Eski Medeniyet Dinleri

Eski Medeniyet Dinleri


* » Eski Mısır Dini
* » Hitit’lerin (Eti) Dini
* » Urartular’ın Dini
* » Eski Yunan Dini
* » Etrüks Medeniyeti ve Dini
* » Phryg (Frig) Dini
* » Girit (Minos) Dini
* » Sümerlerin Dini
* » Fenikeliler Dini
* » Eski Roma Dini
* » Mu (Nacaallar) Dini

Eski Mısır'da Din

Eski çaglarda oluşan bütün dinlerin çogunda şu dört madde, prensip olarak bulunmuştur:

1-Tanrı Kavramı
2-Mitoloji ve Efsaneler
3-Dini Inanislar “dogmes”
4-Dini Ayinler

Bu temel prensiplere göre, eski çagda Mısır’ın dini hayatini incelemek için iki çesit belgeye sahibiz

1-Hiyerogliflerle olan her türlü dini metinler, mabet ve mezar duvarlarındaki dini inanislar ve ayinlerin tasviri Klasik bazı tarihçilerin; Herodot, Sicilyali Diodor ve Strabon gibi, Mısır’ın eski dini hakkindaki gözlem ve rahiplerden duyduklarıni yazmalarıdir

2-Mabetlerde, mezarlarda her çesit ilahların heykelleri, heykelcikleri veya çizilmis, boyanmis resimleri Eski Mısır medeniyetine ait mabet harabelerinde, mezarlarda bu çesit ilah heykel ve resimlerine rastlanmaktadir Bunlar bazalt ve granitten olan heykellerden başka, bronz ve altindan heykelcikler, çesitli hayvan baslarıyla temsil edilen ilah ve ilaheleri göstermektedir

Mısır’ın din hayatinin eksik yönü, iman ve inanma kismidir Bir de çogu dinlerde esas olan mukaddes kitabin, burada bulunmayisidir

Mısır’ın tarih önceki devirlerindeki din düsünceleri, totem esasina dayanir Birer siyasi ve idari bölme olan eski Mısır’ın “Nom”ları, totem olan hayvan isimlerini tasirdi Mesela çakal, köpek, yilan, sahin normları gibi

Klan halinde yaşayan insan grupları bir yere yerlesip siteler, (Nom) olusturduktan sonra sembolleri olan totemler, o yerin ilahi ve mabudu olmustur Eski din inanisları bunlara dayanmaktadir

Eski devirlerdeki bir halkin dini, oturdugu memlekete ve sürdügü hayat tarzina göre degisir Iste buna göre Mısır dini de ilhamini muhitinden almiştir

Mısırlılar bir çok ilahlara sahiptiler Eski Mısırlılarda bu Tanrılar önemli bir yer isgal etmislerdir Eski Mısır dini, bir çok ve çesitli ilahları mukaddes saymiştir Onların heykellerini, resimlerini yaparak sekillendirmislerdir Mısırlılar genellikle çok ilahli Tanrı kavramina inanirlar Ancak 4 Amenofis devrinde tek ilahli bir düsünce reformu, devamsiz bir hareket olarak kaydedilmiştir

Mısır ilahları konularıni gökten, topraktan, sudan, bitkilerden, hayvanlardan ve insanlardan alirlar Mısırlılara göre her seyin basi gök Tanrısındadir ve bütün eski tarih boyunca, Gök ve Nil ilahları daima en önemli Tanrılar olarak kalmislardir

Gök Ilahinin ismi ve şekli degismekle berber, gökyüzündeki yildizlar, Güneş ve ay en eski ve devamli ilahlar arasindadir Sonra yeryüzü ilahları gelir ki, toprak, su ve agaçlar bunların sembolüdür

Hayvanlar alemi ise Mısır ilahları arasinda en kalabalik yeri isgal ederler Bu mukaddes sayilan hayvanlar, bazen bizzat kendileri veya bir özel isaret ile, bazen de sadece basları ile insan vücudu üzerinde temsil edilmislerdir Mesela Osiris ölüler ilahidir

Mısırlıların ilah kavrami hakkindaki bilgileri sadece metinlerden ögrenebiliyoruz Mesela, piramit metinlerinde, bir firavun öldügü zaman nasil ve ne suretle ilah mertebesine yükseliyor? Bu metin de az da olsa bilgi verilmektedir

Rahipler – Ayinler – Mabetler:

Mısır dininin tatbikatini rahipler yapar ve onlar bu teolojiyi düzenlerlerdi Rahipler krallar tarafindan çok zengin bir hale getirilmislerdir Rahipler, halk tarafindan ilahlara kesilen kurbanlar ve verilen hediyelerle bol bol geçiniyorlar ve mabetlerde genis yerlerde oturabiliyorlardi Ayni zamanda da devlete vergi vermekten muaftilar Angarya islerde çalistirilmadikları gibi, askeri görevde görmüyorlardi Böylece halk içinde bir otoriteye sahiptiler

Mabetler, Mısır sehrinde en önemli yeri isgal ettigi gibi, abide bakimindan da en büyük binalardir Mabet Tanrıların evi, heykel ve sembollerin saklandigi mukaddes ter, ayni zamanda da totem sayilan hayvanların serbestçe girebildikleri bir bina idi

Ayinler, büyük dini törenlerden başka, her gün mabetlerde gerçek formüllü dualarla ilah heykellerin önünde yapilir ve bunları ya bizzat kral veya rahipler idare ederlerdi Mabedin içine güzel kokular yakilir ve rahibeler tarafindan müzik çalinarak dans edilirdi Ayinler her gün ve her mabette ayni sekilde icra edilirdi

Buna göre ilahların da krallar gibi, iki esasi vardır:

1- Vücut “Zet”ki yeryüzünde ilahi temsil eder
2- Ruh “Ka” ise ilahi ve semavi olan elmandir

Ilk temsil edilen ilahlar MÖ 4000 ortalarında baslamiştir Mısır’ın dini fikirleri belirten ilk belgelerden biri MÖ 2625 yilinda Saqqara piramitlerindeki, Kral Unas’in mezarinda olan yazidir Heliyopolis’te yer tutan ve Güneş temeline dayanarak “Ra” adini tasiyan mabut bulunur

Mısır’da bir de ayni kavrami ifade eden ilahlar, başka başka isimlerde de anilmislardir Mesela Hor, Ra, Aton isimleri hep Güneş’i temsil eden ilahlardir Bunun sebebi siyasi merkezlerin degismesidir

Mısır ilahlarıni iki büyük grupta toplayabiliriz: Yerel Totemler “gök” ve Yer Ilahları

Yerel totemler, göçebe kabilelerin yerlestikleri sitelerde, mukaddes saydikları hayvan ve putları insan vücudu ile de birlestirerek temsil ettikleri ilahlardir Bu suretle kabile ilahları, yerel Tanrılar olmuslar ve “sitenin hakimi” sayilmislardir

Ilahlar ilk zamanlarda erkek olsun kadın olsun yalniz yasar ve hakimiyetini korumada çok kiskanç davranirdi Fakat Mısırli buna bir aile olusturmakta gecikmemis, evli düsünülen ilah çocugu ile beraber bir üçlü sisteme geçmiştir

Bunda bas hakim olan baba degildir Bazen de kadın ilahe tamamiyla hakim durumdadir Mesela Dendara’daki Hathor gibi

Ilah ailesiyle beraber kendi sarayi sayilan mabette oturur, bazen de yanina başka ilahların girmesine izin verebilirdi Yeryüzünde yaşayan ve Tanrınin sembolü temsil edilen Firavun da her vakit ilahin karsisina çikabilirdi

Fakat kral her mabette ayni zamanda bulunamayacagi gibi, kendisine vekil olarak rahipleri birakir ve onlar ilaha, mabede ve onun arazisine bakarlardi

Bazı yerel ilahların hakimiyet sahaları, zamanla da genislemiştir Bunun en tipik örneği Deltada Busiris eyaletinde bir agaçla temsil edilen bitki ve ölüler ilahi Osiris’in ta Güney Mısır’a kadar gidisidir Buradan önce Memfis’e giderek, yerel ölü ilahi olan Anubis’in yerine geçmis, sonra da Yukari Mısır’da Abidos’ta köpek şekline girerek ölüleri korumustur Sonraki devirlerde ise bütün Mısır’da Osiris ölüler ilahi olarak yer almiştir

Bu yerel ilahların esas ilk merkezleri kesin olarak pek tespit edilmemekle birlikte, bir çokları daima malum olmustur Mesela Asagi Mısır’da Horus, Busiris’te Osiris, Memfis’te Ptah, Dendara’da Hathor gibi

Eski fikirden kalmis olarak tarihi devirlerde de tapilan canli hayvanlar olmustur Bunların en baslicasi ve söhret sahibi olan , Memfis’te takdis edilen Apis Öküzü’dür Beyaz lekeleri olan siyah renkli bu öküzün, basinda üçgen şeklinde beyaz bir alametin olmasi lazimdi Memfis’te beslenerek korunmustur Bu hayvan Ptah’in bir canli numunesi sayilir ve onun bu hayvanda yasadiğini rahipler anlayabilir sanilirdi Alnindaki siyah üçgenden başka sirtinda akbabaya benzeyen bir sekil, sag yaninda bir hilal, dili üzerinde ise hamam böcegine benzeyen bir isareti bulunmasi gerekti Ayni zamanda da kuyruk tüylerinin çift olmasi gerekiyordu Bu sartlara uyan Apis Öküzü Ptah mabedinin karsisina yapilmis bir mabette, itina ile rahipler tarafindan bakilir ve beslenirdi Gündüzleri belirli zamanlarda avluya çikarilan mukaddes öküzün her hareketinde rahipler bir anlam çikarirdi Bu hayvan ölünce Mısırlılar tarafindan büyük bir matem oldu Ama yenisinin meydana çikişi büyük sevinç olurdu Ölen öküzler mumyalanarak büyük cenaze törenleri yapilir ve Saqqara’da bulunan yer alti galerilerindeki lahitlere konulurdu Isis-Apis olan bu hayvan için, Serapeum denilen mabette ayinler yapilirdi Ölünce yerine yeni bulunan Apis geçer ve totem hayvan yasamis olurdu

Ilahlara bir takim kuvvetler de atfedilmiştir:
1- Osiris : Ölüler Tanrısı
2- Ptah: Artistlerin ve Madencilerin Tanrısı
3- Hathor : Ask ve Nese Tanrıçası
4- Maat: Adalet ve Hukuk Tanrısı
5- Sobek: Sular Tanrısı
6- Seshet: Yazi Tanrıçası
7- Sekhmet: Savas Tanrıçası
8- Min: Çöllerdeki Seyyahların koruyucusu ve Hasat Tanrısı
9- Tot: Ay ve Ilim Tanrısı
10- Geb: Toprak Tanrısı
11- Set: Kuraklik ve Kötülük Tanrısı
12- Isis: Analik ve Bereket Tanrıçası

Gök ilahini çok büyük bir inek şeklinde düsünen Mısırlılar, ona “Hathor” adini vermislerdir Arz Onun ayakları altinda durdugu farz edilir ve karninda ise yildizlar parlardi Diger taraftan bu Gök Ilahi’na bazı eyaletlerde “Sibu” adi verilmiştir

Ay ilahina “Tot” adi verilmiştir Fakat bunların içinde en büyük olarak Güneş Ilahi “Amon-Ra, Horus” basta sayilir Mısırlıların “Yaradilis Destani” bu Güneş fikrinden dogar Onlar Güneşin dünyada ilk dogdugu günü “Yaratan” kabul ediyorlardi Bu ilah, bitkileri, hayvanları ve insanları yaratmiştir Ilk yaratilan insanlar “Ra”nin dogrudan dogruya çocuklarıdir

Bundan başka toprak ilahi da yer almaktadir Toprak Ilahi “Geb”dir Bazen de bu Tanrı “Isis” kabul edilirdi

Mısır dini Natürizm dinidir Mısır itikadında en önemli olay Güneş kavramidir Mısır’in Güneş ilahlarından en meshuru Horus’dur Digerleri, Atun, Set, Ra’dir Bazı Mısır ilahları sunlardir:

Horus- Nur ilahidir ve Güneşi temsil eder Gökyüzünün burçları üzerinde görünür ve bir atmaca şeklinde göklerde uçar Atmaca da Hor adini tasimaktadir Güneşle ay ilahin iki gözü sayilir Hor iki kuvvetli kanatla gösterilir Bu kanatlar semada uçtugunu gösterir Bu kanatlarda iki müthis yilan vardır ki agizlarından ates püskürür Bu da Güneşin yakici, çarpici ve öldürücü kudretinin alametidir

Kainati aydinlatan ve canlandiran Horus kardesi zulüm ve tahrip ilahi olan Set ile devamli mücadelededir Hep Horus kazanir ama Set yok olmaz Bazen de Set geçici yenilgiler kazanir ve Horus’un bir gözünü çikarir ki Güneşle ay tutulmasi bundandir Bu durum yer ilahi Geb’in araciligi ile halledilir Güney Mısır Set’e ve Kuzey Mısır Horus’a verilir

Set- Garip bir tarihe sahiptir Mısır; milli birligini oturtmadan evvel Horus kuzey Kralıyetinin ilahiydi Bu krallar kendilerine Hor unvanini almislardi Zaten her yerde krallar, gökten ve Güneşten unvan aldilar Set kuzeylilerce sahranin kavurucu, kişir ve buna benzer felaketlerin ilahi saymislardir Kuzeyliler basarili olunca Horus Mısır’in kendi ilahi ve Hor unvanini tasiyan krallar Mısır’in kendi hükümdari olunca yavas yavas Set sahra ilahi fikrinden, yabanci ilah (sahra yabanci sayilirdi) fikrine geçerek Suriye’nin Sotek ve Bal ilahina benzetilmiştir Daha sonra Horus nuru hayatin ve Set zulmet ve tahribin ilahi olmustur

Ra- Güneşi ifade den Tanrılardan biridir Ra insanlar arasinda oturmaz, râkip olduğu kayigi ile ebedi bir tarzda semada yüzer durur Zulmetle devamli mücadele ederdi

Maat- Mısırlılar indinde ay ile önemli ilahlardan biriydi Maat Uygurca ay anlamina gelmektedir

Tot- Aya ait bir ilahtir Aydan hariç bölünmüs zamana da hakimdi Diger taraftan ilahların müsavir ve katibi idi Hor’la Set arasindaki anlasmazlikta, Geb ile hakemlik yapmiştir

Ptah- Mısır’daki büyük ilahlardan biridir Ptah’i tavsiye ederken dokuz ilah manzumesinin kalbi ve dili gibi tarif edilmiştir Ptah yaratma kelimesini Atun diliyle telaffuz etmis ve bundan sonra bütün olusum, ilahlar,sehirler ve kainatta iyi, kötü ne varsa her sey olusmustur Ptah Türkçe “put” demektir Mavi yani gök demektir Mısır dilinde Pt =Gök demektir

Osiris- Mısırda önemli bir kült halinde olan bu ilahin gerçekleri Mısır rahiplerince son derece özenle saklanan bir sir halindedir

Horus’tan daha kidemli olan Osiris Mısır’in bir kahramani, Mısır’ın birligini kuran, medeniyeti ögreten, yaziyi icat eden akil ve hayirli bir hükümdardi Resimlerinde bir elinde çoban degnegi diger elinde öküz kamçisi vardır Bu daHor gibi Asagi Mısır hükümdaridir Zulmet ve tahrip ilahi olan Setle devamli rekabettedir Set unvanini güney hükümdari ile mücadeleye girismiştir Set bir ara itaat eder gibi görünerek, Osiris’in güvenini kazandiktan sonra beraberindeki 72 kişiyle Osiris’i pusuya düsürmüs ve bir tabut içine kapatarak denize atmiştir

Dalgalar Osiris içinde bulundugu tabutu sürükleyerek Finike’de Biblos sahillerine atar Bu sirada Osirisin karısı ve kiz kardesi olan Isis aramaya çikar Biblos sahillerinde tabutu bulur ve Set’ten gizler Fakat Set bir zaman sonra isi kesfeder ve Osiris’in naasini tanir Ve bu naasi parça parça ederek her parçasini bir tarafa dagitir Isis bu parçaları toplamak için hazirlanir Anubi ve Hor’un iyilikleriyle parçaları bulur ve birlestirir Osiris böylece yeniden hayata gelir Oglu Hor pederinin intikamini alir Fakat Set hiçbir sekilde maglup olmaz Nihayet yer ilahi Geb hakem olur Bu da Mısıri Hor ile Set arasinda bölüstürmek suretiyle ihtilafi halleder

Osiris’in bir diger safhasi daha sonuca varmiştir, o da bitkilere ilah olmasidir Ölen, dirile, tekrar hayata gelen ilah hasatçiların oraklar ile biçilen ve baharda tekrar canlanan ruhu bitkidir Anadolu ve Suriye’de bitki ilahi olan Atis ile Adonis de ölen ve dirilen bir ilahtir Bunu temsil için yapılan putlarda bir agaç gövdesi üzerine ellerinde çoban degnegi ile öküz kamçisi tasiyan bir insan basi görülür Bu agaç gövdesi bitki aleminin alametidir

Eski Mısır Tanrıları

Aker: “IGICI” Güneşi ayarlamak ve yükseltmekten sorumludur

Amon: “Gizli biri” Tanrıların Theban Kralıdir

Ammut: “Ölü Yutucu” Ölümsüz yasama layik olmayanin kalbini yiyen canavar

Anqet: “Kucaklama” Elephantine’nin su Tanrıçası

Anubis: “Kral çocuk” Mumyalamanin çakal basli Tanrıçası

Apep: Güneşi yok etmek için günlük deneme yapan yilan

Aten: Güneş Diski

Atum: Re’nin bir formu Güneşi ayarlayan bir Tanrı

Bastet : Ev ve Güneş isiginin kedi Tanrıçası

Bes: Müzik, dans ve savasin cüce Tanrıçası

Buto: Asagi Mısır’ın kobra Tanrıçası

Duamutef: Horus’un ogullarından biri Ölünün midesinde korunmustur

Geb: Gökyüzünün esi ve dünyanin Tanrısıdir

Hapi: Nil’in Tanrısıdir

Hapy: Horus’un ogullarından biri Ölünün akcigerlerinde korunmaktadir

Hathor: Ask, müzik ve kadınin inek Tanrıçası

Horus: Firavunların ve Güneşin sahin Tanrısı

Imhotep: Djoser’in veziri, sonra Ptah’in oglu gibi ibadet edilmiştir

Imsety: Horus’un ogullarından biri Ölünün karacigerinde korunmustur

Isis: Osiris’in dullugunun ve siirin Tanrıçası

Khonsu: Ay’in Theban Tanrısı

Khepare: Yükselen Güneşin böcek Tanrısı

Khnemu: Su baskini ve Nil’in iri Tanrısı

Ma’at: Gerçek ve hukukun tantiçasi

Mefetseğer: Krallar Vadisi’nin Tanrıçası

Min: Erkek bereket Tanrısı

Montu: Mısırli savas Tanrısı

Mut: Amon’un esi ve Theban’in ana Tanrıçası

Nefertem: Nilüfer çiçeginin Memphis Tanrıçası

Neith: Savas ve dokuma Tanrıçası

Nekhebet: Yukari Mısır’daki Akbaba Tanrıçası

Nephthys: Seth’in esi ve Isis’in kiz kardesi

Nut: Osiris ve Isis’in annesi ve gökyüzü Tanrıçası

Nun: Ilk suların Tanrısı

Onuris: Savasçi ve Abidos’un gökyüzü Tanrısı

Osiris: Seth tarafindan öldürüldü, yasamdan sonrasi ve tarim Tanrısı

Ptah: Memphis’in mumya yaratma Tanrısı

Qebehsenuef: Horus’un ogullarından biri Ölünün bagirsaklarında korunur

Qetesh: Semetik doga Tanrıçası

Ra: Güneş Tanrısı

Satet: Nil suyu ve bereket Tanrıçası

Sekhmet: Yikim ve savasin disi aslan Tanrıçası

Selket: Büyünün akrep Tanrıçası

Serapis: Ahiret ve Güneşin Helenistik Tanrısı

Seshat: Ölçüm ve yazma Tanrıçası

Seth: Osiris’in erkek kardesi tarafindan öldürüldü Firtina, gök ve gürültü Tanrısı

Shu: Mut ve Geb’in babasi Hava Tanrısı

Sobek: Timsahlar Tanrısı

Tauret: Kadın dogumunun hipopotam Tanrıçası

Tefnut: Nut ve Geb’in annesi Yagmur ve nem Tanrıçası

Thoth: Yazma akil ve ay Tanrısı

Eski Mısır Mabetleri

Eski Kralligin hükümdarları Mısır’ın hemen her yerine mabetler insa ettirmislerdir

En orijinal örneklerden biri Güneş Tanrısı “Ra”ya özel olarak yapılan mabettir Büyüklügü ve şekli hakkinda bir fikir edinmek için, bunlardan Abusir’de meydana çikarilan 5sülale zamaninda insa edilmis olani hakkindaki bilgiler daha nettir 100 metreden fazla uzunlukta, 80 metre genislikte, sur ile çevrilmis bir saha içinde, 38 metre yanları ve 20 metre yükşekliginde bir kare mezar üzerinde kalin dikli bir tas bulunmaktadirbu anit bütün mabede hakimdir Asil Güneş Tanrısıni temsil eden sembol budur Kaidenin önünde kurban kesmeye mahsus mezbaha bulunuyor Sur disinda, çölün ortasinda 28 metre uzunlugunda pismis topraktan kayik, Güneşin gece yolculugu için hazirlanmis durumdadir

5 sülalenin hemen hemen bütün hükümdarları, bu türlü Güneş mabetlerini ehramların yani basina yaptirmislardir Bunlardan bes tanesinin adi bilinmektedir Harabe kalintilarından en iyi belli olani, Abusir mabedidir

Heliopolis’te 3 sülale zamanina ait bir mabet yapisi örneği, başka yerde görülmeyen bir tarzdadir Bu 300 metre genisliginde yuvarlak ve 40 metre kalin duvarlarla çevrilmis, iç tarafinda direklerle tutturulmus, uzunluguna, bes hücreden ibaret binadir

Orta Krallik dönemindeki mabetler tam olarak korunamamiştir Bazıları Hiksoslar devrinde (MÖ1788-1580) harap edilmis, diger bir çogu da 18 sülale kralları tarafindan ele alinarak büyütülmüs ve sekilleri degistirilmiştir

Orta Krallik devrinde 11sülaleden Mentuhotep’lerden birinin yaptirdigi mabet sonradan tadilata ugramayan mabetlerden biridir Deir-el-Bahri mevkiinde bir dag yamacinda insa edilmis olan bu bina, ölen insanlar için yapılan ayinlerde kullanilan mabettir Prensesler için yapilmis yeri de mevcuttur Mabedin dip tarafinda uzun bir dehlizden kayaliklar içine girilerek küçük bir odada son bulmaktadir Burada ihtimal ki Kralın heykeli konulmustu

12 sülale kralları da bir takim abideler meydana getirmisler Mabet olarak yapılanlar ve sonradan tadilata ugrayanlardan bazıları sunlardir:

Memfiste Ptah mabedi genisletilmiş, Karnak’ta Amon, Dendera’da Hathor, Heliyepolis’te Atum, Abidos’ta Osiris

Yeni Krallık devri mabetleri üç kişimdan ibarettir Dörtgen şeklinde olan mabetlerin uzunlugu genisliginin iki katidir Ön kişim, iki yüksek pilon arasindan açilan büyük merkezi bir kapidir Iç avlu sütunlarla çevrilidir Bunun gerisinde ayin yapılan salonlar ve daha ileri de ise bir koridorla ayrilmis ilah heykellerinin kondugu mukaddes yer ve hazinelerin saklandigi odalar, magazalar bulunmaktadir Ilah heykeli ya bir hücreye kapatilmis veyahut da bir kayik üzerine oturtulmustur

Mabedin çogu yerine büyüklü küçüklü heykeller konmustur Duvarlarına kabartma yazilar ve süsler yapilmiştir Kralın icraatina ait olanları halkin girebilecegi yerlerde, rahiplerin girmesine mahsus yerlerde ise tapinma ve dini ayinleri gösteren sahneler yapilmiştir

Mabetler genelde iki temel fikre göre yapılmıştır Biri büyük ve baş ilahlar için, digerleri ise ölüler kültünün yapilacagi mezar mabetleridir Bu mezar mabetlerini her kral kendine özel yaptirmiştir Mezarlardan ayri yapılan bu çesit mabetlerin gerek planları, gerekse yer ve büyüklükleri itibariyle önemli degışıklıkler olmustur Bunlardan Kralıçe Haçepsut’un Der-el-Bahri ‘deki mabedi anlatilir Çünkü bu bina Mısır abidelerinin en orijinallerinden biri sayilmaktadir Bu kadın hükümdarin yaptirdigi mabet, bir dag eteginde kayaligin yamaçlarına uygun bir sekilde yerlestirilmis sütunlarla tutturulmus teraslar halinde yukariya dogru yükselmektedir En üst terasta asil mabet ve onun arkasinda kaylar içine oyulmus bir çok ibadet yerleri yapilmiştir Bu mabedin duvarlarında, Kralıçenin soyuna ve yaptigi hükümet islerine dair sahneler kabartma olarak resmedilmiştir Bu açiklik ve inceliginden dolayi bu mabet Mısır’ın en güzel abidelerinden biri sayilmaktadir

2 Ramses’in “Ramseseum”u da bu çesit mabetlerdendir Amon Tanrısı için yapılan büyük Karnak ve Luxor mabetleri Mısır’ın en büyük ve en muhtesem abideleri sayilirlar

Mabet tipi planlarda birbirinden farklı üç kısım görülür

Yeni Krallik devri mabetlerine uzunlukları hepsinde ayni olmayan bir yoldan girilir Bu yol boyunca Tanrınin mukaddes hayvaninin sembolü olan, sfenksler konmustur Mesela Karnak’ta, Tanrınin koç sembolü birer sfenks heykeli olarak siralanmiştir Buna “Ilah Yolu” denmektedir Yolun sonunda mabet kapisinin iki tarafinda yükselen, kaideleri genis yukariya gittikçe daralan ve tamamiyla Mısır üslubuna has “pilon” denilen duvarlar vardır Genelde bunların önüne hangi kral yaptirdiysa, onun büyük mikyasta bir kaç heykeli konur Mesela Luxor ‘da bu heykeller 6 adettir Mabet kapisinin iki yaninda yükselen pilonlar üzerinde ise, hangi kral yaptirmis ise onun zaferlerine ait kabartmalar konmaktadir Luxor mabedinin bu duvarlarına 2Ramses ‘in Kades savaslarıni anlatan sahneleri yapilmiştir

Pilon duvarların ortasindaki kapidan girince üç tarafi bir veya iki sirali sütunların bulundugu bir avlu vardır Burasi halkin girmesine mahsus olan yerdir Sütunları çevreleyen duvarlarda da yine kabartmalar bulunmaktadirbunlar ya dini sahneler ya da yine ender olarak savas tasvirleridir Luxor mabedinde bu sütunlar arasina Kralın büyük mikyasta heykelleri yerlestirilmiştir

Bu açik avluda, birkaç basamak merdivenle asil mabedin en önemli kismi olan bir “hipostil” salona girilmektedir Burasi da sütunlarla tutturulmus ve tavanindan yari aydinlik alan, duvarlarında çesitli ilah ve ilahelere ait kabartma ve oymalar yapıldıgi gibi tavanlarında da yine, burada icra edilecek törenlerin önemine göre resimler yapilmiştir Bu salon yari ışıklı ve dekorlu hali ile çesitli törenlerde yüksek sahsiyetlerin rahiplerin ve nihayet Kralın bulunacagi bir yerdir

Ayni zamanda eğer Kralın bir varisi olmazsa, bu hipostil salonda, Amon’un mucizesi ile yeni kral ilah tarafindan isaret edilerek seçilmek için törenler yapilmiştir Bu hipostil salonlardan birisi hakkinda bir fikir vermek için, I Setos tarafindan baslatilip da, II Ramses’in bitirebildigi Karnak mabedinin ölçüleri söyledir: Genisligi:103 sütunla, derinligi 50 sütunla, tavani ise 130 sütunla tutturulmustur

Böylece sfenksle siralanmis ilah yolundan sonra ortasi tamamen açik bir avlu, yari aydinlik olan sütunlu hipostil bir salon ve daha sonra da ilahin mukaddes sayilan mevcudiyetine ve hazinesine yaklastikça mistik bir karanlik içine gömülen bir mabet plani ortaya çikmiştir

Ayrıca Eski Mısır mimarisinde mabetleri su esaslara göre de ayırmak mümkündür:

1- Klasik Mabetler
2- Kayaliklar Içine Oyulan Mabetler
3- Güneş Ilahina Özel Mabetler
4- Kralların Küçük Mabetleri
5- Ölülerin Ayinleri için Yapılan Mabetler

Eski Mısır Tapınakları

Bir Mısır tapinagi genel ibadetin bir yeri degildir Onlar Tanrılar için türbedir ve bir Tanrınin bazı özel hallerini temsil eder Sadece papazlar mabetlerin içerisin girebilirler, kutsal ayin ve törenler gerçeklestirirler Bazı durumlarda sadece Kral kendi kendine veya yetkilendirdigi vekilinin içeriye girmesine izin verilirdi

Eski Mısır Tapinagi dogaüstü, metafiziksel ve insan gücü gibi özel bir güç arasinda insa edildi Bu da evren, toprak ve insanin yarari içindi Akademisyenler ve turistler için bir sanat galerisi olarak planlanmadi Yillik festivalde Eski Mısır halkina sadece bir kismi açildi

Bu yüzden her Eski Mısır tapinagi özel bir yerdir Digerlerinden daha ilginç ve daha önemli tapınak yoktur hepsi esit önemdedir

Tapınakların duvarlarındaki yazitlarda amaç ve anlamları bilmiyoruz Bu gibi tapınaklar yillar sonra halka açildi

Mısır hakkindaki bilgimizin çogunu, Mısır’ın Ptolemic’in hükümdarligi esnasinda insa edilen tapınaklardan aliriz

Ptolemic tapınaklar, genellikle orijinal Mısır stilinden farkli bir stile sahiptirler Ptolemic tapınakların bazı özellikleri sunlardir:

· Bu tip tapınaklarda güzel yontulmus heykeller vardır fakat fazla ilham vermez

· Kadın çok güzel görünür ama kaba bir yolda zarif Mısır kadın stilinden farklidir

Tapınakların Plani:

Bir tapinagin alisilmamis dizayni ve yerinin seçimi, ekonomik düsüncelerin üzerine dayanmamiştir

Büyük tapınaklar hizli insa edilemez veya bir kral tek basina insa edemez Böyle tapınaklar ardarda gelen krallar tarafindan uzun yillarca insa edilirler

Genelde, Mısır Tapinagi çamur tasli agir bir duvarla çevrilmiştir Tapınaktaki bu duvarin etrafi, sembolik olarak kaosun sahinlerinin kurdugu sekilde izole edildi Mecaz olarak çamur, cennet ve yeryüzünün birlesiminden olustu Tugla duvar kendisini akan dalgalara set yapti, sembolik olarak ilkel sular yaratmanin ilk asamasi temsil edilir

Tapinagin dis duvarları bir kalkana benzer Böylece bütün cisimlere, formlara karsi tapinagi savunur Tapinaga 2 kapidan girilir Ileride bir açik mahkeme yatiri varir Bu mahkeme bazı zamanlar kenarda sira sütunlar vardır Ortasinda da kurban kesme yeri vardır Sonra tapınak ekseni boyunca, hipostil sütunlasmis bir salon gelir ve sik aralikli küçük odalarla çevrilidir Bunlar tapinagin ekipmanlarıni ve diger 2fonksiyonlarıni depolamak için kullanilirdi Sonuç olarak, türbenin kapsadigi bir karanlik odada mabet vardır ve nefer figürü yerlestirilmiştir Mabedin kapiları kapalidir ve uzun yillar boyunca kilitli ve mühürlüdür Sadece büyük festivallerde açilir Mabet “Büyük Koltuk” olarak da bilinir

Tapinagin duvarları disinda papazların konutları, atölyeler, sandik odaları ve diger yardimci yapilar vardır

Duvarlardaki Sembollerdeki Ifadeler:

Biz hayatimizda her seyi sembollerle ifade ederiz Duvarlardaki yazilar ve illüstrasyonlar 3000 yil önce yaşayan insanların anlayacagi halde sembolize edilmiştir Bazı duvarlardaki sembolizmler sunlardir:

· Tapinagin dis duvarlarındaki ve dis avlusundaki duvarlarındaki sahne; isigin sahinlerle savasini gösterir Kral tarafindan temsil edilir karanlik sahin yabanci düsmanları temsil eder

· Bir başka figürde, bazı seyleri önermek için 2 sag el bir aktif rol anlamina gelir 2 sol el de pasif rol anlamina gelir

Günümüze Yetişen Önemli Bazı Tapınaklar

KARNAK Tapınağı
KOMOMBO Tapınağı
LUXOR Tapınağı
PHILAE Tapınağı
DENDERA Tapınağı
RAMSES III Tapınağı