Gümüşhane Tanıtım (Nasıl Gidilir Ne Yenir Ne İçilir)

**Prof. Dr. Sinsi** · 11-04-2012

Coğrafi Yapısı ve Coğrafyası

Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alan İlimiz doğusunda Bayburt batısında Giresun kuzeyinde Trabzon ve güneyinde Erzincan ile komşudur

Gümüşhane 38° 45' - 40° 12' doğu boylamları ile 39' 45' - 40' 50' kuzey enlemleri arasında olupYüzölçümü 6

575 kilometrekare deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 1210 metredir

Yeryüzü şekilleri bakımından Köse Kelkit ve Şiran ilçelerinin yer aldığı güney kesimi yüksek bir plato özelliği gösterirken Merkez Torul ve Kürtün ilçelerini kapsayan kuzey kesimi oldukça engebelidir

Dar ve derin vadilerle birbirinden ayrılmış yüksek dağlar kuzeyin belirleyici özelliğidir

Gümüşhanenin ünlü yaylaları da bu kesimde yer alır

İlin en yüksek noktası 3

331 metre ile Abdal Musa Tepesidir

Gümüşhanenin içinden geçen Harşit ile Kelkit vadisini boydan boya kat eden Kelkit Çayı ilin başlıca akarsularıdır

Arazinin % 60ını dağlar% 29unu platolar % 11ini ovalar teşkil etmektedir

Yer Şekilleri
Gümüşhane ili yeryüzü şekilleri bakımından ele alındığında ilin tamamen dağlarla kuşatılmış olduğu görülmektedir

Gümüşhane fiziki coğrafya özellikleri bakımından sınıflandırılacak olursa Kuzeyden Zigana – Trabzon Dağları (Çakır Göl Tepesi 3063 m

)Güneyden Çimen Dağları(Akdağ 2710 m

)Batıdan Giresun Dağları (Sarıyer Tepeleri 2919 m

) ile Kelkit ve Harşit Çayı vadilerinin daralma bölgeleriDoğudan ise Pulur Dağları ve Soğanlı Dağları ile bu iki değişik kitlenin birbirine yaklaştığı kesimdeki eşiklerle çevrili olduğu gözlenir

Gümüşhane ve çevresinin yeryüzü şekilleri üç ana bölüm halinde incelenebilir

Bunlar Ovalar Vadiler ve Dağlık ( Yaylalar)alanlardır

Ancak Gümüşhane ve çevresinin Jeomorfoloji haritası incelendiğinde dengenin dağlardan yana fazlaca bozulmuş olduğu dikkati çeker

Dağlar
İlin %596lık bölümünü oluşturan dağlık alanlar genellikle il sınırları ile Kuzey kesimlerini kaplarlar

Bu dağlar sıradağların uzantıları şeklinde olupiç kesimlere doğruda tek dağlar olarak bulunurlar

Oldukça engebeli bir arazi üzerinde yer alan Gümüşhanenin Kuzeyini Zigana Dağları ile Trabzon Dağlarının Güney kısımları oluşturmaktadır

Yine Kuzey yönünde derin yarılmış Karadeniz dağları ve Soğanlı Dağları Duvarı andıran sıralar halinde ili çevrelemektedir

Genel hatlarıyla ele alındığında Doğ-Batı doğrultusunda silsileler halinde devam eden Zigana Dağları Gümüşhane Dağları ve Çimen Dağları yukarıda ifade edilen şablona uymaktadır

Bunlardan başka yükseltileri 1800 m

ile 2700 m

arasında değişen ;Kostan DağıTeslim DağıVauk Dağı Tersun Dağı Pöske Dağı Soğanlı Dağları ile Gavur Dağları önemli yükseltiler arasında bulunmaktadır

Ayrıca merkez ilçede bulunan ve şehre ayrı bir görüntü veren yükseltileri 2000 m

civarında olan Kuşakkaya ve Alemdar Tepeleri de tek dağlar olarak alınabilir

Tüm bu dağlık kütleler içerisinde Gavur Dağının ayrı bir yeri vardır

Çünkü bu saha buzullaşmaya yarayan ve buzullaşmanın izlerini günümüze kadar taşıyan ülkemizin de ender rastlanan alanlarından biridir

Gavur Dağları ;Doğu Karadeniz Dağları dahilinde olupPleistosen Buzullaşmasına uğramıştır

En yüksek zirvesi olan Abdal Musa Zirvesi (3331m

)Doğu Karadeniz Bölümünde yer alan Kaçkar Doruğundan (3932 m

)den sonra ikinci sırada gelmektedir

Gavur Dağlarının diğer ilginç bir yönü ise dağın üzerinde taban yüksekliği 2720-2970m

arasında değişen 12 büyük sirk gurubunun tespit edilmiş olmasıdır Ayrıca bu sirk Göllerinin yanı sıra buzul aşındırmasının delili olan sürgüler hörgüç kayalar tekne vadiler ve modern depoları da bulunmaktadır

Ovalar
Oldukça engebeli olan Gümüşhane arazisi içerisinde ovaların payı %11'dirBu alan içerisinde ise iki önemli ova yer almaktadır

Bunlar Kelkit ve Şiran ovalarıdır

Her iki ovanın toplam alanı il genelindeki ova oranının %8ini oluşturmaktadır

Geri kalan %3lük alan ise parçalanmış olarakdağınık düzlük alanları ifade etmektedir

Kelkit Çayı vadi tabanını oluşturan ve Kelkit-Şiran ovaları olarak tanınan ovalardan Kelkit Ovasıyaklaşık 1450-1750m

ler arasında yer almaktadır

Doğuda Mormuş Düzlüğü üzerinde bir eşik ile Bayburt Ovasından ayrılan Kelkit OvasıDoğu-Batı yönünde eğimli oluptoplam yüzölçümü 280 km2 kadardır

Pleistosene ait eski Alüvyonların hakim olduğu Kelkit Ovası batıda engebeli bir saha ile Şiran Ovasından ayrılmıştır

Şiran Çayının drenaj alanının oluşturan Şiran Ovası yaklaşık 1250-1500 m'ler arasında yer alır

Eosen yaşlı flişlerin yaygın olduğu ovanın yüzölçümü 256 km2yi bulur

Söz konusu her iki ovanın toplam yüzölçümleri 536 km2 olup 6575 km2lik il yüzölçümü içerisinde kayda değer bir yer tutmaktadır

Yaylalar-Platolar
Kabaca akarsular tarafından derince yarılmışyüksek düzlükler olarak adlandırabileceğimiz Platolar-Yaylalar il genelinde oldukça önemli yer tutarlar

(%29

4) Genel arazi yapısı içerisinde Plato-Yaylaların daha düzlük bir yapı içerisinde olmalarıyaz sıcaklarında serin Havası ve otlaklarının mevcudiyeti gibi nedenlerden dolayı ilde yaylalar Mayıs ayının ortasından Ekim ayının ortalarına kadar yoğun olarak kullanılan mekanlardır

Akarsular-Göller
Gümüşhane ilinin akarsu ŞebekesiniHarşit Çayı ve Kelkit Çayı ile bu çayların yan kolları oluşturmaktadır

İl topraklarının güney kesimindeki akarsular Orta Karadeniz bölümündeKaradeniz' dökülmektedir

Tüm akarsular kaynaklarını il sınırları içerisinden alırlar

ÇimenZigana ve Gümüşhane dağlarının zirveleri aynı zaman da Su bölümü çizgilerine tekabül etmektedir

Harşit Çayı Vauk Dağı'ın Kuzey eteklerinden ve Sifon Deresi ismiyle kaynağını almaktadır

Harşit Çayı Karadeniz'e dökülünceye kadar il sınırları içerisinde 142 km mesafe kat eder

Samsunun Çarşamba ilçesinde Yeşil ırmak olarak Karadenizle buluşan Kelkit Çayının bir kolu Teslim Dağındandiğer kolları da Spikor ve Çimen Dağlarında doğarak Kelkitte birleşmektedir

İlde bu iki önemli akarsu dışında yazları yer yer kuruyan bir çok küçük derelerde mevcuttur

İklim
Gümüşhane ili her yönüyle olduğu gibi iklim özellikleri bakımından da Doğu Anadolu ile Karadeniz bölümü arasında bir geçiş teşkil etmektedir

Yüksek Zigana duvarları ile Karadenizin bunaltıcı nemli havasına set çeken kop engeliyle de Doğu Anadolunun şiddetli soğuklarının gelmesini engelleyen Gümüşhane ilimiz dünya üzerinde ender yörelere sahip olan hoş bir iklime sahiptir

İlimiz Doğu Karadeniz Bölgesinin iç kısmında 39-41 derece Doğu Boylamları 40-41 derece Kuzey Enlemleri arasında karasal bir iklime sahiptir

Rüzgar İlimizde yıllık ortalama rüzgar hızı 9

9 (m/sec) dir Yıllık hakim rüzgar batı yönünden esmektedir

Basınç İlimizde ortalama yerel Basınç (hpa) 879

6
En yüksek yerel basınç (hpa) 897

8
En düşük yerel basınç (hpa) 853

0
Sis ve Nem Rasat süresi 55 yıl
Ortalama sisli Günler sayısı (%) 4

9
Ekim ayı sisli Gün sayısı (%) 0

7 gün (en sisli ay)
Ağustos ayı sisli gün sayısı(%) 0

2 gün (en az sisli ay)
Sıcaklık: Gümüşhanede en Sıcak Ağustos ayı ortalama Sıcaklık (30

3 Derece)
En soğuk Ay Ocak ayı ortalama sıcaklık (–0

1 derece) olduğu görülmektedir

Buharlaşma :Rasat süresi :19 yıl
Ortalama buharlaşma
(mm) : 952

3
Günlük en çok buharlaşma (mm) : 12

5
Yağışlar
Ortalama yıllık yağış miktarı(mm) : 409

2
Mikro klima
Gümüşhane de açık ve güneşli geçen gün sayısı ortalaması 79 gündür

Kapalı geçen gün sayısı ortalaması ise 68 gündür

En bol güneşlenme Temmuz en az güneşlenme Ocak ve Aralık aylarında olmaktadır

İlde kış ve bahar ayları yağışlı mevsimlerdir

Ancak kışları genellik yağışlar Kar şeklindebaharları ise yağmur şeklindedir

Flora (Bitki Örtüsü)
Gümüşhanenin 2100 metre rakıma kadar olan kısımlarında çam gök nar ladin mazı meşe titrek kavak ve Özbek kavağı büyük yapraklı ıhlamur dağ akça Ağacı ak söğüt adi ceviz sakallı kızılağaç kiraz yabani elma mahlep sarıçam kadran ardıcıbodur Ardıç boyacı sumağı Erik ılgın yabani fındık kuşburnu Alıç ve tespiti yapılamayan yüzlerce odunsu Bitki bulunmaktadır

Merkezde peygamber çiçeği ablan otu başlık otu saman çiçeği bodur mazı ve henüz tespiti yapılamayan yüzlerce otsu ve endemik bitki çeşidi bulunmaktadır

Fuana (Hayvan Varlığı)
Gümüşhanede florada olduğu gibi faunada da çeşitlilik öne çıkmaktadır

Tavşan tilki sansar karacaçengel boynuzlu dağ keçisi ayı gelincik porsuk sincap kirpi yarasa kurt yaban domuzu bıldırcın tavşancıl akbaba kartal atmaca ur kekliği kırlangıç güvercin kumru guguk baykuş ibibik Ağaç kakan karatavuk kiraz kuşu ala karga saksağan kuzgun ve tespiti yapılamayan en az 30 çeşit mevcuttur

11-04-2012	#18
Prof. Dr. Sinsi	Gümüşhane Tanıtım (Nasıl Gidilir Ne Yenir Ne İçilir) Coğrafi Yapısı ve Coğrafyası Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alan İlimiz doğusunda Bayburt batısında Giresun kuzeyinde Trabzon ve güneyinde Erzincan ile komşudur Gümüşhane 38° 45' - 40° 12' doğu boylamları ile 39' 45' - 40' 50' kuzey enlemleri arasında olupYüzölçümü 6575 kilometrekare deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 1210 metredir Yeryüzü şekilleri bakımından Köse Kelkit ve Şiran ilçelerinin yer aldığı güney kesimi yüksek bir plato özelliği gösterirken Merkez Torul ve Kürtün ilçelerini kapsayan kuzey kesimi oldukça engebelidir Dar ve derin vadilerle birbirinden ayrılmış yüksek dağlar kuzeyin belirleyici özelliğidir Gümüşhanenin ünlü yaylaları da bu kesimde yer alır İlin en yüksek noktası 3331 metre ile Abdal Musa Tepesidir Gümüşhanenin içinden geçen Harşit ile Kelkit vadisini boydan boya kat eden Kelkit Çayı ilin başlıca akarsularıdır Arazinin % 60ını dağlar% 29unu platolar % 11ini ovalar teşkil etmektedir Yer Şekilleri Gümüşhane ili yeryüzü şekilleri bakımından ele alındığında ilin tamamen dağlarla kuşatılmış olduğu görülmektedir Gümüşhane fiziki coğrafya özellikleri bakımından sınıflandırılacak olursa Kuzeyden Zigana – Trabzon Dağları (Çakır Göl Tepesi 3063 m)Güneyden Çimen Dağları(Akdağ 2710 m)Batıdan Giresun Dağları (Sarıyer Tepeleri 2919 m) ile Kelkit ve Harşit Çayı vadilerinin daralma bölgeleriDoğudan ise Pulur Dağları ve Soğanlı Dağları ile bu iki değişik kitlenin birbirine yaklaştığı kesimdeki eşiklerle çevrili olduğu gözlenir Gümüşhane ve çevresinin yeryüzü şekilleri üç ana bölüm halinde incelenebilir Bunlar Ovalar Vadiler ve Dağlık ( Yaylalar)alanlardır Ancak Gümüşhane ve çevresinin Jeomorfoloji haritası incelendiğinde dengenin dağlardan yana fazlaca bozulmuş olduğu dikkati çeker Dağlar İlin %596lık bölümünü oluşturan dağlık alanlar genellikle il sınırları ile Kuzey kesimlerini kaplarlar Bu dağlar sıradağların uzantıları şeklinde olupiç kesimlere doğruda tek dağlar olarak bulunurlar Oldukça engebeli bir arazi üzerinde yer alan Gümüşhanenin Kuzeyini Zigana Dağları ile Trabzon Dağlarının Güney kısımları oluşturmaktadır Yine Kuzey yönünde derin yarılmış Karadeniz dağları ve Soğanlı Dağları Duvarı andıran sıralar halinde ili çevrelemektedir Genel hatlarıyla ele alındığında Doğ-Batı doğrultusunda silsileler halinde devam eden Zigana Dağları Gümüşhane Dağları ve Çimen Dağları yukarıda ifade edilen şablona uymaktadır Bunlardan başka yükseltileri 1800 m ile 2700 m arasında değişen ;Kostan DağıTeslim DağıVauk Dağı Tersun Dağı Pöske Dağı Soğanlı Dağları ile Gavur Dağları önemli yükseltiler arasında bulunmaktadır Ayrıca merkez ilçede bulunan ve şehre ayrı bir görüntü veren yükseltileri 2000 m civarında olan Kuşakkaya ve Alemdar Tepeleri de tek dağlar olarak alınabilirTüm bu dağlık kütleler içerisinde Gavur Dağının ayrı bir yeri vardır Çünkü bu saha buzullaşmaya yarayan ve buzullaşmanın izlerini günümüze kadar taşıyan ülkemizin de ender rastlanan alanlarından biridir Gavur Dağları ;Doğu Karadeniz Dağları dahilinde olupPleistosen Buzullaşmasına uğramıştır En yüksek zirvesi olan Abdal Musa Zirvesi (3331m)Doğu Karadeniz Bölümünde yer alan Kaçkar Doruğundan (3932 m)den sonra ikinci sırada gelmektedir Gavur Dağlarının diğer ilginç bir yönü ise dağın üzerinde taban yüksekliği 2720-2970marasında değişen 12 büyük sirk gurubunun tespit edilmiş olmasıdır Ayrıca bu sirk Göllerinin yanı sıra buzul aşındırmasının delili olan sürgüler hörgüç kayalar tekne vadiler ve modern depoları da bulunmaktadır Ovalar Oldukça engebeli olan Gümüşhane arazisi içerisinde ovaların payı %11'dirBu alan içerisinde ise iki önemli ova yer almaktadır Bunlar Kelkit ve Şiran ovalarıdır Her iki ovanın toplam alanı il genelindeki ova oranının %8ini oluşturmaktadır Geri kalan %3lük alan ise parçalanmış olarakdağınık düzlük alanları ifade etmektedir Kelkit Çayı vadi tabanını oluşturan ve Kelkit-Şiran ovaları olarak tanınan ovalardan Kelkit Ovasıyaklaşık 1450-1750mler arasında yer almaktadır Doğuda Mormuş Düzlüğü üzerinde bir eşik ile Bayburt Ovasından ayrılan Kelkit OvasıDoğu-Batı yönünde eğimli oluptoplam yüzölçümü 280 km2 kadardır Pleistosene ait eski Alüvyonların hakim olduğu Kelkit Ovası batıda engebeli bir saha ile Şiran Ovasından ayrılmıştır Şiran Çayının drenaj alanının oluşturan Şiran Ovası yaklaşık 1250-1500 m'ler arasında yer alır Eosen yaşlı flişlerin yaygın olduğu ovanın yüzölçümü 256 km2yi bulur Söz konusu her iki ovanın toplam yüzölçümleri 536 km2 olup 6575 km2lik il yüzölçümü içerisinde kayda değer bir yer tutmaktadır Yaylalar-Platolar Kabaca akarsular tarafından derince yarılmışyüksek düzlükler olarak adlandırabileceğimiz Platolar-Yaylalar il genelinde oldukça önemli yer tutarlar (%294) Genel arazi yapısı içerisinde Plato-Yaylaların daha düzlük bir yapı içerisinde olmalarıyaz sıcaklarında serin Havası ve otlaklarının mevcudiyeti gibi nedenlerden dolayı ilde yaylalar Mayıs ayının ortasından Ekim ayının ortalarına kadar yoğun olarak kullanılan mekanlardır Akarsular-Göller Gümüşhane ilinin akarsu ŞebekesiniHarşit Çayı ve Kelkit Çayı ile bu çayların yan kolları oluşturmaktadır İl topraklarının güney kesimindeki akarsular Orta Karadeniz bölümündeKaradeniz' dökülmektedir Tüm akarsular kaynaklarını il sınırları içerisinden alırlar ÇimenZigana ve Gümüşhane dağlarının zirveleri aynı zaman da Su bölümü çizgilerine tekabül etmektedir Harşit Çayı Vauk Dağı'ın Kuzey eteklerinden ve Sifon Deresi ismiyle kaynağını almaktadır Harşit Çayı Karadeniz'e dökülünceye kadar il sınırları içerisinde 142 km mesafe kat ederSamsunun Çarşamba ilçesinde Yeşil ırmak olarak Karadenizle buluşan Kelkit Çayının bir kolu Teslim Dağındandiğer kolları da Spikor ve Çimen Dağlarında doğarak Kelkitte birleşmektedirİlde bu iki önemli akarsu dışında yazları yer yer kuruyan bir çok küçük derelerde mevcuttur İklim Gümüşhane ili her yönüyle olduğu gibi iklim özellikleri bakımından da Doğu Anadolu ile Karadeniz bölümü arasında bir geçiş teşkil etmektedir Yüksek Zigana duvarları ile Karadenizin bunaltıcı nemli havasına set çeken kop engeliyle de Doğu Anadolunun şiddetli soğuklarının gelmesini engelleyen Gümüşhane ilimiz dünya üzerinde ender yörelere sahip olan hoş bir iklime sahiptir İlimiz Doğu Karadeniz Bölgesinin iç kısmında 39-41 derece Doğu Boylamları 40-41 derece Kuzey Enlemleri arasında karasal bir iklime sahiptir Rüzgar İlimizde yıllık ortalama rüzgar hızı 99 (m/sec) dir Yıllık hakim rüzgar batı yönünden esmektedir Basınç İlimizde ortalama yerel Basınç (hpa) 8796 En yüksek yerel basınç (hpa) 8978 En düşük yerel basınç (hpa) 8530 Sis ve Nem Rasat süresi 55 yıl Ortalama sisli Günler sayısı (%) 49 Ekim ayı sisli Gün sayısı (%) 07 gün (en sisli ay) Ağustos ayı sisli gün sayısı(%) 02 gün (en az sisli ay) Sıcaklık: Gümüşhanede en Sıcak Ağustos ayı ortalama Sıcaklık (303 Derece) En soğuk Ay Ocak ayı ortalama sıcaklık (–01 derece) olduğu görülmektedir Buharlaşma :Rasat süresi :19 yıl Ortalama buharlaşma (mm) : 9523 Günlük en çok buharlaşma (mm) : 125 Yağışlar Ortalama yıllık yağış miktarı(mm) : 4092 Mikro klima Gümüşhane de açık ve güneşli geçen gün sayısı ortalaması 79 gündür Kapalı geçen gün sayısı ortalaması ise 68 gündür En bol güneşlenme Temmuz en az güneşlenme Ocak ve Aralık aylarında olmaktadırİlde kış ve bahar ayları yağışlı mevsimlerdir Ancak kışları genellik yağışlar Kar şeklindebaharları ise yağmur şeklindedir Flora (Bitki Örtüsü) Gümüşhanenin 2100 metre rakıma kadar olan kısımlarında çam gök nar ladin mazı meşe titrek kavak ve Özbek kavağı büyük yapraklı ıhlamur dağ akça Ağacı ak söğüt adi ceviz sakallı kızılağaç kiraz yabani elma mahlep sarıçam kadran ardıcıbodur Ardıç boyacı sumağı Erik ılgın yabani fındık kuşburnu Alıç ve tespiti yapılamayan yüzlerce odunsu Bitki bulunmaktadır Merkezde peygamber çiçeği ablan otu başlık otu saman çiçeği bodur mazı ve henüz tespiti yapılamayan yüzlerce otsu ve endemik bitki çeşidi bulunmaktadır Fuana (Hayvan Varlığı) Gümüşhanede florada olduğu gibi faunada da çeşitlilik öne çıkmaktadır Tavşan tilki sansar karacaçengel boynuzlu dağ keçisi ayı gelincik porsuk sincap kirpi yarasa kurt yaban domuzu bıldırcın tavşancıl akbaba kartal atmaca ur kekliği kırlangıç güvercin kumru guguk baykuş ibibik Ağaç kakan karatavuk kiraz kuşu ala karga saksağan kuzgun ve tespiti yapılamayan en az 30 çeşit mevcuttur