|
Prof. Dr. Sinsi
|
Gümüşhane Tanıtım (Nasıl Gidilir Ne Yenir Ne İçilir)
Gümüşhane Kilise ve Manastırları
Pavrezi Şapeli (Merkez)
Gümüşhane Mescitli (Beş Kilise) Köyü yakınında Pavrezi denilen yerde Bizans döneminde, apsid üzerindeki bir kitabeden öğrenildiğine göre 1405de yapılmış bir şapel bulunmaktadır
Bu şapel küçük ölçüde olup dikdörtgen ve tek nefli bir yapıdır Yapı içten beşik tonoz, dıştan da çift eğimli bir çatı ile örtülüdür
Bizans döneminde yapılmış kiliseler arasında bu şapel resim ve freskleri ile ünlüdür Buradaki resimler kırmızı renkli kareler içerisine alınmışlardır Bu resimler İncilden alınma sahneleri kapsamaktadır Özellikle Hz İsanın doğacağını HzMeryeme müjdeleyen Melekler, İsanın doğumu, İsanın çarmıha gerilişi ve çeşitli kilise büyükleri burada resmedilmiştir
Metropolitik Kilisesi (Merkez)
Eski Gümüşhanede Süleymaniye Mahallesinde bulunan Metropolitik Kilisesinin ne zaman yapıldığı bilinmemektedir Bununla beraber yapı üslubundan XIXyüzyılda yapıldığı sanılmaktadır
Kilise dikdörtgen planlı ve iki katlıdır Moloz taştan ve yer yer de kesme taştan yapılmış olan kilisenin köşe, kapı ve pencere söveleri düzgün kesme taştandır Günümüzde kilisenin üst örtüsü bütünü ile yıkılmış, yalnızca beden duvarları ayakta kalmıştır
Aşağı Mahalle Kilisesi (Merkez)
Eski Gümüşhanede, Aşağı Mahallede bulunan kilisenin ne zaman yapıldığı bilinmemektedir Bununla beraber XIXyüzyılda köy üslubunda yapılmış basit bir kilisedir
Dikdörtgen planlı, üç nefli bazilika planlı kilisenin önünde 872x736 m ölçüsünde beş bölümlü bir narteksi bulunmaktadır Ayrıca avlu girişinin yanına bir de bina eklenmiştir Kilisenin üzeri beşik tonozla örtülmüş, iç kısmına bir de sarnıç yapılmıştır Kilise günümüzde terk edilmiş ve harap durumdadır
Hagios Georgios Metropolitik Kilisesi (Merkez)
Eski Gümüşhane, Süleymaniye Mahallesinde bulunan Hagios Georgios Metropolitik Kilisesinin eski ismi Hagia Triadadır Kilisenin yapım tarihi kesinlik kazanamamakla beraber, oldukça eski döneme inen bir Rum kilisesi olup, 1613-1726 yıllarında iki kez onarılmıştır
Bazilika planlı yapı, çok büyük ölçüdedir İç kısmında İncilden alınma sahneleri içeren, köy üslubunda kaba bir işçilik gösteren freskolar bulunmaktadır Ancak kilise terk edilmiş ve üst örtüsü çökmüştür Günümüze çevre duvarları ile apsidin bir bölümü gelebilmiştir
Hutura Hagios Georgios Manastır Kilisesi (Merkez)
Gümüşhane Hutura Köyünde yol üzerindeki bir tepenin üzerinde Hutura Hagios Manastır ve kilisesinin kalıntıları bulunmaktadır Bu manastırı Trabzon Prensi Aleksios Komnenos XIVyüzyılda yaptırmış, 1509da Keşiş Ananias, Georgios Stratilatisde 1624 tarihinde onarmıştır Kilise üzerindeki bir kitabeden de kilisenin Sultan IIAbdülhamit döneminde onarıldığı kitabesinden öğrenilmektedir
Kilise kapalı Yunan Haçı planında olup, yanına bir de uzun paraklesion eklenmiştir Kilisenin ibadet mekanı sekiz sütun ile üç nefe ayrılmıştır Apsisin önü kubbe, haçın kolları da beşik tonozlarla örtülüdür Kilisenin girişi batı yönünde olup, ortada üstü kapalı sütunlu ana giriş bulunmaktadır Apsis yuvarlak üç bölüm halindedir
Kilisenin içerisi çeşitli bitkisel motifler, ejder ve örgü motifleri, Hz İsa, Hagios Georgiosun monogramları ile bezenmiştir
Kilisenin karşısındaki yamaçta bulunan küçük kiliseyi ise 1832de keşiş Serapheim yaptırmıştır
Mandırı Kilisesi (Merkez)
Gümüşhane Mescitli Köyüne 3 km uzaklıkta, derin bir uçurumun kenarında bulunan Mandıralı Kilisesi XIXyüzyılda Rum Kilisesi olarak yapılmıştır
Kilise dikdörtgen planlı ve tek apsidlidir Üzeri üçgen alınlıklı kırma bir çatı ile örtülmüştür Kilisenin yapımında moloz ve küçük taşlar kullanılmıştır Giriş kapısı basit silmelerle hareketlendirilmiştir Girişin iki yanındaki kemer izleri burada bir narteks olduğuna işaret etmektedir
Çakallı Kilisesi (Merkez)
Gümüşhane Dumanlı Köyünde bulunan kilise 1878 yılında yapılmıştır
Kilise 985x1330 m ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç nefli bir bazilikadır Kilisenin batı ve güneyinden yuvarlak kemerli iki giriş kapısı bulunmaktadır Güney girişi üzerine Haç motifleri işlenmiştir Kilisenin kapı, pencere, kemer ve köşe taşları düzgün kesme taştan, diğer bölümleri de 085 mkalınlığında moloz taştan yapılmıştır Kilise uzun kenarlarında ve apsid yönündeki pencerelerle aydınlatılmıştır
İç mekanın duvarlarında fresko izlerine rastlanmaktadır
Olucak (İmera) Vadisi Kilisesi (Merkez)
Gümüşhane, Olucak Köyünün 2 km güneyinde, bir dağın eteğinde bulunan kilisenin kitabesinden 1885 tarihinde yapıldığı öğrenilmektedir
Kilise 980x450 m ölçüsünde, dikdörtgen planlı bir yapıdır Tek nefli ve tek apsidli bir kilisedir Apsid dışarıya taşkın olup, içeriden ve dışarıdan yarım yuvarlak sütunlarla örtülmüştür Ayrıca buraya bir de mazgal pencere açılmıştır
Yapının batı yönünde yuvarlak kemerli bir girişi bulunmakta ve bunun da üzerinde bir penceresi vardır Kilise ahşap bir çatı ile örtülüdür Günümüzde üst örtüsü çökmüştür
Terzili Kilisesi (Merkez)
Gümüşhane Dumanlı Köyü, Terzili Mahallesinde bulunan bu kilise XIXyüzyılın ikinci yarısında yapılmıştır
Kilise 910x1166 m ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç nefli bir bazilikadır Bunlardan orta nef, diğerlerinden daha geniş ve daha yüksek yapılmıştır Kilisenin kuzey ve güneyinde karşılıklı olarak yerleştirilmiş, yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır Kilisenin apsidi ve apsidin önündeki mekan dışarıya daha taşkın olarak yapılmıştır Apsid 350 m derinliğinde, 413 m genişliğindedir Sütunlarla desteklenen ancak, bunlardan yalnızca bir sütunun günümüze gelebildiği üst örtü tamamen yıkılmıştır
Cınganlı Kilisesi (Merkez)
Gümüşhane, Dumanlı Köyündeki Cınganlı Kilisesi XIXyüzyılın ikinci yarısında yapılmıştır
Kilise dikdörtgen planlı, üç nefli bazilika planındadır Sütunlarla üç nefe ayrılan kilisenin orta nefi yan neflerden daha geniş ve daha yüksektir Kilisenin girişi yuvarlak kemerli olup, batı yönündedir Moloz taştan yapılmış olan kilisenin kapı, pencere ve kemerleri düzgün yontma taştandır Üst örtüsü çatılı olup, günümüzde çökmüş durumdadır
Krom Kilisesi (Merkez)
Gümüşhane Yağlıdere Köyünde bulunan bu kilise XIXyüzyılın ikinci yarısında yapılmıştır
Kilise dikdörtgen planlı, üç nefli bir bazilikadır Moloz taştan yapılmış olup, taşıyıcı elemanlarında kesme taşa yer verilmiştir Yan duvarlarının bir bölümü ile üst örtüsü yıkılmıştır Yalnızca kilisenin ön cephe duvarı ile girişi sağlam bir durumda günümüze gelebilmiştir
Yitirmez Kilisesi (Merkez)
Gümüşhane Yitirmez Köyünde bulunan kilise XIXyüzyılda yapılmıştır
Bazilika planlı olan kilise üç apsidlidir İbadet mekanı altı taş sütunla üç nefe ayrılmıştır Üst örtü tamamen beşik tonozlu olup, kısmen yıkılmıştır Duvarlarda yer yer fresk izlerine rastlanmaktadır Apsid dışa doğru taşkın, yuvarlak ve kubbelidir Apsidlerden biri yıkılmıştır İç mekan on bir mazgal pencere ile aydınlatılmıştır
Hagios Theodoros Kilisesi (Merkez)
Eski Gümüşhanenin en eski kilisesi olan Hagios Theodoros kilisesi, eski gümüş madeninde çalışanlar tarafından 1430 yılında yaptırılmış, 1702 yılında da onarılmıştır
Kilise üç nefli, bazilika plan şeklindedir Apsid kısmı kaya içerisine oyularak yapılmıştır Üst örtüsü beşik tonozlu olup, kısmen çökmüştür Yapımında moloz taş ve yer yer de kesme taştan yararlanılmıştır
Surp Karabet Kilisesi (Merkez)
Eski Gümüşhanede, Kanuni Sultan Süleyman Camisinin yakınında XIXyüzyılda yapılmış Ermeni Kilisesidir
Dikdörtgen planlı olan kilise Olucak (İmera) Köyü Manastır Kilisesi ile mimari yönden benzerlik göstermektedir Üst örtüsü çatılı, duvarları moloz taştan yapılmış olup, günümüze harap bir durumda gelmiştir
İşhanlı Kilisesi (Merkez)
Gümüşhane Dumanlı Köyü, İşhanlı Mahallesinde bulunan bu kilise XIXyüzyılda yapılmıştır
Kilise 1015x1254 m ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç nefli bazilika plan şemasındadır Kilisenin batı ve güneyinde yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır Bunlardan güneydeki kilisenin ana girişi olup, kemer alınlığına bir haç motifi işlenmiştir
Moloz taştan yapılmış olan kilisenin doğu cephesindeki apsidi 472x375 ölçüsünde olup, dışarıya doğru taşkındır Aynı zamanda burada, apsidin üzerinde mazgal pencereler bulunmaktadır Kilise günümüze harap bir durumda gelebilmiştir
Binatlı Kilisesi (Merkez)
Gümüşhane Dumanlı Köyü, Binatlı Mahallesinde bulunan kilise XIXyüzyılda yapılmıştır
Kilise 870x1200 m ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç neflidir Kilisenin güney ve batısında iki ayrı girişi bulunmaktadır Bunlardan güney girişinde kabartma bir haç motifi üst söveye işlenmiştir Ayrıca bu cephesinde üç penceresi de bulunmaktadır Doğu cephesinde bulunan apsid ile papaz hücreleri dışarıya yarım daire şeklinde çıkıntılıdır
Kilise kesme taştan yapılmış, kapı, pencere, taşıyıcı elemanlar ve köşelerde kullanılan kesme taşlarda özenli bir işçilik gözlenmektedir Kilisenin üzeri beşik tonozlarla örtülüdür Kilisenin içerisi fresklerle süslenmiş olup, Gümüşhane yöresindeki kiliselerin en iyi durumda günümüze gelen örneklerindendir
Vank Kilisesi (Merkez)
Gümüşhane Vank Köyünde bulunan bu kilise XIXyüzyılda yapılmıştır
Dikdörtgen planlı, bazilika üslubundaki kilisenin ortasında merkezi bir kubbe bulunmaktadır Bu yapı şekli ile kapalı Yunan Haçı kiliseler ile bazilika planlı kiliselerin kaynaştırılmasından meydana getirilmiş bir yapısı bulunmaktadır Merkezi kubbenin dışında kalan bölümler tonoz ve çatı ile örtülmüştür Duvarları muntazam kesme taştan yapılmıştır İç mekanda fresko izlerine rastlanmamıştır
Hagios Stephanos Kilisesi (Merkez)
Eski Gümüşhanede Süleymaniye Mahallesinde bulunan bu kilisenin kitabesi bulunmamakla beraber, yapı üslubundan XVIIIyüzyılda yapıldığı sanılmaktadır XIXyüzyılda onarılan kilise üç nefli, bazilika plan düzenindedir
Eski Gümüşhanedeki diğer kiliselerle mimari yönden benzerlikleri görülen kilise moloz ve kesme taştan yapılmıştır Apsidler yuvarlak olup, dışarıya taşkındır Duvarlarında fresko izlerine rastlanmıştır Kilisenin üzeri iki yönlü bir çatı ile örtülüdür
Piştovli Kilisesi (Merkez)
Gümüşhane Dumanlı Köyü, Piştov Mahallesinde bulunan kilise XIXyüzyılda yapılmıştır
Kilise 1700x1300 m ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç nefli bir bazilikadır Sütunlarla üç nefe ayrılan kilisenin orta nefi diğerlerinden daha geniş ve daha yüksektir Kuzey ve güney yönlerinde yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır Kuzey girişi üzerinde sövelere işlenmiş haç motifi vardır Apsid ve papaz hücreleri doğu cephesinde olup, yuvarlak şekilde dışa taşkındır Kilisenin yan duvarlarında dörder, apsidin dışa taşkın bölümlerinin üzerine birer pencere açılmıştır
Kilise içerisinde fresk izlerine rastlanmış olup, bunlar da kilisenin bütününün fresklerle kaplı olduğunu göstermektedir Kilisenin kuzeydoğusuna bir de çeşme eklenmiştir
Zurnacılı Kilisesi (Merkez)
Gümüşhane Dumanlı Köyü Zurnacili Mahallesindeki bu kilise XIXyüzyılda yapılmıştır
Kilise 1280x1680 m ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç nefli bir bazilikadır Sütunlarla üçe bölünen iç mekanda orta nef yan neflerden daha geniş ve daha yüksektir Kilisenin batı ve güneyinde yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır Bunlardan güneydeki ana giriş olup, iki yanına duvarlara bitişik sütunlar yerleştirilmiş, üzerlerine de haç motifleri işlenmiştir
Kilisenin apsid ve papaz hücreleri dışarıya yuvarlak biçimde taşkındır Her bir bölümün üzerine de pencere açılmıştır Moloz ve düzgün kesme taştan yapılmış olan kilisenin içerisindeki sıvalarda fresk izlerine rastlanmıştır Bunlar İncilden alınmış dini motifleri içermektedir
|