Bolvi Mustafa Efendi

Âlim ve seciyeli bir zat olup Bolulu'dur Şeyhülislâm ve şair Yahya Efendi'den mülâzım olmuştur 1067 H-1657 M'de Rumeli kazaskeri olup on gün sonra Köprülü Mehmet Paşa'nın delaletiyle şeyhülislâm tayin edilmiştir Mustafa Efendi epey müddet Köprülü Mehmet Paşa ile iyi geçindi; Köprülü Mehmed Paşa Çanakkale'de Venediklileri mağlûb edip harpten kaçanları katlettiği sırada ocak ağalarından meşhur Kara Hasanzâde Hüseyin Ağa'nın Köprülü aleyhine hazırlamak istediği isyanı önledi ve düşman karşısında hizmet eden bir vezirin katlinin muvafık olmayacağını söyleyerek teklifi reddeyledi Bir müddet sonra Köprülü, kendisine rakib saydığı Girit serdarı Deli Hüseyin Paşa'nın katli hakkında fetva istedi ise de Mustafa Efendi öyle gazi bir vezirin katli için sebep olmamasından dolayı istenilen fetvayı vermedi; bunun üzerine araları açıldı Bundan başka şeyhülislâm, Anadolu'daki eşkiyanın tamamen temizlenmesi için pâdişâhın Bursa'ya gidişini muvafık bulmayıp asıl işin Venediklilerin hakkından gelinmesi olduğunu söyledikten başka sadrâzam aleyhinde bazı hususları içeren pâdişâha bir arîza takdimi ile hükümet işlerine müdahale etmek istemesi Köprülü'nün büsbütün gücenmesine sebep oldu Padişah, Şeyhülislâmın arızasını vezir-i azama gösterip:
"—Bu âna değin himayende olup terbiyesiyle (yetişmesiyle) takayyüd ettiğin şahsın senin hakkında yazdığı cevapları gör", sözleriyle vezir-i âzamı Bolvî'nin katl veya nefyi hakkında serbest bıraktı; fakat Köprülü, ölümü tarafına gitmeyerek azilden sonra evvelâ Mihaliç'e ve sonra Mısır'a sürmüştür (1069 Receb ve 1659 Nisan) Mustafa Efendi Mısır'da on yedi sene daha yaşamış ve 1086 H-1675 M'de vefat etmiştir Şeyhülislâmlığı iki sene kadar olup bazı eserleri vardır Furu-ı hanefiye'den Kenzü'd-dekayık'a bir şerhi ve Kadızâde-i Rumî'nin Şerhü eşkâlü't-tesis isimli hendese (jeometri) şerhine bir haşiyesi vardır