Türkiye'deki Akarsular-Akarsularımız

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-29-2012

Yeşilırmak

Uzunluk 519 km

Yeşilırmak Sivas'ın kuzeyinde Kösedağ eteklerinden doğan ve Karadeniz'e dökülen Türkiye'nin en büyük 2

nehridir

519 km uzunluğundaki Yeşilırmak Tokat Amasya ve Samsun illerinden geçerken çeşitli akarsularla birleşir

Nehir başlıca 3 kolun birleşmesinden meydana gelir

Kelkit Çayı nehrin en büyük koludur

Nehrin kolları ile beraber taşıdığı alüvyonlar Çarşamba Ovasını oluşturmuştur

Üzerinde Almus, Ataköy, Hasan Uğurlu ve Suat Uğurlu Barajlarının kurulduğu Yeşilırmak düzensiz bir rejime sahiptir

Antik çağ filozofu Strabon'un eserlerinde adı iris olarak geçer

efsane

Kızılırmak Nehri

Kızılırmak Nehri Türkiye topraklarından doğarak yine, Türkiye topraklarından denize dökülen en uzun akarsudur

Uzunluğu 1

355 km’dir

Deniz taşımacılığı için kullanılmaz

Başlıca kolları Delice Irmağı, Devrez ve Gökırmak’tır

Nehir, İç Anadolu'nun en doğusundaki Sivas ilinde Kızıldağ 'ın güney yamaçlarından yaklaşık 39,8° Kuzey 38,8° Doğu noktasından doğar, ilk önce batı ve güney batıya 38,7° Kuzey 34,8° Doğu ya kadar akar, daha sonra yay şeklinde biçimlenir

İlkin batıya, daha sonra kuzey doğudaki Tuz Gölü'nü geçerek kuzey batıya akar

Daha sonra kuzey ve kuzey doğuya yönelir

Burada Delice Irmağı ile 40

47° Doğu 34

14° Batı nokasında birleşir

Sonra zig zaglar çizerek kuzey batıya akar

41

10° Doğu 34

42° Batı da Devrez Nehri ile birlikte akar

Ve Kuzey doğuya doğru döner

Sonuçta Karadeniz'e 41

72° Kuzey 35

95° Doğu noktasında boşalır

Sırasıyla Sivas, Kayseri, Nevşehir, Kırşehir, Kırıkkale, Ankara, Aksaray, Çankırı, Çorum ve Samsun illerinden geçerken çok sayıda dere ve çayın sularını toplayarak Bafra Burnu'ndan Karadeniz'e ulaşır

Yağmur ve kar sularıyla beslenen nehrin rejimi düzensizdir

Temmuz ve Şubat arasında düşük su düzeyinde akan nehir, Mart ayında hızla kabarmaya başlar ve Nisan ayında en yüksek su düzeyine ulaşır

Ortalama debisi 184 m³/sn olan nehrin 20 yıllık gözlem süresince en az 18,4 m³/sn'ye ve en çok 1

673 m³/sn'ye ulaştığı tespit edilmiştir

Nehir üzerine 8 baraj yapılmıştır

Bunlar Kayseri ilinde Sarıoğlan,Yemliha kasabasında kurulmuş olan Yamula Barajı, Ankara yakınlarındaki Kesikköprü, Hirfanlı ve Kapulukaya barajları ile nehrin Bafra Ovası’na kurulmuş Altınkaya ve Derbent barajlarıdır

Nehir üzerine son olarak Obruk Barajı yapılarak 2007 yılı içerisinde su tutumuna başlanılmıştır

İrili ufaklı birçok gölün bulunduğu Kızılırmak Deltası, Türkiye'nin Karadeniz kıyısında özelliğini büyük ölçüde koruyabilmiş en önemli sulak alanlarından biridir

321 kuş türünün bulunduğu delta bitkiler bakımından da öneme sahiptir

Deltanın doğu tarafında ülkemizin nadir su basar ormanlarından Geleriç Ormanı bulunur

İskilip Taybı Ovasından KızılırmakAdını suyunun renginden alan, antikçağda ise tuzlu akarsu anlamına gelen Halys adıyla anılan Kızılırmak, Anadolu'da kurulmuş medeniyetlere hep ev sahipliği yapmış

Bugün Kızılırmak Vadisi'nde tarihin her dönemine ait izler bulmak mümkün; kaya mezarları ve yerleşimleri, farklı medeniyetlere ait kaleler, köprüler ve daha pek çok iz

Kızılırmak ve yaşam verdiği kentler

Akaçlama alanı üzerinde yaşam verdiği ilçe ve merkez ilçe sayısı 21 ilde 45 tanedir

En çok sayıda kentin kurulmasına neden olduğu bölgesi Çorum İl sınırları içerisinde kalan kısmı olup burada 10 adet kentin varlık bulmasını sağlamıştır

45 adet kentin yalnızca 24 tanesi Sivas, Kırıkkale ve Çorum illerindedir

Iralama alan çığırında yer alan ilçe ve merkez ilçe belediyeleri (11 ilde 45 adet); sıralama çoktan aza doğru yapılmıştır:

Çorum ilinde 10 adet: Kargı, Osmancık, Dodurga, Laçin, Oğuzlar, Çorum, İskilip, Uğurludağ, Bayat, Sungurlu

Kırıkkale ilinde 7 adet: Sulakyurt, Bahşılı, Yahşihan, Kırıkkale, Keskin, Karakeçili, Çelebi

Sivas ilinde 7 adet: Gemerek, Şarkışla, Yıldızeli, Sivas, Hafik, Zara, İmranlı

Kayseri ilinde 5 adet: İncesu, Kayseri, Felahiye, Özvatan, Sarıoğlan,

Ankara ilinde 4 adet: Kalecik, Bala, Şereflikoçhisar, Evren

Kırşehir ilinde 3 adet: Kaman, Kırşehir, Mucur

Nevşehir ilinde 3 adet: Gülşehir, Avanos, Ürgüp

Sinop ilinde 2 adet: Durağan, Saraydüzü,

Samsun ilinde 2 adet: Bafra, Vezirköprü

Çankırı ilinde 1 adet: Kızılırmak,

Aksaray ilinde 1 adet: Sarıyahşi

Bu kentlerin bazıları zaman içinde yapılan baraj göletleri nedeniyle Kızılırmak ile sınır olmuşlardır; Sarıyahşi, Bahşılı gibi

10-29-2012	#10
Prof. Dr. Sinsi	Türkiye'deki Akarsular-Akarsularımız Yeşilırmak Uzunluk 519 km Yeşilırmak Sivas'ın kuzeyinde Kösedağ eteklerinden doğan ve Karadeniz'e dökülen Türkiye'nin en büyük 2nehridir 519 km uzunluğundaki Yeşilırmak Tokat Amasya ve Samsun illerinden geçerken çeşitli akarsularla birleşir Nehir başlıca 3 kolun birleşmesinden meydana gelir Kelkit Çayı nehrin en büyük koludur Nehrin kolları ile beraber taşıdığı alüvyonlar Çarşamba Ovasını oluşturmuştur Üzerinde Almus, Ataköy, Hasan Uğurlu ve Suat Uğurlu Barajlarının kurulduğu Yeşilırmak düzensiz bir rejime sahiptir Antik çağ filozofu Strabon'un eserlerinde adı iris olarak geçerefsane Kızılırmak Nehri Kızılırmak Nehri Türkiye topraklarından doğarak yine, Türkiye topraklarından denize dökülen en uzun akarsudur Uzunluğu 1355 km’dir Deniz taşımacılığı için kullanılmaz Başlıca kolları Delice Irmağı, Devrez ve Gökırmak’tır Nehir, İç Anadolu'nun en doğusundaki Sivas ilinde Kızıldağ 'ın güney yamaçlarından yaklaşık 39,8° Kuzey 38,8° Doğu noktasından doğar, ilk önce batı ve güney batıya 38,7° Kuzey 34,8° Doğu ya kadar akar, daha sonra yay şeklinde biçimlenir İlkin batıya, daha sonra kuzey doğudaki Tuz Gölü'nü geçerek kuzey batıya akar Daha sonra kuzey ve kuzey doğuya yönelir Burada Delice Irmağı ile 4047° Doğu 3414° Batı nokasında birleşir Sonra zig zaglar çizerek kuzey batıya akar 4110° Doğu 3442° Batı da Devrez Nehri ile birlikte akarVe Kuzey doğuya doğru döner Sonuçta Karadeniz'e 4172° Kuzey 3595° Doğu noktasında boşalır Sırasıyla Sivas, Kayseri, Nevşehir, Kırşehir, Kırıkkale, Ankara, Aksaray, Çankırı, Çorum ve Samsun illerinden geçerken çok sayıda dere ve çayın sularını toplayarak Bafra Burnu'ndan Karadeniz'e ulaşır Yağmur ve kar sularıyla beslenen nehrin rejimi düzensizdir Temmuz ve Şubat arasında düşük su düzeyinde akan nehir, Mart ayında hızla kabarmaya başlar ve Nisan ayında en yüksek su düzeyine ulaşır Ortalama debisi 184 m³/sn olan nehrin 20 yıllık gözlem süresince en az 18,4 m³/sn'ye ve en çok 1673 m³/sn'ye ulaştığı tespit edilmiştir Nehir üzerine 8 baraj yapılmıştır Bunlar Kayseri ilinde Sarıoğlan,Yemliha kasabasında kurulmuş olan Yamula Barajı, Ankara yakınlarındaki Kesikköprü, Hirfanlı ve Kapulukaya barajları ile nehrin Bafra Ovası’na kurulmuş Altınkaya ve Derbent barajlarıdır Nehir üzerine son olarak Obruk Barajı yapılarak 2007 yılı içerisinde su tutumuna başlanılmıştır İrili ufaklı birçok gölün bulunduğu Kızılırmak Deltası, Türkiye'nin Karadeniz kıyısında özelliğini büyük ölçüde koruyabilmiş en önemli sulak alanlarından biridir 321 kuş türünün bulunduğu delta bitkiler bakımından da öneme sahiptir Deltanın doğu tarafında ülkemizin nadir su basar ormanlarından Geleriç Ormanı bulunur İskilip Taybı Ovasından KızılırmakAdını suyunun renginden alan, antikçağda ise tuzlu akarsu anlamına gelen Halys adıyla anılan Kızılırmak, Anadolu'da kurulmuş medeniyetlere hep ev sahipliği yapmış Bugün Kızılırmak Vadisi'nde tarihin her dönemine ait izler bulmak mümkün; kaya mezarları ve yerleşimleri, farklı medeniyetlere ait kaleler, köprüler ve daha pek çok iz Kızılırmak ve yaşam verdiği kentler Akaçlama alanı üzerinde yaşam verdiği ilçe ve merkez ilçe sayısı 21 ilde 45 tanedir En çok sayıda kentin kurulmasına neden olduğu bölgesi Çorum İl sınırları içerisinde kalan kısmı olup burada 10 adet kentin varlık bulmasını sağlamıştır 45 adet kentin yalnızca 24 tanesi Sivas, Kırıkkale ve Çorum illerindedir Iralama alan çığırında yer alan ilçe ve merkez ilçe belediyeleri (11 ilde 45 adet); sıralama çoktan aza doğru yapılmıştır: Çorum ilinde 10 adet: Kargı, Osmancık, Dodurga, Laçin, Oğuzlar, Çorum, İskilip, Uğurludağ, Bayat, Sungurlu Kırıkkale ilinde 7 adet: Sulakyurt, Bahşılı, Yahşihan, Kırıkkale, Keskin, Karakeçili, Çelebi Sivas ilinde 7 adet: Gemerek, Şarkışla, Yıldızeli, Sivas, Hafik, Zara, İmranlı Kayseri ilinde 5 adet: İncesu, Kayseri, Felahiye, Özvatan, Sarıoğlan, Ankara ilinde 4 adet: Kalecik, Bala, Şereflikoçhisar, Evren Kırşehir ilinde 3 adet: Kaman, Kırşehir, Mucur Nevşehir ilinde 3 adet: Gülşehir, Avanos, Ürgüp Sinop ilinde 2 adet: Durağan, Saraydüzü, Samsun ilinde 2 adet: Bafra, Vezirköprü Çankırı ilinde 1 adet: Kızılırmak, Aksaray ilinde 1 adet: Sarıyahşi Bu kentlerin bazıları zaman içinde yapılan baraj göletleri nedeniyle Kızılırmak ile sınır olmuşlardır; Sarıyahşi, Bahşılı gibi