Jeopolitik Teoriler Ve Coğrafi Güç

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-29-2012

4

Kenar Kuşak Teorisi (Nicholas Spykman 1893-1943)

Bir gazeteci olan Spykman, daha sonra uluslar arası ilişkiler alanında çalışmaya başlar ve bu alanda Profesör olur

“Dünya Siyasetinde Amerikan’nın Stratejisi”; ve “Barışın Coğrafyası” adlı kitapları bulunmaktadır

Spykman, Mackinder’in Kara Hakimiyet Teorisini eleştirmektedir

Şöyle der: “Mackinder’in tezi yanlıştır

Eğer Eski Dünya’nın güç siyaseti için bir slogan gerekiyorsa bu, olmalıdır

” Bu anlamda bakıldığında, aslında Mackinder’in Heartland’ı ile Spykman’in Avrasya’sı aynıdır

Aradaki fark, Mackinder’in teorisinde Heartland’ı kontrol etmek için Doğu Avrupa eksenli olarak,Heartland’dan dışarıya doğru bir gücün yayılması vurgulanırken, bu teoride Dünyanın Kalbinin (Heartland) kuşatılması öngörülmektedir

Spykman’a göre, dünyanın kuzey yarıküresinde yer alan ülkeler tarih boyunca dünya siyasetinde daha etkili olmuşlardır

Ona göre, ABD çok önemli bir güçtür

Atlantik’in karşı kıyısında ise en önemli merkez Avrasya’nın bir yarımadası olan Avrupa’dır

ABD’nin izolasyonizm siyasetini terk etmesi gerektiğini ve İngiltere ile yakın ilişki kurması gerektiğini belirtir

Bu, günümüzdeki ABD-İngiltere stratejik ortaklık ilişkisini de açıklar niteliktedir

AB bağlamında düşündüğümüzde de, İngiltere’nin Avrupa’da oluşturulacak bir siyasi birliğe katılmasının ABD’ye zarar vereceğinden bahseder

Ona göre, Avrupa’nın bütünleşmiş bir devlet haline gelmesi ya da iki Avrupalı hegemon tarafından paylaşılması ABD çıkarlarına aykırıdır

ABD’nin çıkarına olan, Avrupa’da dengelere dayanan bir siyasi sistemdir

Yine, I

ve II

Dünya Savaşları’nda görüldüğü gibi, ABD Avrupa’daki savaşa müdahale etmek durumunda kalmıştır

Bunun için, ABD Avrupa’da kalıcı askeri üsler kurarak bölgedeki dengeyi koruyan bir unsur haline gelmelidir

Avrasya’yı yani Dünyanın Kalbini, kenar kuşak çevrelemektedir

Kenar Kuşak; Doğu Avrupa’nın sahil ülkelerini, Ortadoğu ülkelerini, Hindistan ve Çin’i kapsar

Bu ülkelerin önemli özelliği, kendilerini hem karada hem de denizde savunmak durumunda olmalarıdır

Spykman’in teorisi, II

Dünya Savaşı’ndan sonra yani Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği’ne karşı izlenen siyasetin temelini oluşturmuştur

Bu siyaset “çevreleme” siyasetidir

Soğuk Savaş döneminde Heartland ve Doğu Avrupa’nın hakimi Sovyetler Birliği idi

Kendisini “Hür Dünya” olarak niteleyen Batı Bloku ise, Demir Perde’nin genişlemesini engellemek için ABD’nin öncülüğünde NATO ittifakını kurdu

1952 yılında Türkiye ve Yunanistan da bu ittifaka dahil oldu

Sonrasında da Türkiye-İran-Pakistan mihverinde CENTO (Merkezi Antlaşma Organizasyonu) kurularak, Kenar Kuşak ülkeleri üzerinde etkili oldu

Soğuk Savaş döneminde ABD ve Sovyetler Birliği arasında sıcak savaş yaşanmadı

Ancak, örtülü olarak iki blok sıcak savaşlarda karşı karşıya geldi

Kenar kuşak ülkeleri önemli olduğundan, bu ülkede ayaklanmalar kışkırtıldı, darbeler ve darbe girişimleri yaşandı,istikrarı bozarak diğer bloğa olan desteğin kesilmesi amaçlandı

Bu dönemde çevreleme siyasetinin kanıtını oluşturan iki önemli sıcak savaş yaşanmıştır

Bunlardan birisi Kore Savaşı, diğeri de Vietnam Savaşı’dır

II

Dünya Savaşı’ndan sonra komünist bir rejimin kurulduğu Kuzey Kore’nin Amerikan yanlısı Güney Kore’ye saldırması ile başlayan savaş 1953 yılında sona erdi

Savaştan önce de sınır olan 38

paralel yine sınır olarak kabul edildi

Diğer sıcak savaş ise, 1963 yılında başlayan Vietnam Savaşıdır

Fransa’nın sömürgesi olan Vietnam ya da Hindiçini’den Fransa’nın çekilmesi üzerine, Güney Vietnam hükümeti, Kuzey Vietnam’dan gelen gerillalarla mücadelede başarısız olmuş ve ABD yardıma gitmiştir

ABD, ilk başlarda Güney Vietnam’a askeri malzeme ve danışman/eğitmen göndermiş, ardından bilfiil ABD kuvvetleri gerillalarla çarpışmaya başlamıştır

ABD başarısız olmuş ve Vietnam’dan çekilmek zorunda kalmıştır

Bu büyük oranda kamuoyunda savaşa olan desteğin azalmasından kaynaklanmıştır

Çünkü 50

000′den fazla asker savaşta ölmüştür

Sonunda 1975 yılında Kuzey Vietnam güneyi işgal etmiş ve Vietnam birleşmiştir

Sovyetler’in Afganistan’ı işgal etmesi üzerine, yine Spykman’in teorisinin bir sonucu olarak, ABD Afgan milisleri her bakımdan desteklemiştir

Pek çok petrol zengini Arap ülkesi de, Afgan milislere yoğun mali destek sağlamıştır

11 Eylül Saldırıları ile dünya gündemine oturan Ladin de, o sıralar Sovyet işgaline karşı direnişin önemli yöneticilerinden birisiydi

Sonuçta Sovyet işgali başarısız oldu

Orta Asya’nın Hint Okyanusu’na açılan kapısı olan Hayber Geçidi Sovyetler tarafından ele geçirilemedi

Ayrıca, Sovyetler’in komşusu olan Müslüman ülkelerde radikal İslamcıların desteklenerek “Yeşil Kuşak” oluşturma projesi de yine bu amaçlarla ortaya çıkmıştır

Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle birlikte, dünya sistemi büyük değişimler yaşamıştır

Bu sebeple ortaya yeni teoriler çıkmıştır

Bunlar; Samuel Huntington’un “Medeniyetler Çatışması” teorisi, Zbignew Brezezinski’nin “Büyük Satranç Tahtası” teorisi ve Alexander Dugin’in “Yeni Avrasyacılık” teorisidir

10-29-2012	#2
Prof. Dr. Sinsi	Jeopolitik Teoriler Ve Coğrafi Güç 4 Kenar Kuşak Teorisi (Nicholas Spykman 1893-1943) Bir gazeteci olan Spykman, daha sonra uluslar arası ilişkiler alanında çalışmaya başlar ve bu alanda Profesör olur “Dünya Siyasetinde Amerikan’nın Stratejisi”; ve “Barışın Coğrafyası” adlı kitapları bulunmaktadır Spykman, Mackinder’in Kara Hakimiyet Teorisini eleştirmektedir Şöyle der: “Mackinder’in tezi yanlıştır Eğer Eski Dünya’nın güç siyaseti için bir slogan gerekiyorsa bu, olmalıdır” Bu anlamda bakıldığında, aslında Mackinder’in Heartland’ı ile Spykman’in Avrasya’sı aynıdır Aradaki fark, Mackinder’in teorisinde Heartland’ı kontrol etmek için Doğu Avrupa eksenli olarak,Heartland’dan dışarıya doğru bir gücün yayılması vurgulanırken, bu teoride Dünyanın Kalbinin (Heartland) kuşatılması öngörülmektedir Spykman’a göre, dünyanın kuzey yarıküresinde yer alan ülkeler tarih boyunca dünya siyasetinde daha etkili olmuşlardır Ona göre, ABD çok önemli bir güçtür Atlantik’in karşı kıyısında ise en önemli merkez Avrasya’nın bir yarımadası olan Avrupa’dırABD’nin izolasyonizm siyasetini terk etmesi gerektiğini ve İngiltere ile yakın ilişki kurması gerektiğini belirtirBu, günümüzdeki ABD-İngiltere stratejik ortaklık ilişkisini de açıklar niteliktedir AB bağlamında düşündüğümüzde de, İngiltere’nin Avrupa’da oluşturulacak bir siyasi birliğe katılmasının ABD’ye zarar vereceğinden bahseder Ona göre, Avrupa’nın bütünleşmiş bir devlet haline gelmesi ya da iki Avrupalı hegemon tarafından paylaşılması ABD çıkarlarına aykırıdır ABD’nin çıkarına olan, Avrupa’da dengelere dayanan bir siyasi sistemdir Yine, I ve II Dünya Savaşları’nda görüldüğü gibi, ABD Avrupa’daki savaşa müdahale etmek durumunda kalmıştır Bunun için, ABD Avrupa’da kalıcı askeri üsler kurarak bölgedeki dengeyi koruyan bir unsur haline gelmelidir Avrasya’yı yani Dünyanın Kalbini, kenar kuşak çevrelemektedir Kenar Kuşak; Doğu Avrupa’nın sahil ülkelerini, Ortadoğu ülkelerini, Hindistan ve Çin’i kapsarBu ülkelerin önemli özelliği, kendilerini hem karada hem de denizde savunmak durumunda olmalarıdır Spykman’in teorisi, II Dünya Savaşı’ndan sonra yani Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği’ne karşı izlenen siyasetin temelini oluşturmuştur Bu siyaset “çevreleme” siyasetidir Soğuk Savaş döneminde Heartland ve Doğu Avrupa’nın hakimi Sovyetler Birliği idi Kendisini “Hür Dünya” olarak niteleyen Batı Bloku ise, Demir Perde’nin genişlemesini engellemek için ABD’nin öncülüğünde NATO ittifakını kurdu 1952 yılında Türkiye ve Yunanistan da bu ittifaka dahil olduSonrasında da Türkiye-İran-Pakistan mihverinde CENTO (Merkezi Antlaşma Organizasyonu) kurularak, Kenar Kuşak ülkeleri üzerinde etkili oldu Soğuk Savaş döneminde ABD ve Sovyetler Birliği arasında sıcak savaş yaşanmadı Ancak, örtülü olarak iki blok sıcak savaşlarda karşı karşıya geldi Kenar kuşak ülkeleri önemli olduğundan, bu ülkede ayaklanmalar kışkırtıldı, darbeler ve darbe girişimleri yaşandı,istikrarı bozarak diğer bloğa olan desteğin kesilmesi amaçlandı Bu dönemde çevreleme siyasetinin kanıtını oluşturan iki önemli sıcak savaş yaşanmıştır Bunlardan birisi Kore Savaşı, diğeri de Vietnam Savaşı’dır II Dünya Savaşı’ndan sonra komünist bir rejimin kurulduğu Kuzey Kore’nin Amerikan yanlısı Güney Kore’ye saldırması ile başlayan savaş 1953 yılında sona erdi Savaştan önce de sınır olan 38 paralel yine sınır olarak kabul edildi Diğer sıcak savaş ise, 1963 yılında başlayan Vietnam Savaşıdır Fransa’nın sömürgesi olan Vietnam ya da Hindiçini’den Fransa’nın çekilmesi üzerine, Güney Vietnam hükümeti, Kuzey Vietnam’dan gelen gerillalarla mücadelede başarısız olmuş ve ABD yardıma gitmiştir ABD, ilk başlarda Güney Vietnam’a askeri malzeme ve danışman/eğitmen göndermiş, ardından bilfiil ABD kuvvetleri gerillalarla çarpışmaya başlamıştır ABD başarısız olmuş ve Vietnam’dan çekilmek zorunda kalmıştır Bu büyük oranda kamuoyunda savaşa olan desteğin azalmasından kaynaklanmıştır Çünkü 50000′den fazla asker savaşta ölmüştür Sonunda 1975 yılında Kuzey Vietnam güneyi işgal etmiş ve Vietnam birleşmiştir Sovyetler’in Afganistan’ı işgal etmesi üzerine, yine Spykman’in teorisinin bir sonucu olarak, ABD Afgan milisleri her bakımdan desteklemiştirPek çok petrol zengini Arap ülkesi de, Afgan milislere yoğun mali destek sağlamıştır 11 Eylül Saldırıları ile dünya gündemine oturan Ladin de, o sıralar Sovyet işgaline karşı direnişin önemli yöneticilerinden birisiydi Sonuçta Sovyet işgali başarısız oldu Orta Asya’nın Hint Okyanusu’na açılan kapısı olan Hayber Geçidi Sovyetler tarafından ele geçirilemedi Ayrıca, Sovyetler’in komşusu olan Müslüman ülkelerde radikal İslamcıların desteklenerek “Yeşil Kuşak” oluşturma projesi de yine bu amaçlarla ortaya çıkmıştır Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle birlikte, dünya sistemi büyük değişimler yaşamıştır Bu sebeple ortaya yeni teoriler çıkmıştır Bunlar; Samuel Huntington’un “Medeniyetler Çatışması” teorisi, Zbignew Brezezinski’nin “Büyük Satranç Tahtası” teorisi ve Alexander Dugin’in “Yeni Avrasyacılık” teorisidir