Sabit Oranlar Ve Katlı Oranlar Yasası

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-28-2012

Katlı Oranlar Yasası

Yasa 1804 yılında John Dalton bulmuştur

Bileşiklerde elementler arasındaki kütle oranının korunmasına karşın bazen aynı elementlerin birbirleriyle birleştiklerinde farklı özellikler gösteren bileşikleri oluşturduğu gözlenmiştir

Örneğin karbon ve oksijenin birleşmesiyle özellikleri tamamen birbirinden farklı karbondioksit ve karbonmonooksit diye adlandırlan iki farklı ürün meydana gelir

Karbonmonoksit oldukça zehirli bir gazken karbondioksit soluk alıp verirken dışarı attığımız zehirli olmayan bir gazdır ve yeşil bitkilerin yaşamını sürdürmesi için gereken en temel elemanlardan biridir

Aslında oksijen ile hidrojenin birlikte oluşturdukları birbirinden farklı 2 form vardır

Biri bildiğimiz su, diğeri hidrojenperoksittir

Hidrojenperoksidin yaklaşık %3 lük su ile seyreltilerek hazırlanmış çözeltisi eczanelerde oksijenli su olarak satın aldığımız ticari üründür

Ve özellikleri kesinlikle sudan çok farklıdır

Yalnızca karbon ve hidrojenden oluşmuş bileşiklerin sayısını ise tam olarak söylemek çok kolay değildir

Bütün bu karmaşaya karşın Dalton şunu fark etti

“Eğer bir element bir başka element ile birden fazla bileşik oluşturabiliyorsa elementlerden birinin sabit miktarı ile diğer elementtin değişen miktarları arasında basit ve tam sayılarla ifade edilebilen bir oran vardır

” Örneğin karbondioksit-karbonmonoksit örneğine geri dönersek, 44 karbondioksitte 12 gram karbon ve 32 gram oksijen vardır

Karbonmonooksidin 28 gramında ise 12 gram karbon ve 16 gram oksijen vardır

Heriki bileşikteki karbon miktarı 12 gramı için birinde 32 diğerinde 16 gram oksijen vardır

Birinci bileşikteki oksijen kütlesinin ikinci bileşiktekine oranı 32/16=2 dir

Bu dalton’a Kendi adıyla anılan Dalton Atom Teorisi fikrini verdi

Özetle: İki element birden fazla bileşik yapıyorsa;birini aynı miktarı ile birleşen diğer elementin miktarları arsında tam sayılarla belirtilen bir oran vardır

Katlı oranlar kanunun en önemli sonucu kimyasal tepkimelerde atomun parçalanmamasıdır

Başka Bir ifadeyel İki element birden fazla bileşik yapıyorsa;birini aynı miktarı ile birleşen diğer elementin miktarları arsında tam sayılarla belirtilen bir oran vardır

Katlı oranlar kanunun en önemli sonucu kimyasal tepkimelerde atomun parçalanmamasıdır

Örnek:

Kükürdün florla birbirinden farklı iki bileşiği için aşağıdaki sonuçlar bulunmuştur

Bu verilere göre bu iki bileşiğin katlı oranlar kanununa uyup uymadığını tartışınız

I

BİLEŞİK

II

BİLEŞİK

Kükürt Kütlesi

0

447 g

0

438 g

Flor Kütlesi

1

06 g

1

56 g

Çözüm :

Bu bileşiklerin katlı oranlar kanununa uyup uymadığını tespit etmek için II

Bileşiği 0

447 gram kükürt içeren örneğinin kaç gram flor içeriği;

0

447 g kükürt içeren I

Ve II

Bileşik içindeki flor kütleleri oranı;

I

BileşikII

Bileşik

III

Bileşik

Silisyum Klorür

16

64 g

21

02 g

23

03 g

Oksijen Kütlesi

83

36 g

78

98 g

76

97 g

II

ve III

Örneklerin 16

64 g

Silisyum bulunduran örneklerdeki oksijen kütlesi;

10-28-2012	#2
Prof. Dr. Sinsi	Sabit Oranlar Ve Katlı Oranlar Yasası Katlı Oranlar Yasası Yasa 1804 yılında John Dalton bulmuştur Bileşiklerde elementler arasındaki kütle oranının korunmasına karşın bazen aynı elementlerin birbirleriyle birleştiklerinde farklı özellikler gösteren bileşikleri oluşturduğu gözlenmiştir Örneğin karbon ve oksijenin birleşmesiyle özellikleri tamamen birbirinden farklı karbondioksit ve karbonmonooksit diye adlandırlan iki farklı ürün meydana gelir Karbonmonoksit oldukça zehirli bir gazken karbondioksit soluk alıp verirken dışarı attığımız zehirli olmayan bir gazdır ve yeşil bitkilerin yaşamını sürdürmesi için gereken en temel elemanlardan biridir Aslında oksijen ile hidrojenin birlikte oluşturdukları birbirinden farklı 2 form vardır Biri bildiğimiz su, diğeri hidrojenperoksittir Hidrojenperoksidin yaklaşık %3 lük su ile seyreltilerek hazırlanmış çözeltisi eczanelerde oksijenli su olarak satın aldığımız ticari üründür Ve özellikleri kesinlikle sudan çok farklıdır Yalnızca karbon ve hidrojenden oluşmuş bileşiklerin sayısını ise tam olarak söylemek çok kolay değildir Bütün bu karmaşaya karşın Dalton şunu fark etti “Eğer bir element bir başka element ile birden fazla bileşik oluşturabiliyorsa elementlerden birinin sabit miktarı ile diğer elementtin değişen miktarları arasında basit ve tam sayılarla ifade edilebilen bir oran vardır” Örneğin karbondioksit-karbonmonoksit örneğine geri dönersek, 44 karbondioksitte 12 gram karbon ve 32 gram oksijen vardır Karbonmonooksidin 28 gramında ise 12 gram karbon ve 16 gram oksijen vardır Heriki bileşikteki karbon miktarı 12 gramı için birinde 32 diğerinde 16 gram oksijen vardır Birinci bileşikteki oksijen kütlesinin ikinci bileşiktekine oranı 32/16=2 dir Bu dalton’a Kendi adıyla anılan Dalton Atom Teorisi fikrini verdi Özetle: İki element birden fazla bileşik yapıyorsa;birini aynı miktarı ile birleşen diğer elementin miktarları arsında tam sayılarla belirtilen bir oran vardırKatlı oranlar kanunun en önemli sonucu kimyasal tepkimelerde atomun parçalanmamasıdır Başka Bir ifadeyel İki element birden fazla bileşik yapıyorsa;birini aynı miktarı ile birleşen diğer elementin miktarları arsında tam sayılarla belirtilen bir oran vardırKatlı oranlar kanunun en önemli sonucu kimyasal tepkimelerde atomun parçalanmamasıdır Örnek: Kükürdün florla birbirinden farklı iki bileşiği için aşağıdaki sonuçlar bulunmuştur Bu verilere göre bu iki bileşiğin katlı oranlar kanununa uyup uymadığını tartışınız I BİLEŞİKII BİLEŞİK Kükürt Kütlesi 0447 g0438 g Flor Kütlesi 106 g156 g Çözüm : Bu bileşiklerin katlı oranlar kanununa uyup uymadığını tespit etmek için II Bileşiği 0447 gram kükürt içeren örneğinin kaç gram flor içeriği; 0447 g kükürt içeren I Ve II Bileşik içindeki flor kütleleri oranı; I BileşikII BileşikIII Bileşik Silisyum Klorür1664 g2102 g2303 g Oksijen Kütlesi8336 g7898 g7697 g II ve III Örneklerin 1664 g Silisyum bulunduran örneklerdeki oksijen kütlesi;