Bolu Tanıtım (Nasıl Gidilir Ne Yenir Ne İçilir)

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-04-2012

Bolu Sivil Mimari Örnekleri

Bolu ve çevre ilçeleri Türk sivil mimarisinin en güzel örneklerini bir araya toplamıştır

Bunların büyük çoğunluğu da iyi bir durumda günümüze ulaşabilmiştir

Kuşkusuz bunun da nedeni, bu evlerin sit alanlarında yer alışı veya eski eser tescilinin yapılmış olmasıdır

Bolu ve çevresinde Osmanlıların ilk dönemlerine ait sivil mimari örnekleri günümüze gelememiştir

Beylikler ve Osmanlılar döneminde yapılan ilk sivil mimari örneklerinden çevredeki ağaçların kerestelerinden yararlanılmıştır

Özellikle buradaki ilk yapılanmada Çandı denilen büyük ağaç kütüklerinin uçları kertilerek çivisiz olarak, birbirlerine geçirilmek suretiyle binalar yapılmıştır

Bu tür mimarinin kökeni Orta Asyaya kadar inmektedir

Buna dayanılarak da Beylikler ve Osmanlıların ilk dönemlerinde Orta Asyanın mimari yönden izleri olduğu da Bolu yöresinde açıkça görülmektedir

Günümüzde Bolu merkezinde, Göynük ve Mudurnuda XIX

yüzyıl öncesine ait evlere rastlanmamaktadır

Bunun da nedeni yapıların ahşap oluşu ve Bolunun deprem kuşağı üzerinde bulunuşudur

Bugün Bolu, Göynük ve Mudurnudaki geleneksel Türk evleri XIX

yüzyıla ait yapılardır

Bolu merkezindeki evler ne yazık ki Türkiyenin pek çok yerinde olduğu gibi spekülatif davranışlarla yıkılmış ve yerlerini beton bloklar almıştır

Bu da Bolu merkezindeki evlerin yozlaştığını göstermektedir

XIX

yüzyıldan sonra yapılan evlerde çevredeki orman dokusundan ötürü ahşap malzeme ağırlık kazanmıştır

Bunun dışındaki taş, kerpiç ve hımış gibi yapı malzemeleri daha çok cami, han, hamam gibi yapılar ile Gayrimüslim evlerinde kullanılmıştır

Bolu merkezindeki tek tük kalmış evler daha çok iki ve üç katlı olup, bunlar ahşap ağırlıklı, taş temelli, kıtık sıva üzerine yapılmış beyaz badanalıdır

Evlerin cephelerinde dikdörtgen çerçeveli pencerelere geniş yer verilmiş ve böylece onların daha çok ışık almaları sağlanmıştır

Zemin katlarda daha çok ortadaki taşlığın çevresinde mutfak, kiler, depo gibi bölümlere yer verilmiştir

Zemin kattan, evin önünde ve arkasında bulunan bahçelere geçilmektedir

Üst katlarda iç sofalı ve dış sofalı olmak üzere iki ayrı plan türü uygulanmıştır

İç sofalı evlerde alt kattan çıkılan merdivenin bulunduğu sofanın çevresinde odalar sıralanmıştır

Bu odalardan bir tanesi diğerlerinden daha farklı konumda ve geniş olup, başoda ismi ile tanınmaktadır

Özellikle bu odanın bezemesine önem verilmiş, tavanları geometrik şekilli çıtalarla bölümlere ayrılmış, bazılarına da resimler yapılmıştır

Bu resimler arasında Boluya mal edilen Köroğlu Destanına ait izler ve doğal manzaralar görülmektedir

Odaların her birisinde ocaklar, sedirler, gömme dolaplar, yüklükler ve gusülhaneler bulunmaktadır

Bazı odalara da üzerinde bitkisel bezemelerin bulunduğu küçük çeşme aynaları yerleştirilmiştir

Evlerin üst örtüsü geniş saçaklıklı, alaturka kiremitli ahşap çatılarla örtülmüştür

Göynük ve Mudurnu Evleri

Bolu yöresinde Türk sivil mimarisini en iyi yansıtan evlerin başında Göynük, Mudurnu ve Sakaryanın Taraklı evleri gelmektedir

Göynük ve Mudurnu evleri 100-150 yıllık bir geçmişe sahiptir

Günümüzde bunlar tescil edilmiş ve Kentsel Sit Alanı kapsamına alınmıştır

Bu yerleşim birimlerinde derelerin kenarlarında ve arkasındaki sırtlarda kurulmuş olan evler, aralarındaki daracık sokakların etrafında, bahçeler içerisinde, birbirlerinin manzaralarını engellemeyecek biçimde yapılmışlardır

Bu evlerde Osmanlı sivil mimarisinin sadeliği, estetiği ve özellikleri görülmektedir

Göynük ve Mudurnu evleri genellikle zemin kat üzerinde bir veya üç katlıdırlar

XIX

yüzyılın başlarında yapılmış olan bu evlerin zemin katlarında depolar, kilerler, hizmetçi odaları, mutfaklar ve geleneksel günlerde ailelerin birlikte yemek yedikleri fırın odaları bulunmaktadır

Zengin evlerinde fırın evi tabir edilen bu tür mekanlar evlerin bahçesinde ayrı bir köşede yer almaktadır

Taşlığın kenarındaki bir merdivenle çıkılan birinci kat geleneksel Türk evlerinin bir benzeri olup, buradaki bir sofanın çevresinde günlük yaşamın geçtiği odalar bulunmaktadır

Bu odaların içerisine ocaklar, yüklükler, sedirler ve bir de gusülhane yerleştirilmiştir

Evlerin bazılarında ailenin yeni evlenen çiftleri için özel bölümler de yapılmıştır

Üst katlar genellikle yatak odalarına ayrılmıştır

Bazı örneklerde evlerin içerisindeki sofalardan ayrı olarak, dışarıya yönelik balkon niteliğinde cepheyi çepeçevre kuşatan dış sofalar bulunmaktadır

Göynük ve Mudurnu evlerinde aydınlatmaya özen gösterilmiş, cepheye pencere dizileri yerleştirilmiştir

Evlerin bazıları dışa yönelik çıkmalar üzerinde şahnişli ve cumbalıdır

Çoğu kez bu evler kafesli ve cumbalı olup, burada da ağaç işçiliğinin en güzel örnekleri sergilenmiştir

Ayrıca balkon korkuluklarında ahşabın yanı sıra maden işçiliğinin dekoratif örnekleri de görülmektedir

Özellikle odalardaki kapı ve pencerelerde Osmanlı ağaç işçiliğinin çeşitli motiflerine yer verilmiştir

Evlerin üzerleri genellikle ahşap kırma çatılı ve alaturka kiremitlidir

Bunların arasından çıkan bacalar da ise estetik görünüme önem verilmiştir

Kaynaklardan öğrenildiğine göre; Mudurnuda İstanbuldan getirtilen ustaların yaptığı Armutçular Konağının ayrı bir önemi bulunmaktadır

Dört katlı, kare planlı olan bu konağın dört büyük salonu, bir sofası ve on yedi odası bulunmaktadır

Çıralı çamdan karkaslı, ahşap kaplamalı bu konağın ağaç işi oymaları, geometrik çıtalı tavan bezemeleri ve özellikle kapı tokmakları, balkon korkulukları gibi detayların üzerinde de en ince ayrıntısına kadar durulmuştur

Bunun yanı sıra Mudurnuda 1870-1880 yıllarında Keyvanoğullarına ait Keyvanlar Konağı da orijinalliği bozulmadan restore edilmiştir

Safranbolu evleri ile büyük benzerliği olan ve aynı özellikleri taşıyan Mudurnu ve Göynük evlerinin bazıları restore edilerek pansiyon olarak kullanılmakta ve turizme hizmet vermektedir

Böylece onların kendi yazgıları ile baş başa bırakılıp yok olmaları önlenmiştir

11-04-2012	#13
Prof. Dr. Sinsi	Bolu Tanıtım (Nasıl Gidilir Ne Yenir Ne İçilir) Bolu Sivil Mimari Örnekleri Bolu ve çevre ilçeleri Türk sivil mimarisinin en güzel örneklerini bir araya toplamıştır Bunların büyük çoğunluğu da iyi bir durumda günümüze ulaşabilmiştir Kuşkusuz bunun da nedeni, bu evlerin sit alanlarında yer alışı veya eski eser tescilinin yapılmış olmasıdır Bolu ve çevresinde Osmanlıların ilk dönemlerine ait sivil mimari örnekleri günümüze gelememiştir Beylikler ve Osmanlılar döneminde yapılan ilk sivil mimari örneklerinden çevredeki ağaçların kerestelerinden yararlanılmıştır Özellikle buradaki ilk yapılanmada Çandı denilen büyük ağaç kütüklerinin uçları kertilerek çivisiz olarak, birbirlerine geçirilmek suretiyle binalar yapılmıştır Bu tür mimarinin kökeni Orta Asyaya kadar inmektedir Buna dayanılarak da Beylikler ve Osmanlıların ilk dönemlerinde Orta Asyanın mimari yönden izleri olduğu da Bolu yöresinde açıkça görülmektedir Günümüzde Bolu merkezinde, Göynük ve Mudurnuda XIXyüzyıl öncesine ait evlere rastlanmamaktadır Bunun da nedeni yapıların ahşap oluşu ve Bolunun deprem kuşağı üzerinde bulunuşudur Bugün Bolu, Göynük ve Mudurnudaki geleneksel Türk evleri XIXyüzyıla ait yapılardır Bolu merkezindeki evler ne yazık ki Türkiyenin pek çok yerinde olduğu gibi spekülatif davranışlarla yıkılmış ve yerlerini beton bloklar almıştır Bu da Bolu merkezindeki evlerin yozlaştığını göstermektedir XIXyüzyıldan sonra yapılan evlerde çevredeki orman dokusundan ötürü ahşap malzeme ağırlık kazanmıştır Bunun dışındaki taş, kerpiç ve hımış gibi yapı malzemeleri daha çok cami, han, hamam gibi yapılar ile Gayrimüslim evlerinde kullanılmıştır Bolu merkezindeki tek tük kalmış evler daha çok iki ve üç katlı olup, bunlar ahşap ağırlıklı, taş temelli, kıtık sıva üzerine yapılmış beyaz badanalıdır Evlerin cephelerinde dikdörtgen çerçeveli pencerelere geniş yer verilmiş ve böylece onların daha çok ışık almaları sağlanmıştır Zemin katlarda daha çok ortadaki taşlığın çevresinde mutfak, kiler, depo gibi bölümlere yer verilmiştir Zemin kattan, evin önünde ve arkasında bulunan bahçelere geçilmektedir Üst katlarda iç sofalı ve dış sofalı olmak üzere iki ayrı plan türü uygulanmıştır İç sofalı evlerde alt kattan çıkılan merdivenin bulunduğu sofanın çevresinde odalar sıralanmıştır Bu odalardan bir tanesi diğerlerinden daha farklı konumda ve geniş olup, başoda ismi ile tanınmaktadır Özellikle bu odanın bezemesine önem verilmiş, tavanları geometrik şekilli çıtalarla bölümlere ayrılmış, bazılarına da resimler yapılmıştır Bu resimler arasında Boluya mal edilen Köroğlu Destanına ait izler ve doğal manzaralar görülmektedir Odaların her birisinde ocaklar, sedirler, gömme dolaplar, yüklükler ve gusülhaneler bulunmaktadır Bazı odalara da üzerinde bitkisel bezemelerin bulunduğu küçük çeşme aynaları yerleştirilmiştir Evlerin üst örtüsü geniş saçaklıklı, alaturka kiremitli ahşap çatılarla örtülmüştür Göynük ve Mudurnu Evleri Bolu yöresinde Türk sivil mimarisini en iyi yansıtan evlerin başında Göynük, Mudurnu ve Sakaryanın Taraklı evleri gelmektedir Göynük ve Mudurnu evleri 100-150 yıllık bir geçmişe sahiptir Günümüzde bunlar tescil edilmiş ve Kentsel Sit Alanı kapsamına alınmıştır Bu yerleşim birimlerinde derelerin kenarlarında ve arkasındaki sırtlarda kurulmuş olan evler, aralarındaki daracık sokakların etrafında, bahçeler içerisinde, birbirlerinin manzaralarını engellemeyecek biçimde yapılmışlardır Bu evlerde Osmanlı sivil mimarisinin sadeliği, estetiği ve özellikleri görülmektedir Göynük ve Mudurnu evleri genellikle zemin kat üzerinde bir veya üç katlıdırlar XIXyüzyılın başlarında yapılmış olan bu evlerin zemin katlarında depolar, kilerler, hizmetçi odaları, mutfaklar ve geleneksel günlerde ailelerin birlikte yemek yedikleri fırın odaları bulunmaktadır Zengin evlerinde fırın evi tabir edilen bu tür mekanlar evlerin bahçesinde ayrı bir köşede yer almaktadır Taşlığın kenarındaki bir merdivenle çıkılan birinci kat geleneksel Türk evlerinin bir benzeri olup, buradaki bir sofanın çevresinde günlük yaşamın geçtiği odalar bulunmaktadır Bu odaların içerisine ocaklar, yüklükler, sedirler ve bir de gusülhane yerleştirilmiştir Evlerin bazılarında ailenin yeni evlenen çiftleri için özel bölümler de yapılmıştır Üst katlar genellikle yatak odalarına ayrılmıştır Bazı örneklerde evlerin içerisindeki sofalardan ayrı olarak, dışarıya yönelik balkon niteliğinde cepheyi çepeçevre kuşatan dış sofalar bulunmaktadır Göynük ve Mudurnu evlerinde aydınlatmaya özen gösterilmiş, cepheye pencere dizileri yerleştirilmiştir Evlerin bazıları dışa yönelik çıkmalar üzerinde şahnişli ve cumbalıdırÇoğu kez bu evler kafesli ve cumbalı olup, burada da ağaç işçiliğinin en güzel örnekleri sergilenmiştir Ayrıca balkon korkuluklarında ahşabın yanı sıra maden işçiliğinin dekoratif örnekleri de görülmektedir Özellikle odalardaki kapı ve pencerelerde Osmanlı ağaç işçiliğinin çeşitli motiflerine yer verilmiştir Evlerin üzerleri genellikle ahşap kırma çatılı ve alaturka kiremitlidir Bunların arasından çıkan bacalar da ise estetik görünüme önem verilmiştir Kaynaklardan öğrenildiğine göre; Mudurnuda İstanbuldan getirtilen ustaların yaptığı Armutçular Konağının ayrı bir önemi bulunmaktadır Dört katlı, kare planlı olan bu konağın dört büyük salonu, bir sofası ve on yedi odası bulunmaktadır Çıralı çamdan karkaslı, ahşap kaplamalı bu konağın ağaç işi oymaları, geometrik çıtalı tavan bezemeleri ve özellikle kapı tokmakları, balkon korkulukları gibi detayların üzerinde de en ince ayrıntısına kadar durulmuştur Bunun yanı sıra Mudurnuda 1870-1880 yıllarında Keyvanoğullarına ait Keyvanlar Konağı da orijinalliği bozulmadan restore edilmiştir Safranbolu evleri ile büyük benzerliği olan ve aynı özellikleri taşıyan Mudurnu ve Göynük evlerinin bazıları restore edilerek pansiyon olarak kullanılmakta ve turizme hizmet vermektedir Böylece onların kendi yazgıları ile baş başa bırakılıp yok olmaları önlenmiştir