|
Prof. Dr. Sinsi
|
Türkiye'nin Bölgeleri Ve Özellikleri
DOĞU ANADOLU BÖLGESİ
KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Ülkemizin doğusunda yer alan bölge kabaca üçgene benzer Marmara ve Ege Bölgeleri hariç her bölge ile komşudur Suriye hariç bütün doğu komşularımızla sınırı vardır
Alanı 165436 Km2dir Bu gerçek alanı ile ülkemizin %21ini kaplar ve en büyük bölgemizdir
Nüfusu 2000 sayımına göre 61 milyondur Nüfus yoğunluğu Km2ye 37 kişidir Bu Türkiye ortalamasının çok altındadır (Türkiye ortalaması Km2ye 83 kişi)
BÖLÜMLERİ:
1Yukarı Fırat Bölümü
2Yukarı Murat Van Bölümü
3Erzurum-Kars Bölümü
4Hakkari Bölümü
YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:
Dağları: En yüksek bölgemizdir Ortalama yükseltisi 2000-2200 metredir Bölgede dağlar üç sıra halinde uzanır
Kuzeyde: Çimen, Kop, Esence, Karasu, Allahuekber Dağları
Ortada: Mercan (Munzur), Karasu-Aras Dağları
Güneyde: Güneydoğu Toroslar ve Buzul (Cilo) Dağları bulunmaktadır
Van Gölünün kuzeyinde volkanik dağlar vardır Bunlar Ağrı, Tendürek, Aladağ, Süphan, Nemrut Dağlarıdır
Düzlükleri: Kıvrım dağları arasında çöküntü ovaları vardır Bu ovalar: Elbistan, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş, Van, Başkale, Hakkari, Yüksekova güneydekilerdir Kuzeyde ise Erzincan, Tercan, Aşkale, Erzurum, Pasinler, Horasan, Kağızman ve Iğdır vardır Tunceli ve Erzurum-Kars Platoları da diğer düzlüklerdir
Akarsuları: Karasu ve Murat birleşerek Fırat Nehrini oluşturur Bu nehir Dicle Nehri ve onunla birleşen Büyük Zap Kolu ile yabancı topraklara giderek Basra Körfezinden denize dökülmektedir Aras ve Kura nehirleri de yine başka topraklara giderek Hazar Denizine dökülmektedir Bu akarsuların yüzey şekilleri ve engebe nedeniyle hidroelektrik enerji üretme güçleri fazladır
Gölleri: Van Gölü ülkemizin en büyük gölüdür ve suyu sodalıdır Bölgenin diğer gölleri şunlardır: Erçek, Nazik, Çıldır, Hazar ( Tektonik Göllerdir), Balık, Haçlı, Nemrut (Krater Gölleri), ve Akgöl
Ayrıca bölgede Keban ve Karakaya Baraj Gölleri de bulunmaktadır
Değerlendirme: Bölgeye Yurdumuzun çatısı diyebiliriz Bölgeyi kaplayan yüksek dağlar bölgenin her özelliğini yakından etkilemektedir Dağlar doğudan batıya uzandığı için kuzey-güney doğrultusunda ulaşım zordur Tarım alanları azdır iklimi çok serttir Tarım ürünleri çeşitli değildir Sanayi ve ticareti de gelişmemiştir
İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Bölgenin iklimine yükselti ve karasallık hakimdir Sert karasal iklim yaşanır Kışları uzun, soğuk ve kar yağışlıdır Don olayı çok görülür Yazları sıcak, kurak ve kısadır En fazla yağış ilkbaharda görülür Erzurum-Kars Bölümünde ise yazın görülürGünlük ve yıllık sıcaklık farkları fazladır Yıllık yağış miktarı 500-600 mm dir Buharlaşma az olduğu için bu yeterlidir Yıllık sıcaklık 5-6 derecedir ve en soğuk bölgedir Bölgeye kuzey rüzgarları (Poyraz) hakimdir Bölgenin doğal bitki örtüsü bozkır (Step)tir Dağ yamaçlarında bozulmuş orman ve dağların yükseklerinde dağ çayırlarına rastlanır
TARIM VE HAYVANCILIK:
Yükselti ve engebeli yer şekilleri nedeniyle tarım alanları azdır Tarım en çok güneydeki çöküntü ovalarında yapılır Bölgede en çok arpa ve buğday yetiştirilir Bitlis, Malatya, Elazığda Şekerpancarı; Iğdırda Pamuk; Malatyada Kayısı (1); yetiştirilir Patates ve lahana diğer ürünlerdir Sıcaklık çok düşük olduğu için sebze üretimine en az elverişli bölgemizdir
Kars ve Bitliste arıcılık yapılır Türkiye bal üretiminin % 20si buradan sağlanır
Bölgede tarım alanları az otlak ve meralar fazla olduğu için hayvancılık en önemli faaliyettir Yüksek yerlerde büyükbaş, çöküntü ovalarda küçükbaş hayvancılık yaygındır Bölge halkının % 80i tarım ve hayvancılıkla uğraşır
YER ALTI ZENGİNLİKLERİ:
Demir: Sivas-Divriği, Malatya-Hekimhan ve Hasançelebi (1) ; Krom: Diyarbakır-Ergani, Elazığ-Guleman-Alacakaya (1); Bakır: Elazığ-Maden; Malatya-Pötürge (2); Kalay: Elazığ ve çevresinde; Kurşun-Çinko: Elazığ-Keban, Malatya-Darende; Oltu Taşı: Erzurum-Oltu (1); Linyit: KMaraş-Afşin-Elbistan; Erzurum-Aşkale; Barit: Muş, KMaraş-Elbistan; Amyant (Asbest): Erzincan-İliç; Kayatuzu: Kars-Kağızman, Erzurum,Ağrı,Iğdır;
ENDÜSTRİSİ:
Fazla gelişmemiştir Olanlarda tarıma dayanır Bir çok ilde et kombinaları vardır Et üretimimizin % 25i bu bölgeden sağlanırMalatya ve Bitliste sigara, Elazığda gübre, Erzurum ve Malatyada deri sanayisi bulunmaktadır Bir çok ilde şeker ve çimento fabrikası da bulunmaktadır Malatya ve Erzincanda dokuma ve iplik fabrikası vardır Kebanda simli kurşun işletmeleri, Divriğinde Demir-Çelik Fabrikası, Elazığda Ferro-Krom Fabrikası vardır
Kahramanmaraşta Afşin, Elbistan ve Sivas Kangalda termik santral bulunmaktadır
NÜFUS VE YERLEŞME:
Nüfusu 2000 sayımına göre 61 milyondur Nüfus yoğunluğu Km2ye 37 kişidir Bu Türkiye ortalamasının çok altındadır (Türkiye ortalaması Km2ye 83 kişi) Yoğunluk bakımında en az bölgedir
Yani nüfusu en seyrek bölgemizdir Nüfus çöküntü ovalarında toplanmıştır Toplu yerleşme görülürNüfusun % 48i kırsal kesimde yaşar ve tarım ve hayvancılıkla uğraşır Nüfus artış hızı %o 14 ile Karadenizden sonra en az bölgedir (Türkiye ortalaması %o 1834) Sanayisi çok az olduğu için Karadeniz Bölgesinden sonra en çok göç veren bölgemizdir Malatya, Erzurum ve Elazığ en kalabalık illeridir
TÜRKİYE EKONOMİSİNE KATKISI:
Bölgenin sanayisi ve tarımı geridir Ekonomimize katkısı daha çok hayvancılık alanındadır Hayvan ürünlerinin ekonomimize katkısı % 25tir
TARİHİ ÖNEMİ:
Erzurum Kongresi bu bölgede yapılmıştır
BÖLGENİN GENEL ÖZELLİKLERİ:
Ø En büyük bölgemizdir Ülkemizin % 21ini kaplar
Ø Nüfus yönünden 6, yoğunluk yönünden 7 sıradadır
Ø Orman bakımından % 7 ile 6 sıradadır
Ø Ekili-Dikili arazi bakımından % 10 ile sonuncudur
Ø En fazla enleme sahip bölgedir
Ø Sanayisi en geri bölgedir
Ø Ekonomisi ve ülke ekonomisine katkısı hayvancılık alanındadır
Ø Kayısı üretiminde Malatya 1 sıradadır
Ø En zengin yer altı kaynakları Yukarı Fırat Bölümünde yer almaktadır
Ø 2000-2200 metre ile en yüksek bölgedir
Ø Göl yönünden zengindir hatta en büyük göle sahiptir (Van Gölü)
Ø En çok göç veren 2 bölgedir
Ø Tarım ürünlerinin en geç olgunlaştığı bölgedir
Ø En soğuk ve kışları en uzun bölgedir
Ø Hidroelektrik üretiminde 1 tüketiminde 7 sıradadır
Ø Günlük ve yıllık sıcaklık farkının en fazla olduğu bölgedir
Ø Turizm gelirleri en az ve ulaşımı en kötü bölgedir
|