Geçmişten Bugune Kars

Kars Hamamları

Cuma Hamamı (Merkez)



Kars il merkezinde, Kars Çayı kenarında, Atatürk Köprüsünün solunda bulunan Cuma Hamamının kitabesi günümüze gelemediğinden yapım tarihi kesinlik kazanamamıştır Bununla beraber yapı üslubundan XVIIyüzyılda yapıldığı anlaşılmaktadır Bu hamam plan düzeni olarak yakınındaki İlbeğioğlu Hamamı ile benzerlik göstermektedir

Osmanlı hamam mimarisi üslubunda, dikdörtgen planlı, kesme taştan yapılan hamam soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir Yuvarlak kemerli bir kapıdan girilen soğukluğun üzeri kubbe ile örtülüdür Buradan bir koridorla geçilen ılıklık ve sıcaklık ikinci bir kubbe ile örtülmüştür Bu kubbeler kasnaksız olup, içeriden Türk üçgenlerine oturmaktadır

İlbeğioğlu Hamamı (Merkez)



Karsta Taş Köprünün yanında bulunan bu hamamın kitabesi günümüze gelemediğinden ne zaman ve kimin tarafından yapıldığı bilinmemektedir Halk arasında Muradiye ve Balkonlu Hamam isimleri ile tanınmaktadır Yapı üslubundan XVIIyüzyılın sonu ile XVIIIyüzyılın başına tarihlendirilmektedir

Osmanlı hamam mimarisi örneklerinden olup, soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden oluşmuştur Dikdörtgen planlı olan hamam, Cuma Hamamı ile aynı plan düzenindedir Yuvarlak kemerli bir kapıdan girilen soğukluk kısmının üzeri içten Türk üçgenlerinin taşıdığı bir kubbe ile örtülüdür Sıcaklık bölümü de diğerinden daha küçük kubbe ile örtülmüştür Hamamın içerisindeki günümüze gelen bezemeler XVIIIyüzyıla tarihlendirilmektedir

Mazlum Ağa Hamamı (Merkez)



Kars il merkezinde, Taş Köprünün solunda bulunan Mazlum Ağa Hamamının ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı, kitabesi bulunmadığından kesinlik kazanamamıştır Bununla birlikte, Sultan IIIMurad (1574-1595) zamanında, Karsın onarımı sırasında yapıldığı bilinmektedir

Osmanlı hamam mimarisi örneklerinden olup, soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir Kesme taş ve moloz taştan yapılan hamamın üzeri merkezi bir kubbe ile örtülüdür Hamam 1918 yılında Ermeniler tarafından tahrip edilmiş, daha sonra onarılmıştır Yakın tarihlere kadar işlevini sürdüren bu hamam günümüzde kullanılmamaktadır

Selçuklu Hamamı I (Arpaçay)

Kars Arpaçay ilçesindeki Ani Örenyerinde, Büyük katedralin 30 m batısında bulunan bu hamam Selçuklu döneminde, XIIyüzyılda yapılmıştır

Bu hamam yanındaki diğer hamam ile birlikte Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümünün 1966-1967 yıllarında yaptığı kazılar sonucunda ortaya çıkarılmıştır Bu hamam Ani surlarının şehre giriş kapılarından en önemlilerinden biri olan Aslanlı Kapıdan Ebül Muammeran Camisi ile İç Kaleye giden yakın bir yerdedir

Hamamın plan düzeni, su ve ısıtma tesisleri, iç süslemeleri ve mimari özellikleri yönünden Anadolu Türk hamamları ile benzerlik göstermektedir Kazılar sırasında hamamın sıcaklık bölümü, su sarnıcı, soğuk su depoları bütünüyle, ılıklık bölümü de kısmen ortaya çıkarılmıştır Dikdörtgen biçimindeki sıcaklık bölümünün köşelerinde birbirlerine eşit dört yıkanma odası, halveti bulunmaktadır Bu bölüm birbirlerine eşit dört eyvanlıdır Bu eyvanların birbirlerini dikey olarak kesmesi ile hamam haçvari bir görünüm kazanmıştır Yıkanma odalarına orta mekandan, diğer kısımlara da köşelerdeki kapılardan girilmektedir Üst örtüdeki kubbelerin dış kademelerine maden cürufu dökülmüştür Böylece cürufun ve kubbelerin üzerine serilen kalın toprak tabakası hamam sıcaklığının dışarıya sızmasını önlemektedir Aynı zamanda bu şekilde içeriye akıntının olması da önlenmiştir

Selçuklu (Küçük Hamam) Hamamı II (Arpaçay)

Kars Arpaçay ilçesindeki Ani Örenyerinde, Arpaçay ile Tatarcık Deresinin birleştiği alandaki Bey Sekizi Kapısının 100 m güneyinde bulunan bu hamam, XIIyüzyılda, Selçuklular döneminde yapılmıştır

Selçuklu mimari üslubunu yansıtan bu hamam mimari yönden diğeri ile benzerlik göstermektedir Bu hamamı 1844 yılında Abiç isimli bir gezgin görmüş ve planını çıkarmıştır Daha sonra hamamı inceleyen Strzygowski ve Harutyunyan yapının tanımını yapmış ve bunun Anideki Ermeni yapılarından ayrıldığını belirtmiştir

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümünün 1966-1967 yıllarında yaptığı kazı çalışmaları sonucu ortaya çıkarılmıştır

Hamam soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiş, kesme taş ve moloz taştan yapılmıştır Sıcaklık bölümü planı ve ölçüleri bakımından diğer hamamın tam bir benzeridir Burada Selçuklu ve Osmanlı döneminde sıkça rastlanan haç biçimli, dört eyvanlı ve köşe halvetlidir Yıkanma odalarına açılan kapılar Selçuklu mimarisinde görüldüğü gibi sivri kemerli, dar ve alçak tonozludur Odaların üzerleri birer kubbe ile örtülmüştür Eyvanlara olduğu gibi halvetlere de su taşıyan künkler duvarların içerisine yerleştirilmiştir Üst örtüde kubbe geçişini sağlayan tromplar birbirlerinden farklı biçimlerde stalaktitlerle süslenmiştir Tromplarda her halvette farklı stalaktitlerin kullanılması hamam içerisindeki yeknesaklığı ortadan kaldırmıştır

Arpaçayda bulunan bu hamamların XIIIyüzyılda kullanıldığı Dikran Honentsin bir yazıtından anlaşılmaktadır İkinci hamamda görülen trompların birinci hamamdakilere göre daha gelişmiş olmasından ötürü, ikincisinin daha geç bir tarihte yapıldığı sanılmaktadır

Pars Tuğlacıya göre, birinci hamamın, Anide Şeddadi Hanedanının il beyi olan Abû Şûca Menûçehrin onarım çalışmaları yaptığı tarihlerde, XIyüzyılın sonlarında, 1080-1090 yıllarında yapılmıştır