Dalga Ve Akıntıların Oluşturduğu Yerşekilleri

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-29-2012

Dalga ve Akıntıların Oluşturduğu Yerşekilleri

Deniz ve göllerde, yüzey sularının rüzgar etkisiyle gösterdiği periyodik salınımlardır

Açık denizlerde oluşan serbest dalgaların elemanları Akıntılar, denizlerdeki suların yer değiştirmesidir

Akıntıları oluşturan (başlatan) etmenler
- Sürekli rüzgarlar
- Seviye farkı
- Yoğunluk (tuzluluk) farkı
- Gel-git

Dalga Aşındırması
Dalgaların aşındırma gücü, dik kıyıların önünde çok fazladır

Açıklarda görülen serbest (büyük) dalgalar, sığ kıyılarda kırılır (çatlar)

Dalgalar dik kıyılarda genelde aşındırma, sığ kıyılarda ise genelde biriktirme faaliyetinde bulunurlar

Falez (Yalıyar)
Yüksek kıyılarda dalgaların etkisiyle kıyıların alt kısımları aşındırılır ve bazı oyuklar oluşur

Bu oyuklar büyüdüğü zaman tavanları çöker ve denize dik kıyılar meydana gelir

Bu dik kıyılara falez ya da yalıyar adı verilir

Ülkemizde falezler en çok Karadeniz kıyılarında oluşmuştur

Çünkü, en dik kıyılarımız Karadeniz kıyılarıdır

Hopa – Sarp arası ile Cide – İnebolu arası ve Şile çevresi falezli kıyıların en fazla olduğu yerlerdir

Akdeniz’de Teke ve Taşeli kıyılarında da falezler oluşmuştur

Dalga Biriktirmesi

Akıntıların ve dalgaların biriktirme faaliyetleri, daha çok alçak kıyıların önünde gerçekleşmektedir

Başlıca biriktirme şekilleri şunlardır;

1

Kıyı seti
Kıyı çizgisi üzerinde oluşmuş ince ve uzun kum şeritleridir

Dalgalar tarafından denizden getirilen kum tanelerinin birikmesi sonucu oluşur

2

Kıyı oku
Kıyı setlerinin deniz içine doğru uzanması sonucu oluşur

Kıyı oklarının gelişerek bir koyun ağzını kapatmasıyla oluşan kıyı set göllerine Lagün denir

Örneğin: Büyük ve Küçük Çekmece gölleri bu şekilde oluşmuştur

3

Tombolo
Kıyıya yakın bir adanın denize doğru gelişen kıyı oklarıyla ana karaya bağlanması sonucu oluşan yarımadalardır

Örnek: Marmara Denizi’nin güneyindeki Kapıdağ Yarımadası

10-29-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Dalga Ve Akıntıların Oluşturduğu Yerşekilleri Dalga ve Akıntıların Oluşturduğu Yerşekilleri Deniz ve göllerde, yüzey sularının rüzgar etkisiyle gösterdiği periyodik salınımlardır Açık denizlerde oluşan serbest dalgaların elemanları Akıntılar, denizlerdeki suların yer değiştirmesidir Akıntıları oluşturan (başlatan) etmenler - Sürekli rüzgarlar - Seviye farkı - Yoğunluk (tuzluluk) farkı - Gel-git Dalga Aşındırması Dalgaların aşındırma gücü, dik kıyıların önünde çok fazladır Açıklarda görülen serbest (büyük) dalgalar, sığ kıyılarda kırılır (çatlar) Dalgalar dik kıyılarda genelde aşındırma, sığ kıyılarda ise genelde biriktirme faaliyetinde bulunurlar Falez (Yalıyar) Yüksek kıyılarda dalgaların etkisiyle kıyıların alt kısımları aşındırılır ve bazı oyuklar oluşur Bu oyuklar büyüdüğü zaman tavanları çöker ve denize dik kıyılar meydana gelir Bu dik kıyılara falez ya da yalıyar adı verilir Ülkemizde falezler en çok Karadeniz kıyılarında oluşmuştur Çünkü, en dik kıyılarımız Karadeniz kıyılarıdır Hopa – Sarp arası ile Cide – İnebolu arası ve Şile çevresi falezli kıyıların en fazla olduğu yerlerdir Akdeniz’de Teke ve Taşeli kıyılarında da falezler oluşmuştur Dalga Biriktirmesi Akıntıların ve dalgaların biriktirme faaliyetleri, daha çok alçak kıyıların önünde gerçekleşmektedir Başlıca biriktirme şekilleri şunlardır; 1 Kıyı seti Kıyı çizgisi üzerinde oluşmuş ince ve uzun kum şeritleridir Dalgalar tarafından denizden getirilen kum tanelerinin birikmesi sonucu oluşur 2 Kıyı oku Kıyı setlerinin deniz içine doğru uzanması sonucu oluşur Kıyı oklarının gelişerek bir koyun ağzını kapatmasıyla oluşan kıyı set göllerine Lagün denir Örneğin: Büyük ve Küçük Çekmece gölleri bu şekilde oluşmuştur 3 Tombolo Kıyıya yakın bir adanın denize doğru gelişen kıyı oklarıyla ana karaya bağlanması sonucu oluşan yarımadalardır Örnek: Marmara Denizi’nin güneyindeki Kapıdağ Yarımadası