünün ortasında sekizgen bir havuz, köşelerinde de halvet hücrelerine yer verilmiştir
Hamamın günümüzde erkekler kısmı işlevini sürdürmektedir
Yeni Gülruh Hamamı (Akhisar)
Manisa Akhisar ilçesinde, Belediye Meydanında bulunan Yeni Gülruh Camisinin yanında bulunan hamamın yapım tarihi kesinlik kazanamamıştır Yapı üslubundan XVyüzyılın ilk yarısında yapıldığı sanılmaktadır
Moloz taş ve tuğladan yapılan hamam, soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir Soyunmalık kare planlı olup, üzeri kubbe ile örtülüdür Buradan geçilen ılıklıktan sonra yine kare planlı merkezi kubbeli sıcaklık bölümü ve onun arkasında da külhan ve su deposu bulunmaktadır
Günümüzde hamam halen kullanılmaktadır
Karaosmanoğlu Hamamı (Akhisar)
Manisa Akhisar ilçesi, Zeytinliova bucağında bulunan Karaosmanoğlu Hamamının yapım tarihi kesinlik kazanamamıştır Ancak hamamın Saruhanoğulları döneminde önemli bir konumu olan Karaosmanoğulları tarafından yapıldığı bilinmektedir
Hamam moloz taş ve yassı tuğladan yapılmış, soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir
Yeni Hamam (Kula)
Manisa Kula ilçesi, Kenan Evren Mahallesi, Adnan Menderes Bulvarı üzerinde bulunan bu hamam Sungur Bey tarafından 1351 yılında yaptırılmıştır Selçuklu mimari üslubundaki bu hamam, günümüzde önündeki caddeden ötürü yaklaşık 2 mlik kısmı toprak seviyesinin altında kalmıştır
Hamam moloz taş ve yassı tuğladan yapılmıştır Soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir Dikdörtgen planlı hamamın soğukluk ve sıcaklık kısımları kubbe ile örtülüdür
Küçük Hamam (Kula)
Manisa Kula ilçesinde bulunan bu hamamın yapım tarihi bilinmemektedir Kudbittin isimli bir kişi tarafından yaptırıldığı söylenirse de bu kişinin kimliği hakkında herhangi bir bilgi bulunmamaktadır
Hamam moloz taş ve yassı tuğladan yapılmış olup, günümüze harap bir durumda gelebilmiştir
Darkale Hamamı (Soma)
Manisa Soma ilçesi, Darkale Köyünün girişinde bulunan bu hamamın ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir Kitabesi günümüze gelememiş, kaynaklarda da bununla ilgili bir bilgiye rastlanmamıştır
Hamam moloz taş ve yassı tuğladan yapılmış, soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir Günümüzde kare planlı olduğu anlaşılan soyunmalığın duvarları yıkılmıştır Bu bakımdan üst örtüsü hakkında bilgi edinilememiştir Sıcaklık bölümü kareye yakın bir plan düzeninde olup, günümüzde halen kullanılmaktadır Bu bölümün üzeri kubbe ile örtülmüş, iki yanına da birer halvet hücresi yerleştirilmiştir Bunların da üzeri kubbe ile örtülüdür Ana kubbenin ortasına göbek taşı yerleştirilmiştir
Çarşı Hamamı (Soma)
Manisa Soma ilçesinde, Çarşı Camisinin doğusunda, Bedestenin de kuzeydoğusunda bulunan bu hamamın yapım tarihini gösteren bir kitabe günümüze gelememiştir Çarşı (Emir Hıdır Bey) Camisinin vakfından olduğu ve 1791-1792 yıllarında yapıldığı sanılmaktadır Ancak hamam bundan sonra birçok değişikliğe uğramış ve günümüze orijinal konumunda gelememiştir
Osmanlı mimarisinde çifte hamam plan düzeninde, kadınlar ve erkekler bölümü olarak yapılmıştır Doğuda bulunan erkekler bölümü iyi bir durumda olmasına rağmen kadınlar bölümü çok haraptır Hamam moloz taştan yapılmış ve yer yer de diğer yapılara ait taşlardan yararlanılmıştır
Soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir Soyunmalık ve ılıklık bölümü yıkılmıştır Bununla ilgili herhangi bir bilgi edinilememiştir Sıcaklık bölümü kareye yakın dikdörtgen planlı olup, üzeri kubbe ile örtülmüştür Köşelerine dört eyvan ve dört halvet yerleştirilmiştir Günümüzde halvetin bir tanesi ılıklık görevini yapmaktadır
|