Büyük Millet Meclisi

( 23 Nisan 1920 )

M Kemal Paşa, İstanbul'un işgal edileceğini "Mim Mim Grubu"nun istihbaratına dayanarak daha 11 Mart'ta öğrenmişti Ayrıca Salih Paşa Hükümeti'nin de düşürülerek yerine ulusal iradeye karşı, işbirlikçi bir hükümet kurulacağını duymuş ve bu haberler üzerine bütün Müdafaa-i Hukuk örgütlerini uyarmıştı 16 Mart'ta İstanbul'un işgal haberini Manastırlı Hamdi Bey telgrafla Ankara'ya bildirdi İstanbul'un işgali ile çıkan bu durum karşısında M Kemal Paşa, İstanbul'u tamamen saf dışı etmek, Heyet-i Temsiliye'yi geçici bir hükümet gibi çalıştırarak, Ankara'da ulusal iradeyi gerçekleştirecek bir meclis toplamak üzere harekete geçti Aynı gün Kolordulara çektiği telgraflarla işgal haberini ve Heyet-i Temsiliye'nin Anadolu'da tek idari merci olduğunu bildirdi 16 ve 17 Mart tarihlerinde peş peşe çektiği telgraflarla da Kolordulara ve Valiliklere alınacak önlemleri bildirdi Bu emirleri şu esaslar içinde toplayabiliriz:

1- İstanbul'un işgali, İtilaf Devletleri temsilcileri, bütün tarafsız devletlerin dışişleri ve meclisleri
nezninde telgrafla protesto edilecek ve mitingler yapılacaktır
2- İstanbul ve yabancı resmi yerlerle geçici olarak görüşme kesilecek
3- Hıristiyan halka dokunulmayacaktır
4- Memleketin asayişini ve huzurunu bozanlar, hangi dine ve ulusa ait olurlarsa olsunlar haklarında aynı şiddette ve eşitlikte kanuni işlem yapılacaktır
5- İçinde bulunulan olağanüstü durum, birliği gerektirmektedir Ulusun birliğini sağlamak ve girişilen mücadelenin kutsallığından ve yasallığından herkesi haberdar etmek için gayret sarf edilecektir
6- Olumsuz propagandalar önlenecektir
7- Askeri ve sivil makamları işbirliği yaparak çalışacaklardır
8- Önemli telgraf merkezleri kontrol edilecektir
9- Deniz veya kara yoluyla gelenler sıkı şekilde kontrol edilecektir
10- Önemli mektuplar kontrol edilecek
11- Heyet-i Temsiliye'nin bilgisi ve izni olmadıkça, hiç bir makam ve hiçbir memur İstanbul ile
haberleşme yapmayacaktır
12- Telgraf memurları, İstanbul'dan çekilen düşman tebliğlerini alıp yaymayacaklar ve Anadolu'da
yapılan haberleşmeyi İstanbul'a vermeyeceklerdir Aksi takdirde bu gibi memurlar casus
sayılarak haklarında yasal işlem yapılacaktır
13- İşgali protesto için yazılan telgraflardan ücret alınmayacaktır
14- Rehin olarak İngiliz Kontrol Subayları tutuklanacaktır

Bunların yanı sıra mali ve askeri önlemler de alındı İngiliz subayların tutuklanması hemen gerçekleştirildiği gibi İngilizlerin Anadolu'ya kuvvet sevkini engellemek için Gevye Boğazı kapatıldı ve civardaki köprüler ve demiryolları havaya uçuruldu Eskişehir'de bulunan İngiliz birliklerinin üzerine kuvvet gönderildi Özellikle İngilizlere karşı alınan bu önlemler, gerekirse İngilizlerle de savaşılacağı kararını gösteriyordu

M Kemal Paşa, bu önlemleri alırken 16 Mart tarihinde yabancı devlet temsilcilerine gönderilmek üzere Antalya'daki İtalyan temsilciliği aracılığı ile bir telgraf yollayarak işgali protesto etti:

İstanbul'da İngiliz, Fransız, İtalyan Siyasal Temsilcilerine, Amerika Siyasal Temsilcisine, bütün tarafsız Devletler Dışişleri Bakanlıklarına ve Fransa, İngiltere, İtalya Millet Meclisleri'ne verilmek üzere Antalya'da İtalyan Temsilciliği'ne:

Ulusal bağımsızlığı temsil eden Millet Meclisi ile birlikte İstanbul'da bütün resmi dairelere İtilaf Devleti'nin erleri açıktan, açığa ve zorla girmişlerdir Bu arada ulusal amaçlara uygun iş gören birçok yurtsever kimselerin tutuklanmasına da girişilmiştir Osmanlı milletinin siyasal egemenliğine ve özgürlüğüne indirilen bu son yumruk, hayatımızı ve varlığımızı, ne pahasına olursa olsun, savunmaya kararlı olan biz Osmanlılardan çok, yirminci yüzyıl uygarlık ve insanlığının kutsal saydığı bütün ilkelere, özgürlük, yurt ve ulus duygusu gibi bugünkü insan toplumlarının temeli olan bütün ilkelere ve bu ilkeleri ortaya koyan insanlığın genel vicdanına indirilmiş demektir

Biz, haklarımızı ve bağımsızlığımızı savunmak için giriştiğimiz savaşın kutsallığına ve hiçbir gücün bir ulusu yaşamak hakkından yoksun bırakamayacağına inanıyoruz Tarihin bugüne dek yazmadığı nitelikte bir suikast olan ve Wilson İlkeleri'ne göre düzenlenmiş bir Ateşkes Anlaşması ile ulusumuzu savunma araçlarından yoksun etmek gibi bir düzene dayanılarak yapıldığı için, ilgili ulusların şeref ve onurlarıyla da bağdaşmayan bu davranış üzerinde yargıya varmayı, resmi Avrupa ve Amerika'nın değil, bilim, kültür ve uygarlık Avrupa ve Amerikanı'nın vicdanına bırakmakla yetinir ve bu olaydan doğacak büyük tarihsel sorumluluğa son olarak bir daha dünyanın dikkatini çekeriz Davamızın töreye uygunluğu ve kutsallığı, bu güç zamanlarda, Tanrı'dan sonra en büyük desteğimdir

Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk
Temsilciler Kurulu Adına
Mustafa Kemal

İtilaf Devletleri'ni kendi kamuoylarının vicdanında protesto eden bu telgraf, M Kemal Paşa'nın meşruluk konusundaki inanç ve güvenini yansıtmaktaydı

17 Mart günü komutanlara ve valiliklere yolladığı telgraflarda, 15 gün içinde Ankara'da bir "Kurucu Meclis" toplanması için fikirlerini sordu Kurucu Meclis'e 35 yaşını doldurmuş "medeni cesaret, fikri yetenek, dini ve ulusal değerlere inanmış insanların" seçilmesini istiyor, Meclis'in çok acele toplanması gerekli olduğu için de, seçim yapılmayarak, seçimlerin idare ve belediye meclislerinde toplanmış olan ulusal oya dayandırılması yolunu öneriyordu Fakat Kurucu Meclis adı, ihtilal anlamını verdiği gerekçesiyle, başta Kazım Karabekir Paşa olmak üzere hemen herkes tarafından tepkiyle karşılandı Fransız Devrimi'nin "Kurucu Meclisi"ni hatırlattığı ve ulusun düşüncesini bulandırmamak için bu isimden vazgeçilmesini istediler Bazıları İstanbul'daki "Meclis-i Mebusan"ın devamını, bu sebeple Meclis'e ait olanların gelmesini istediler Yeni bir "Meclis" in, yeni bir devlet kuruluşunun gerekçesi olduğunu anlamayanlar, Ankara'da toplanacak Meclis'in, Osmanlı Meclisi'nin devamı olmasını istiyorlardı M Kemal Paşa yeni üyelerin seçilmesi konusunda ısrar etti ve bunu başardı Kurucu kelimesi üzerinde ısrar etmeyerek, aynı işi görecek ve kapsamı yönünden düşündüğünü gerçekleştirecek bir meclis olarak, "Selahiyet-i fevkaladeye malik"(olağanüstü yetkilere sahip) bir meclis deyimini kullanarak valilere ve kolordu komutanlarına, 19 Mart'ta bir bildiri yayınlayarak, Ankara'da bir meclis toplanacağını bildirdi Bunun için gereken işlemlerin yapılmasını ve seçilecek milletvekillerinin en kısa sürede Ankara'ya gönderilmelerini istedi

M Kemal Paşa, mali konularda da önlem almada gecikmedi 18 Mart'ta, Osmanlı Bankaları ile Duyun-u Umumiye ve Reji idarelerinin kasa mevcudundan mahallin en yüksek mülki amirine bilgi vermelerini İstanbul'a gönderme yapmamalarını, ayrıca Ziraat Bankası'nın da aynı şekilde davranmasını istedi

İstanbul'dan gelenlerin de Meclis'e katılması kararlaştırıldı İllerdeki seçimler hiç de kolay olmadı Bazı iller, işi ciddiye almadıkları gibi, bazılarında seçilme işleri komutanların işe karışması ile gerçekleşebildi Bu sebeple Meclis'in toplanması gecikti Ankara'da toplanacak büyük bina yoktu İttihat ve Terakki için yapılan bina, yarım olduğu için, bitirilmesi hızlandırıldı ve açılışa hazırlandı Bütün çalışmalar tamamlandıktan sonra Meclis'in açılması 23 Nisan 1920 Cuma (kutsal gün olduğu için özellikle seçilmişti ) gününe ertelendi M Kemal Paşa 22 Nisan'da yayınladığı bir bildiri ile, "23 Nisan'da Büyük Millet Meclisi açılarak çalışmaya başlayacağından o günden sonra bütün sivil ve askeri makamların ve bütün ulusun buyruk alacağı en yüce orun (merci), adı geçen Meclis olacaktır" diyordu

Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920 Cuma günü açıldı İstanbul'dan gelenlerin de katılmasıyla çalışmalarına başladı Büyük Millet Meclisi'nin açılması ile birlikte, ulusal egemenlik fikrinin meşruluğu tartışılmaz bir biçimde ortaya konuyordu M Kemal Paşa'nın genç bir yüzbaşı iken düşündüğü "Yeni bir Türk Devleti" ülküsü de gerçekleşiyordu "Egemenlik Kayıtsız Şartsız Ulusundur" hükmü, yeni Türk Devleti'nin egemenlik kaynağını halktan alan insan hakları esaslarına dayandırıyordu 23 Nisan 1920'de egemenlik İstanbul'dan Ankara'ya (Saltanattan ulusa) geçmekle kalmıyor, egemenliğin kaynağı ve yapısı da değişiyordu Dinsel ve geleneksel Osmanlı egemenliği yerine ulusal egemenliği geçiyordu Osmanlı Devleti'nin karşısında bütün siyasi ve hukuki yetkileri elinde toplayan BMM bir devrim meclisi olarak tarihi bir sorumluluk yükleniyordu Meclis'in kurucusu M Kemal Paşa bu olayı "23 Nisan Türkiye ulusal tarihinin başlangıcı, yeni bir dönem noktasıdır Bütün bir dünyanın düşmanlığına karşı ayaklanan Türkiye halkının, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni kurmak konusunda gösterdiği harikayı ifade eder" sözleriyle değerlendirerek, ulusal iradenin eseri olarak gösterdi Meclis'in top]anma çalışmalarının sürdüğü sırada Ankara'ya gelen Yunus Nadi Bey, para, ordu, silah, cephane gibi şeylerin yokluğunu görünce, M Kemal Paşa'ya "her şeyden önce ordu kurulmasını meclis toplamakla zaman kaybedilmemesini, ondan sonra meclisin toplanabileceğini" önermesi üzerine M Kemal Paşa "bir devre eriştik ki onda her iş yasal olmalıdır Ulus işlerinde yasallık, ancak ulusal kararlara dayanmakla, ulusun genel eğilimine tercüman olmakla olanaklıdır öncelikle meclis sonra ordu, orduyu yapacak ulus ve ona vekâleten meclistir Çünkü ordu demek yüz binlerce insan ve milyonlarca servet ve sâman demektir Buna iki üç kişi karar veremez Bunu ancak ulusun karar ve kabulü meydana çıkarabilir" sözleri ile ulusun yasal otoritesini kuracak meclisin önemini belirtti Meclis normal bir parlamenter sistemin ötesinde yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kapsayan bir meclis,olduğu için meclis hükümeti şeklini benimsedi Bu sistem Fransız Devrimi'nin ünlü meclisi "Convention"un benzeri olup, bir ihtilal ve daha geniş anlamda bir devrim rejimidir Kuvvetler birliği sistemi içinde, seçimle kurulu tek organ olan yasama meclisi, yürütme ve yargı gücüne de sahip olup, onları kendi idari çalışmaları içinde bir çeşit "idari organ" durumuna getirdi Böylece bütün kuvveti, M Kemal Paşa'nın düşündüğü biçimde kendinde topladı

Meclis'in toplandığının ertesi günü kürsüye gelen M Kemal Paşa Ateşkes'ten sonraki gelişen olayları içeren çok uzun ve ayrıntılı bir konuşma yaptı Meclis tarafından Meclis Başkanlığına seçilen M Kemal Paşa yaptığı konuşmada Meclis'in izleyeceği ulusal siyaseti şu sözleriyle belirledi:

"Ulusumuzun güçlü, mutlu ve sağlam bir düzen içinde yaşayabilmesi için, devletin bütünüyle ulusal bir siyasa gütmesi ve iç örgütlerimize tam uyumlu ve dayalı olması gereklidir Ulusal siyasa demekle anlatmak istediğim şudur: Ulusal sınırlarımız içinde, her şeyden önce kendi gücümüze dayanarak varlığımızı koruyup ulusun ve yurdun gerçek mutluluğuna ve bayındırlığına çalışmak gelişigüzel, ulaşılamayacak istekler peşinde ulusu uğraştırmamak ve zarara sokmamak, uygarlık dünyasının uygarca insanca davranışını ve karşılıklı dostluğunu beklemektir"

M Kemal Paşa'nın bu sözlerinde, ne Osmanlı İmparatorluğu'nun yükselme döneminin ihtirasları, ne çöküntü döneminin ezilmişliğinin kompleksleri ve acizliği, ne de İttihat ve Terakki'nin hayalciliği vardır Hak ve adalete dayanan, gerçekçi, insancıl, barışçıl bir politikanın esasları görülmektedir Konuşmasını tamamlayan M Kemal Paşa hükümet kurulması için bir önerge sundu ve kabul edildi

1- Hükümet kurmak zorunludur
2- Geçici kaydıyla bir hükümet başkanı tanımak ya da padişah vekili atamak uygun değildir
3- Meclis'te beliren ulusal iradenin, yurt kaderine doğrudan doğruya el koymasını kabul etmek temel ilkedir Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin üstünde bir güç yoktur
4- Türkiye Büyük Millet Meclisi yasama ve yürütme yetkilerini kendinde toplamıştır
Meclis'ten seçilerek vekil olarak görevlendirilecek bir kurul hükümet işlerine bakar Meclis Başkanı bu kurulun da başkanıdır
Not: Padişah ve halife, baskı ve zordan kurtulduğu zaman Meclisin düzenleyeceği yasaya uygun olan durumunu alır

Ulusal Mücadele'nin başından beri ortaya konan ulusal iradeden başka bir irade artık yoktur Ulusun iradesi, Padişah-Halife'nin iradesinden üstündür Padişah'ın durumu da, kendisinin baskı altından kurtarılmasından sonra Meclis'in kendisi hakkında vereceği kararla belirlenecektir Böylece Meclis'in Padişah üstünde olduğu kesindir BMM nin açılması ile yeni bir devlet kuruluyordu Bu devletin adı resmen konmamış olmakla beraber, Böyle bir hükümet, ulusal egemenlik temeline dayanan halk hükümetidir Cumhuriyet'tir Cumhuriyet'in ilanı savaş sonrasına kalmakla beraber, sistem, yapısı gereği bir cumhuriyet idi Meclis Başkanı M Kemal Paşa, uygulamada devletin başkanı idi Yine bu önergede dile getirildiği üzere Türk adı binlerce yıl sonra, ilk kez kurulmakta olan devlete veriliyor ve devletle ulus aynı isimde bütünleşiyordu Osmanlı yönetiminde hakir (aşağılanmış);Türk, yalnızca asker veya vergi kaynağı olmuş ve Osmanlılık için yüzyıllarca savaşmıştı Oysa şimdi en başından beri açıkça ortaya konduğu gibi Türk Ulusu, kendi savaşını yapmaktadır Ancak ulusun bunu anlaması ve ulusal savaşla bütünleşmesi için zaman gereklidir Çünkü yüzyıllardır yasal iktidar olarak tanıdığı Padişah-Halife'nin ve onun hükümetinin ihanetinden ve düşmanlarıyla yaptığı işbirliğinden habersizdir

Meclis'in Ankara'da açılması ile bütün gözler ve umutlar Ankara'ya bağlandı Bu küçük şehir Bağımsızlık Savaşı'nın merkezi oldu, yeni devletin de başkenti olma durumunda idi

25 Nisan 'da M Kemal imzasını taşıyan ve Hamdullah Suphi Bey tarafından hazırlanmış bulunan ve Meclis'in oybirliği ile kabul ettiği "Büyük Millet Meclisi'nin Memlekete Beyannamesi" yayınlandı Bu bildiri ile ülkenin nasıl işgal edildiği ve kurtuluş için nasıl savaşıldığı, Meclis'in halkın iradesi olduğu dile getirildi 26 Nisan'da da "Sovyet Rusya Halk Komiserler Meclisi"ne bir mektup gönderilerek, ilk dış ilişki başlamış oldu Meclis, 27 Nisan'da Padişah'a bağlılığını bildiren bir mektup göndererek, Padişah'ın Meclis'e karşı çıkmamasını sağlamaya çalıştı Meclis içinde yaşanılan olağanüstü tehlikeyi göz önüne alarak, 29 Nisan'da İstanbul Fetvası'nın ve Padişah'ın Fermanı'nın yarattığı iç ayaklanmalara karşı Meclisin meşru iradesine isyan eden herkesi vatan haini ilan eden devrimin en önemli kanunlarından birisi olan "Hıyanet-i Vataniye Kanunu" nu kabul etti 30 Haziran'da da Amerika, tarafsız devletler ile İtilaf Devletleri'ne Büyük Millet Meclisi'nin kuruluşunu duyurdu

HÜKÜMET'İN KURULUŞU

Meclis'in çalışmaları yanı sıra, M Kemal Paşa'nın 24 Nisan tarihli önergesi doğrultusunda Hükümet kurulması için çalışmalar sürüyordu Bu arada Fevzi Paşa da Meclis'e katılmıştı Meclis, Hükümet kurulmasında bir türlü karar veremediği için de gecikme oluyordu Sonunda 2 Mayıs'ta, "İcra Vekilleri Heyeti"nin seçimi ile ilgili kanun kabul edildi ve ilk TBMM Hükümeti kuruldu
İlk Bakanlar Kurulu şöyleydi:
1- Şer'iye ve Evkaf Vekili - Hasan Fehmi Efendi
2- Hariciye (Dışişleri ) Vekili - Bekir Sami Bey
3- Sıhhat ve İçtimaiyat Muavenet V (Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı)- Dr Adnan (Adıvar) Bey
4- Milli Müdafaa Vekili - Fevzi (Çakmak)Bey
5- Nafia Vekili - İsmail Fadıl Paşa
6- Adliye Vekili - Celalettin Arif Bey
7- Erkan-ı Harbiye-i Umumiye V (Genelkurmay Başkanı)- Albay İsmet (İnönü) Bey
8- Maliye Vekili - Hakkı Behiç Bey
9- Maarif Vekili - Dr Rıza Nur Bey
10- İktisat Vekili - Yusuf Kemal (Tengirşek) Bey
11- Dahiliye (İçişleri) Vekili - Cami Bey

Bakanlar Kurulu'nun 6 Mayıs'ta yaptığı toplantıda, Bolşeviklerle yapılacak anlaşma ve "Emperyalizm siyasetine alet olan Ermeni Hükümeti'nin ortadan kaldırılması" gereği üzerinde duruldu İtilaf Devletleri'nin alacağı durumu beklemek ve ülkenin iç durumunun uygun olmadığı ve Türkiye'ye sağlayacakları yardım belli olmadan Bolşeviklerle işbirliği yapılmamasına ve bütün Hıristiyan kamuoyunu Türkiye aleyhine kışkırtacağı için Ermenilere karşı şimdilik harekata girişilmemesine karar verildi

MECLİS'İN ÇALIŞMALARI

Meclis 9 Mayıs'ta bütün İslam alemine duyurulmak üzere bir beyanname yayımladı İslam aleminin desteğinin sağlanmasını isteyen bu beyanname ile, Hıristiyan ordularının İslam'ın Hilafet merkezini haksız işgali belirtiliyordu

Meclis İstanbul Hükümeti'nin otoritesini tanımıyor ve Türk Devleti'nin tek meşru otoritesi olarak TBMM'ni kabul ediyordu Bu sebeple ilk iş olarak İstanbul Hükümeti'nin Sadrazam Damat Ferit Paşa, Meclis kararı ile vatandaşlıktan çıkarıldı ve Hıyanet-i Vataniye Kanunu gereğince arkadaşları ile birlikte, yakalandıklarında Vatana ihanet suçuyla yargılanmak üzere haklarında 19 Mayıs'ta karar verildi 24 Mayıs'ta da İstanbul'daki meşru olmayan kabinenin oradaki subaylara ait yapacağı atama, terfi ve ödüllendirilmelerin hiç yokmuş sayılmasına karar verildi 7 Haziran'da ise İstanbul Hükümetleri'nin alacağı kararları tanımayan bir kanun kabul edildi:
"İstanbul'un işgal tarihi olan 16 Mart 1920'den itibaren Büyük Millet Meclisi'nin onayı dışında İstanbul'ca akdedilmiş veya edilecek bütün antlaşma, anlaşma ve şartlar ve resmi kararlar ve verilmiş imtiyazlar ve madenlerden vazgeçilmesi ve devredilmesi ve ruhsatnameleri ile Ateşkes'ten sonra akdedilmiş bütün gizli antlaşmalar ve doğrudan doğruya veya bilvasıta yabancılara verilmiş imtiyazlar ve madenlerin terk ve devri ile ruhsatnameleri bütünüyle yoktur"

Meclisin genel görünümü Padişah-Halife'ye bağlılık biçiminde idi Fakat Meclisin ve Hükümet'in aldığı kararlar ve uygulamalar bunun aksini gösteriyordu

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ DÖNEMİ

TBMM'nin açılıp çalışmaya başladığı tarihlerde ülkenin içinde bulunduğu tablo çok korkunç ve umutsuz görünüyordu Bu tarihlerde Türkiye topraklarında işgal kuvvetlerinin 38000 İngiliz, 59000 Fransız, 17000 İtalyan askeri ve yaklaşık 100000 kişilik Yunan ordusu bulunuyordu Bunun yanı sıra Doğu Anadolu'da Ermeniler ve yine Fransız işgal bölgesinde 10000 gönüllü Ermeni Fransız kuvvetlerinin hizmetinde idi Doğu Karadeniz bölgesinde ise Pontus Devleti kurmak için çeteler kurulmuştu Bunların insan sayısı 20-25 bin arasındaydı Tehlike ve zorluklar bu kadar değildi İstanbul Hükümeti ve Padişah'ın ihaneti, fetva, ferman ve bildirilerinin Anadolu da sebep olduğu ayaklanmalar Bolu, Konya, Yozgat gibi yerlerde yaygınlaşmış ve Ankara'yı bir çembere almıştı Yukarıdan gelen emirlerle çalışan İstanbul Sıkıyönetim Mahkemesi'nin M Kemal, Fevzi, Ali Fuat Paşa'lar ve İsmet Bey ve diğerleri için verdiği gıyabi idam kararlarını, Padişah 24, 25 Mayıs ve 6 Haziran'da onayladı Diğer yandan Meclis içinde tam bir birlik yoktu Müdafaa-i Hukuk Gurubu'nun karşısında tutucular "İkinci Grubu" oluşturuyorlardı Meclis içinde ve dışında etkili olan "Yeşil Ordu" "Komünist Parti" gibi komünist örgütler de vardı Meclis içinde ve dışındaki İttihatçılar Enver Paşa'yı Trabzon yoluyla getirip, M Kemal Paşa'yı devirip yerine geçirmeye çalışıyorlardı Düzenli ordu, para, silah, cephane, yiyecek, ilaç yoktu Ulus yorgun ve bıkkındı Yeni bir savaş için düzenli ordu kurulamıyor, seferberlik ilan edilemiyordu Mevcut askeri birlikler ise asker kaçakları sebebi ile çok zayıftı İşte M Kemal Paşa bütün bu güçlükler karşısında bile umudunu yitirmeyen tek insandı Bunların hepsinin nasıl yenileceğini daha Erzurum Kongresi sırasında anlatmıştı