Şehr-İ Van

Van Doğal Güzellikleri

Van ili 3000 m yüksekliği olan volkanik dağlarla çevrilidir Van gölü bu volkanik alanın ortasında bir çöküntü havzasıdır İl topraklarının % 53ü dağlarla, %33ü platolarla, % 14ü ovalarla çevrilidir

Dağlar



Van yöresinin %53ünü kaplayan dağlar çeşitli jeolojik dönemlerde kıvrılma ve kırılmalar sonucunda oluşmuştur Bunların başında ilin kuzey kesiminde, dorukları il sınırları dışında kalan Aladağ (3255) ve Tendürek Dağı (3542) bulunmaktadır Bunlardan Tendürek Dağı'nın doğusunda İran sınırına kadar uzanan dağ sıraları bulunmaktadır Bu dağların yüksekliği 2600–2900 mye ulaşmaktadır Bu dağların belli başlı yükseltiler; Dumanlıdağ, Elegen Dağları, Kırklar Dağı, Tavur Dağı ve Kotur Tepesi'dir Bu dağlar arasındaki Bendimahi Havzası ile Karasu havzası yakınında kuzeyde, Alikelle Dağı (2850 m) yer almakta olup dağın uzantıları Abaza düzlüğüne kadar inmektedir Buradaki en yüksek dağ Pirreşit Dağı'dır (3200 m) Bu dağ sıralarını sırasıyla Manda dağı (3020 m), İsabey Dağı (3000) izlemektedir Bunlar düzenli bir sırt halinde güneybatı yönüne uzanarak Karasu Vadisi ile Van Gölü arasında, Şoli Dağı (2900 m) ile devam eder

İl alanındaki yükseltiler güneydoğuya gittikçe artar ve düzgün sıra dağlara dönüşür Bu sıra dağların en önemlileri; Ahlat Dağı (2810m) ve Korahal Dağı (2700m) dır Tendürek Dağı'nın uzantısı olan sınır dağları, Gündizin Dağı (3100m), Koçalan Dağı, Bilecik dağı, Melek Dağı yörenin belli başlı dağlarıdır Kesiş gölünün bazı kesimlerinde başlayan dağlar arasında Şuşanıs Dağı (2750m), Narkut Dağı (2800m), İspiriz Dağı (3688m) bulunmaktadır İlin güney kesiminde ise, Güneydoğu Torosların uzantısı Kavuşahap Dağları yer almıştır Gökdağ (3604 m), Müküs Dağı (3414 m) Arnos Dağı (3547 m), Artos Dağı (3537 m) da buradaki diğer önemli yükseltilerdir

Plato, Yayla ve Ovalar



Van il topraklarının %33ü plato, ova ve yaylalarla kaplanmıştır Bu alanlar III Zamanda ortaya çıkan yükselmeler sonunda meydana gelmiştir Volkanik olan bu alanların toprakları kireçli ve killidir Bunarın belli başlıları Norduz Yaylası, kuzeyde Çaldıran İlçesinde Abaza Düzü, Sultan Gölü çukurluğunun batısındaki yaylalar, Ahlat Dağında Erçek Gölünün kuzeyindeki yaylalar ile güneydoğusunda Hoşap Suyu çevresinde uzanan geniş yaylalardır

İl alanının %13,7 sini kaplayan başlıca ovalardan Van Ovası, Karasu Hoşap Suyu arasında 150 km'lik bir alanı kaplamaktadır Van Gölünün kuzeyindeki Erciş Ovası 150 km lik bir alanı kaplamaktadır Gürpınarda Hoşap Ovası deniz seviyesinden 2400 yükseklikte, 180 km2lik bir alanı kaplamaktadır

Muradiye ilçesindeki Muradiye Ovası deniz seviyesinden 2000 m yükseklikte, 525 km alana yayılmıştır Ayrıca Tarhani Düzü 50 km2, Noşar Düzü 80 km2, deniz seviyesinden 2100 m yükseklikte Saray Ovası 45 km2lik alana yayılmış olup, ilin en verimli topraklarıdır Bunun yanı sıra Karakallı ve Ercek Düzleri de ilin diğer düzlük alanlarıdır

Akarsular



Van Havzası dışında kalan alanlarda çok sayıda küçük akarsı bulunmaktadır Ancak bu akarsular yaz aylarında kurumaktadır

Ben-i Mahi Suyu

Van Gölü Havzasının en büyük akarsuyu olan Bend-i Mahi Suyu ilin kuzeyindeki Aladağ ile Tendürek Dağı arasında çeşitli kolların birleşmesinden meydana gelmiştir Tendürek Dağının güneybatısındaki Sarıgöl ve Kaz Gölünden çıkan bu akarsu sık sık yön değiştirir ve Çaldıran Ovasını suladıktan sonra Yağlıdere ile birleşir ve Göndürme Boğazını aşmaktadır Bundan sonra Muradiye Ovasını sular ve Van Gölünün kuzeyine dökülür Bu akarsuyun uzunluğu 90 kmdir

Hoşap Suyu (Güzelsu)

Başkale ile İspiriz Dağları ile Norduz Yaylasından kaynaklanan Hoşap Suyu, Koçkıran, Gelispiri ve Geleriş Dağlarından doğan çok sayıdaki derelerle beslenir Derin bir vadiden doğu ve batı yönünde akar, Hoşap Ovasını suladıktan sonra Zernek Boğazına girer Bunun ardından Havasor Ovasından geçerek Van Gölüne dökülür Bu akarsuyun uzunluğu 130 kmdir

Karasu

Özalp ilçesinin kuzeyindeki dağlardan doğan Karasu 130 km uzunluğundadır Çevresindeki yüksek dağlardan inen küçük akarsularla beslendikten sonra derin bir vadiyi aşar, Akbulak Düzlüğüne girer Bu arada Erçek gölüne yaklaşır Timar Ovasından sonra Van Gölüne dökülür

Memedik Çayı

Özalp ilçesindeki çok sayıdaki akarsuların Saray Düzlüğünde toplanmasından oluşan Memedik Çayı doğu batı yönünde akar Memedik Boğazını geçtikten sonra Erçek Ovasını aşar ve Erçek Gölüne dökülür Bu akarsu 60 km uzunluğundadır

Zilan Deresi

Aladağın kollarından beslenen Zilan deresi kuzey-güney yönünde akarak doğudan Hacıdiri Deresini sularına katar ve sarp bir vadi içerisinden geçer Bundan sonra genişler, Erçis Ovasını geçtikten sonra Van Gölüne dökülür

Van il toprakları içerisinde bu akarsulardan başka Deliçay, İrşat Çayı, Kırkgeçit Deresi, Çığlı Suyu ile Çatak Suyu bulunmaktadır

Göller

Van da çok sayıda göl bulunmaktadır Bunların başında Van Gölü ile Erçek Gölü gelmektedir

Van Gölü



Van Gölü, Türkiyenin en büyük, Avrupanın beşinci büyük gölüdür Gölün yüzölçümü 3764 km² olup derinliği bazı yerlerde 100 metreyi geçmektedir Uzunluğu 125 km, genişliği 65 km aşar Deniz seviyesinden yüksekliği 1646 mdir Büyüklüğünden ötürü de halkı tarafından “Van Denizi” diye anılır

Tarihi Çağlarda Urartular göle dalgalarından ötürü “Dalgalı Deniz” ismini yakıştırmışlardır Malazgirt Savaşından sonra Selçuklular gölün çevresinde yerleşmişlerdir Mezopotamyalılar göle “Nayri Denizi” ismini vermişlerdir Bununla beraber bazı kaynaklarda Küçük Deniz, Ahlat Deryası, Deryaço gibi isimlere de rastlanmıştır Göl çevresinde Ahlat Sazlıkları, Dönemeç Deltası, Karasu deltası, Bendimahi Deltası bulunmaktadır Aynı zamanda bu bölge yakınındaki Nurşun Gölü ile birlikte göçmen kuşların konakladığı bir alandır

Nemrut Dağından çıkan lavların jeolojik devirlerde setler oluşturması sonucu meydana gelen gölün üzerinde Akdamar Adası, Çarpanak Adası, Adır Adası gibi adalar bulunmaktadır Suyu tuzlu 1000/ 210 sodalıdır Bu nedenle de göl sularında temizlik malzemeleri kullanılmadan her türlü çamaşır yıkanabilmektedir Ayrıca gölün tuz oranı % 019 dır Yapılan araştırmalara göre göl suyunun deri ve cilt hastalıklarına iyi geldiği bilinmektedir Gölün en büyük özelliği değişik mevsimlerde değişik zamanlarda farklı renklerde görünmesidir Gölün iki yakasındaki Van ile Tatvan arasında yük vagonlarını taşıyan feribotlar çalışmaktadır Ayrıca Gevaş iskelesinden Akdamar Adasına dolmuş motorları çalışmaktadır

Van sazlığında kuluçkaya yatan yaz ördeği, gölün batısındaki yarımadada üreyen toy, adalarda kuluçkaya yatan Van Gölü martısı ile Van Gölü'ne özgü bir balık türü olan ve planktonlarla beslenen inci kefali (Chalcalburnus tarichi), Van Gölü'nün başlıca doğal özellikleridir Mayıs ve Haziran aylarında yaklaşık 15000 ton avlanan inci kefali lezzeti ve ekonomik değeri yönünden önemli bir besin kaynağıdır Gölün sularının sodalı oluşu inci kefali dışında başka balıkların burada yaşamasına olanak vermemektedir



Göl içerisinde bulunan Akdamar Adasının bir de öyküsü vardır Buna göre devrin baş keşişinin Tamara isimli çok güzel bir kızı varmış Bu kız, Gevaş'ta yaşayan bir delikanlıya âşık olmuştur Bu genç her gece Tamara'ya ulaşmak için gölü yüzerek geçer, kıyıda elindeki ışıkla da Tamara onu beklemiş Ancak bu gizli buluşmalardan haberdar olan baş keşiş, fırtınalı bir gecede elinde mumla kıyıya inmiş Işığın yerini sürekli değiştirerek gencin gücünü yitirmesine neden olmuş Genç “Ah Tamara, ah Tamara” diyerek Van Gölünün sularında boğulmuştur Ah Tamara, Ah Tamara sözcükleri zamanla Ahtamar veya Akdamar biçimine dönüşmüştür

Van Gölü'nde bir canavar olduğu konusunda 1997 yılında bazı iddialar ortaya atılmış, toplumun dikkati bu yöne çekilmiştir Bu canavarın 8- 10 m boyunda, ses çıkaran, insanlara zarar vermeyen, kahverengi-siyah arasında bir yaratık olduğu söylentisi, uzun yıllar gizemini korumuştur Van halkı tarafından “Canavan”, “Cano” gibi isimlerle sevimli hale getirilen bu canavarla ilgili olarak Cambridge Üniversitesi'nden dünyaca ünlü su altı biyologu Jacques Cousteau gölde bir araştırma yapmak üzere Van'a gelmiş, bundan sonra da göl turizm yönünden önem kazanmıştır Sonunda bu olay, Vanın gelişmekte olan bir yöre olduğuna ve yöre halkının turizmi canlandırmak amacıyla böyle bir hikâyeye başvurduğuna bağlanmıştır

Erçek Gölü

Van Gölünden sonra ilin ikinci büyük gölü olan Erçek Gölü Van Gölünün doğusunda, IV Zamanda oluşmuş, lav kümelerinin yığılmasından meydana gelmiştir Van Gölünden bir eşikle ayrılan bu göl bir çöküntü havzası içerisindedir Kuzeydoğusunda Şeyh Zengi Ovası, güneyinde Irgat dağı ile çevrilidir Deniz seviyesinden yüksekliği 1803 m dir

Bu gölün de suları sodalı ve tuzludur

Van ilindeki belli başlı bu iki gölden başka İran sınırı yakınında Kaz Gölü ve onun batısında Sor Gölü, kuzeyinde Engiz Gölü ve Hasan Timuran Gölü bulunmaktadır Bunların yanı sıra Akgöl, Sultan (Süphan) Gölü, ilin kuzeyinde Kavak Dağı eteğinde Hıdırmenteş Gölü, Tendürek Dağı eteğinde Sarı Göl vardır Ayrıca Kuh, Kozan ve Erek dağları arasındaki vadide vadi ağzının kapatılmasıyla oluşturulan, yapay bir göl olan Keşiş Gölü bulunmaktadır Keşiş Gölünün kuzeyinde Irgat Dağı eteğinde İmaris Gölü ile Çengi Gölü il topraklarındaki diğer küçük göllerdir

İçmeler ve Kaplıcalar

Van ili yeraltı su kaynakları yönünden oldukça zengin kaynaklara sahiptir İlin büyük bir kesiminde maden suları ile kaplıcalar bulunmaktadır

Akbaş Köyü Madensuyu (Erciş)

Van ili Erciş ilçesinde, Akbaş Köyünde bulunan Akbaş Kaplıcasının sıcaklığı 19 derecedir Bu maden suyundan aynı zamanda banyo yoluyla da yararlanılmaktadır

Aşağı Şerefhane Maden Suyu (Muradiye)

Van ili Muradiye ilçesinde Çaldıran ile Muradiye arasında bulunan bu suyun sıcaklığı 10 C olup, debisi 005 lt/sn dir Bu maden suyu sindirim, böbrek ve bağırsak hastalıklarına iyi gelmektedir

Bolbülük Maden Suyu (Özalp)

Van ili Özalp ilçesinde bulunan bu maden suyunun sıcaklığı 12,5 derecedir Saniyede 8,5 litre kaynamaktadır Bu su da sindirim, bağırsak ve böbrek hastalıklarına iyi gelmektedir

Hozi Maden Suyu (Başkale)

Van ili Başkale ilçesinde bulunan Hozi Maden Suyunun sıcaklığı 13,5 derece, debisi de 009 lt/sn dir Bu maden suyu da sindirim, bağırsak ve böbrek hastalıklarına iyi gelmektedir

Kanlıbudak Maden Suyu (Başkale)

Van ili Başkale ilçesinde bulunan bu maden suyunun sıcaklığı 14 derece olup, saniyede 0,5 lt kaynamaktadır

Zereni Kaplıcası (Başkale)

Van ili Başkale ilçesinde bulunan bu kaplıcanın suyu 55 derece sıcaklıktadır Saniyede 1 litre kaynamaktadır

Hasanabdaz Kaplıcası (Erciş)

Van ili Erciş ilçesi Deliçayda bulunan bu kaplıcanın suyunun sıcaklığı 68 derecedir Kaplıca suyu saniyede 2 litre kaynamaktadır

Yoldüştü Köyü Maden Suyu (Gürpınar)

Van ili Gürpınar ilçesi Yoldüştü Köyünde bulunan bu maden suyunun sıcaklığı 10 derecedir Saniyede 0,7 litre kaynamaktadır

Derviş Kaplıcası (Muradiye)

Van ili Muradiye ilçesi Çaldıranda bulunan bu kaplıcanın suyunun sıcaklığı 36 derecedir Kaplıca suyu saniyede 0,05 litre kaynamaktadır Çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır

Dergezin Kaplıcası (Muradiye)

Van ili Muradiye ilçesi Çaldıranda bulunan bu kaplıcanın suyunun sıcaklığı 36 derece olup, debisi 5 lt/sn dir

Mesire Yerleri

Amik Gölü Mesire Yeri

Van-Erciş karayolunda, Amik Gölü kıyısında bulunan bu mesire yeri meyve bahçeleri ve göl kıyısındaki doğal plajları ile tanınmıştır Yaz aylarında ilin önemli bir mesire yeridir

Çatak Mesire Yeri



Van ili Çatak ilçesinde bulunan bu mesire yeri iki çayın birleştiği bir vadide yer almaktadır Çevresi ormanlık olup, Çatak Gölü alabalığı ile ün yapmıştır Aynı zamanda çevresinde dağ keçisi, tilki, tavşan ve keklik gibi av hayvanları yaşamaktadır

Erek Vadisi Mesire Yeri

Van Erek Vadisi yamaçlarında bulunan bu mesire yeri zengin bir doğaya sahiptir İl merkezinden buraya günü birlik gelenler bulunmaktadır Çevresi av turizmi yönünden önemlidir

Horhor Bulağı Mesire Yeri

İl merkezinde, Van Kalesinin kuzeybatısında bulunan bu mesire yeri kaynak suları ile de ün yapmıştır

Edremit Mesire Yeri

Van ili Edremit ilçesinde, Vana 20 km uzaklıktaki bu mesire yeri doğal plajları ve bitki örtüsü ile tanınmıştır

Ganiyisippi Şelalesi



Van il merkezine 60 km uzaklıkta, Van-Çatak karayolu üzerinde, Çatak ilçesine 5 km uzaklıkta bulunan bu şelalenin çevresinden mesire yeri olarak yararlanılmaktadır Şelalenin çevresinde alabalık tesisleri bulunmaktadır Şelale kayalıklardan, 100 m yükseklikten dökülmektedir Şelalenin suları Nisan ayı sonlarında çok gür olarak akar, yaz aylarının sonlarına doğru da azalmaktadır

Muradiye Şelalesi



Van ili Muradiye ilçesine 10 km uzaklıkta Bend-i Mahi Çayı üzerindeki bu şelale derin bir vadi içerisinden, 10–20 m yukarıdan aşağıya dökülmektedir Çevresinden mesire yeri olarak yararlanılmaktadır Buradaki asma köprüsü ile de ün yapmıştır

Van Peri Bacaları (Vanadokya) (Başkale)



Van ili Başkale ilçesi Yavuzlar Köyünde bulunan ve Kapadokya yöresindeki peri bacaları ile oluşum yönünden benzerlik gösteren peri bacalarının bulunduğu alan Vanadokya olarak anılmaktadır

Buradaki volkanik Yiğit Dağının püskürttüğü kayaçların aşınmaları sonucunda bu oluşumlar meydana gelmiştir Günümüzde kendi haline terk edilmiş olan bu oluşumların doğal park ilan edilmesi ve koruma altına alınması yerinde olacaktır