Osmanlı İmparatorluğu'da Ordu

Genel Yapısı

19 yüzyıl ortalarına kadar yaya bölükleri veya daha sonra cemaat adı verilen bir sınıftan ibaret iken Fâtih Sultan Mehmed zamanından itibaren (1451), Sekban bölüğünün de katılımıyla iki sınıf haline gelmiş 16 yüzyıl başlarında ise "Ağa" bölüğü denilen üçüncü bir kısım daha teşkil edilmiştir Yaya bölükleri peyderpey artarak 101 bölüğe kadar çıkmıştır Ağa bölükleri 61, Sekban bölükleri ise 34 rakamına kadar yükselmiştir Fatih Sultan Mehmed Han zamanına kadar sayıları üçbinden az olan yeniçeriler Fatih'in tamamen kendisine bağlı köle-asker köle-bürokrat kurma siyaseti sonuncunda eski Türk soyundan yöneticilerini ortadan kaldırması neticesinde 17 bine kadar yukselmişti Fatih'in ölümüne yakın bu siyaseti bırakıp sadrazamlığa bir devşirmeyi değil Mevlana'nın torunlarından Konyalı Mehmet Paşayı getirmesi ile bu sonradan İslama döndürelen kölelerden hoşlanmayan paşanın siyaseti sonucu sayıları 8 bine indirilmişti Fatih'in ölümünden sonra kendilerine ortadan kaldırmak istiyen ve tamamen Türklerden kurulu bir ordu kurmak istiyen bu paşaya karşı yeniçeriler isyan etmişlerdir ki bu tarihteki ilk büyük yeniçeri isyanıdır paşayı öldürüp yerine başka bir devşirmeyi başa geçirmişlerdir Fakat denge siyasetini çok iyi gözeten ve güçlü hükümdarlar olan 2 Beyazıd, Yavuz ve Kanuni Sultan Sülayman devrinde sayıları 12 binde sabit tutulmuştur
Yeniçeriler, başlarına börk ismi verilen beyaz keçeden bir başlık giyerlerdi Bunun arkasında ise yatırtma denilen ve omuza kadar inen bir parça yer almaktaydı Yeniçeriler börklerini eğri, subayları da düz giyerlerdi Fâtih kanunnâmesinde belirtildiğine göre yeniçeri taifesine her yıl beşer zira lacivert çuka ve otuz iki akça "yaka akçası" ile her birine başına sarması için altışar zira astar verilmesi hükmü konmuştu
Her yeniçeri bölüğüne "Orta" denirdi Her ortanın da komutanı olan ve "Çorbacı" denilen bir subayı bulunurdu Sekban ve Ağa bölüklerinde bu komutana "Bölükbaşı" denirdi Yeniçeri ocağının en büyük komutanı "Yeniçeri Ağası" idi Yeniçeri Ağası, ocağın kuruluşundan 1451 yılına kadar ocaktan seçilirken bu tarihten sonra Sekbanbaşılardan tayin edilmeye başlandı Bununla beraber bu kanun daha sonra değiştirilerek ocağın dışından olan kimseler de tayin edilmiştir Yeniçeri Ağası, Yeniçeri Ocağı ile Acemi Ocağı işlerinden sorumlu idi Bundan başka İstanbul'un asayişi ile de ilgilenir ve yanında bulunan bir heyetle kol dolaşıp güvenliği sağlardı Bu sebeple hükümdarlar, bunların güvenilir ve sadık kimselerden olmasına dikkat ederlerdi Yeniçeri Ağalarının azil ve tayini 1593'e kadar doğrudan padişah tarafindan gerçekleştirilirken, bu tarihten itibaren veziriazamlar tarafından yapılmıştır
Yeniçeri Ocağı'nın en büyük komutanı olan Yeniçeri Ağası'ndan başka Sekbanbaşı, Ocak Kethüdası veya Kul Kethüdası, Zağarcıbaşı, Turnacıbaşı, Muhzir Ağa ve Baş çavuş da ocağın büyüklerindendi Bunlardan başka bir de "Yeniçeri Efendisi" denilen ocak kâtibi vardı
Yeniçeriler, maaşlarını (ulûfe) üç ayda bir alırlardı Bu konuda ocağın en büyük âmiri olan Yeniçeri Ağası ile herhangi bir nefer arasında fark yoktu Onun için Yeniçeri Ağası da bu ulûfe işine dahil edilirdi Ulûfe, pâdişahın nezâretinde büyük bir törenle her ortaya torbalar halinde tevzi edilirdi Hicrî kamerî takvime göre dağıtılan ulûfenin Salı günü verilmesi kanundu (yeniçeri tarihte hacıbektaş çocukları denirdi) Yeniçeriler bektaşi kurallara göre yetiştirilirdi ve yanlarında seferlere giderken alevi-bektaşi dede babalarda eşlik ederdi 2 Beyazıd zamanında yeniçeriler tüfeklerle donatılmaya başlanmışlardı ki dünyada butun bir ordunun bu şelkde donanılması bir ilkti ve bu onlara savaş meydanlarında cok önemli avantajlar sağlamıştır(2 Beyazıd'tan sonra tahta geçen Sultan Selim Mısırı ve İrananın bir bölümünü 8 sene gibi kısa bir sürede bu sayade fethetmiştir çünkü hem Memlük hem de Safevi ordusunda ateşli silahlar çok küçük sayılardaydı Yeniçerilerin, Bektaşi Dergahlarına tabi olması, zaman ile devlet içinde önemli bir yer edinen sünni-hanefi ulemanın tepkilerini çekmekte gecikmemiş ve ulema tarafından bir çok yenilik ve ilerlemenin karşısında yeniçeriler varmış gibi gösterilmesine neden olmuştur Yeniçeri ocağı; İstanbul' un asayişini sağlar, devlet mekanizması tarafından öngörülen vergilendirme ve gümrük işlemlerini yerine getirir aynı zamanda İstanbul' un yangından korunması gibi çok önemli bir görevi de yerine getirirdi Yeniçeri ocağı mensuplarının askerlikden başka işler ile de iştigal etmesi sonucu İstanbul' da yeniçeri mensuplarından oluşan bir esnaf grubunu da ortaya çıkarmıştır Savaşa giden yeniçerilerin ailelerinin iaşesi ve bakımı, İstanbul' un emniyeti, yangından korunması, İstanbul ahalisinin muhafazası gibi görevleri; savaşa gitmeyen ve İstanbul' da kalan yeniçeriler tarafından yerine getirilmiştir Yeniçeri Ocağının çıkardığı en meşhur kişilik; Mimar Sinan' dır
Yeniçeri ocağının kaldırılması

Yeniçeri teşkilatının kaldırılıp yerine başka bir silahlı birimin kurulması için yapılan çalışmalar neticesinde; önce Sekban-ı Cedit ocağı sonrasında da Eşkinci Ocağı kurulmuş; ancak anılan birimler çeşitli sebeblerden dolayı kapatılmıştır 19 ncu yüzyılın ilk çeyreği içerisinde; Yeniçeri Ocağının kaldırılması konusu ile en fazla ilgilenen padişah olan 2nci Mahmut; nihayetinde Yeniçeri Ocağını lağvetmiş, tüm üyelerini öldürtmüş, eski yeniçeri mezar taşlarının tümünü kırdırtmış, Yeniçerilere ait tüm hatıraların silinmesi sağlanmış ve olayı "Vaka-ı Hayriye" olarak lanse etmiştir(1826)Bu dönem içerisinde Yeniçeriler hakkında hristiyan oldukları, savaştan kaçtıkları, bir çok melanet ve hıyanet içerisinde olduklarına dair haksız ve asılsız iddialar yürütülmüştür Yeniçeri Ocağının kaldırılması ile "Asakir-i Mansure-i Muhammediye" isminde bir silahlı birim kurulması sağlanmıştır Ancak, süreç içerisinde gelişen olaylar; yeniçeri Ocağının kaldırılmasının büyük bir hata olduğunu da ortaya koymuştur


Karakullukçu En Kıdemsiz Yeniçeri Eri
Usta Küçük Rütbeli Yeniçeri Subayı
Karakullukçu


Baş Çavuş Yeniçeri Ağasından Sonra Gelen Üçüncü Amir
Kul Kahyası Yeniçeri Ağasından Sonra Gelen İkinci Amir
Kapıcı Başı Saray Kapıcılarının Subayı
Orta Çavuşu Baş Çavuşun Yardımcısı


Çuhadar Yeniçeri Ocağının Hükümet Nezdindeki Mümessili
Divan Çavuşu Hükümet Toplantılarında İntizamı Temine Memur
Yasakçı Elçilikleri Muhafazaya Memur Yeniçeri


Baş Karakullukçu Karakullukçuların Amiri
Karakullukçular Yeniçeri Ocağında En Kıdemsiz Erler
Orta Sakası Her Yeniçeri Birliğinde Bulunan Sucu