C* Türk Dünyası C*

__________________

Özet Bilgi

Resmi Adı: Özbekistan Cumhuriyeti
Bağımsızlık Tarihi: 01 Eylül 1991
Cumhurbaşkanı :İslam KERİMOV
Yüzölçümü :447400 km²
Nüfus :24755519 (Temmuz 2000)
Başkent:Taşkent
Başlıca Şehirler:Semerkant, Buhara, Hiva, Fergana, Andican, Namangan, Urgenç, Nukus, Nevai
Komşuları:Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Afganistan, Türkmenistan Din:İslam
Dil:Özbekçe
Para Birimi :Özbek Somu
Resmi Tatil Günleri:

• 1 Ocak Yeni Yıl
• 14 Ocak Vatanı Savunanların Günü
• 8 Mart Kadınlar Günü
• 21 Mart Nevruz
• 9 Mayıs Anma ve saygı Günü
• 1 Eylül Bağımsızlık Günü
• 1 Ekim Öğretmenler Günü
• 8 Aralık Anayasa Günü
• Ramazan Bayramı 1 gün
• Kurban Bayramı 1 Gün

__________________

Özbekistan
ProfDr İhsan GÜNEŞ

Özbekistan'da Türk kültüründe önemli hangi merkezler bulunmaktadır?

Tacikistan, Kırgızistan, Kazakistan, Türkmenistan, Afganistan ile çevrilmiş olan Özbekistan Orta Asya’da yeni bağımsızlığını kazanmış Türk kavimlerinden biridir Başkenti Taşken'ttir Yüzölçümü 4447400 km2 dir Türk kültüründe önemli yerleri olan Semerkant, Buhara ve Fergane bu ülkededir Altın Ordu Hanı Özbek (1312-1340)in soyundan gelenler Fergane çevresindeki Türkleri bir araya toplayarak bir devlet kurmuşlardır Bu devlete Özbek Devleti, halkına da Özbekler denilmiştir Cengiz Han döneminde Moğolların egemenliği altına alınmışlarsa da kendi kimliklerini koruyabilmişlerdir Moğollar devrinde taht mücadelelerinden uzak kalmışlardır Bu durum onların büyük bir güç olmalarına olanak sağlamıştır Ebu’l Hayr Han’ın çabalarıyla Özbekistan tekrar bağımsızlığın kazanmıştır (1428) Ancak Kalmukların ve Oyratların saldırısına uğramışlar, siyasi birliklerini kaybetmişlerdir XVI yüzyıl başında Timurların egemenliğinden kurtularak Maveraünnehr’in kuzey kesimini kontrolleri altına almışlardır Daha sonra da Türkistan'a hakim olmuşlardır İran'da büyük bir güç haline gelen Şah İsmail, Özbekleri tehdit etmeye başlamıştır İki Türk devleti arasında savaş çıkmış ve Özbekler büyük kayıplar vermişlerdir Şah İsmail, Yavuz Sultan Selim’e yenilince Özbekler ile Osmanlılar arasında ilişki kurulmuş, İran Şiilerine karşı birlikte mücadele yürütülmüştür XIX yüzyılda Rusya’nın büyüme politikası Özbekistan’ın da işgaline yol açmıştırZira bu sırada Özbekistan’da çeşitli hanlıklar vardı



Bolşevik Devrimi'nden sonra Özbekistan'da nasıl bir siyasal hareket gelişmiştir?

1917’de Bolşevik Devrimi olunca Özbekistan’da da Çar yanlıları ile Bolşevik yanlıları karşı karşıya gelmişlerdir Beyaz Ordu ile Kızıl Ordu kıyasıya savaşmıştır Özbek Türkleri Hokand’da bir halk şurası kurarak bağımsızlıklarını ilâna yönelmişlerdir 11 Aralık 1918’de 10 kişiden oluşan bir icra komitesi bile seçmişlerdir Fakat Ruslar bu icra komitesini tanımamış, 22 Şubat 1918’de Hokand’ı işgal etmişlerdir Özbek Türkleri bağımsızlıklarını elde etmek için silahlı mücadeleye atılmıştır Sovyetler bunu basmacılık (haydutluk) olarak nitelendirmişlerdir Halk tabanına dayalı olarak gelişen basmacılık hareketini bastırmada Ruslar başarılı olamamamışlardır Olayların ciddiyetini kavrayan Sovyet yönetimi, Türkistan Cephesi adıyla bir cephe kurmuş komutanlığına MW Frunze’yi atamıştır Enver Paşa’nın Türkistan’a gelmesi Türklere yeni umut vermiştir Özbekler, Enver Paşa’nın etrafında toplanmak istemişlerdir Ancak başta Zeki Velidi olmak üzere bazı ileri gelenler Enver Paşa’ya soğuk davranmaları bu birleşmeyi önlemiştir Enver Paşa, Orta Asya İslâm Devleti kurmak için Ruslarla savaşmaktan vazgeçmemiştir Duşenbe’yi Ruslardan kurtarmasına rağmen uzun süre burayı elinde tutamamıştır 4 Ağustos 1922’de Belçevan Köyü’nde öldürülmesi bağımsızlık hareketini zayıflatmıştır 1924’te Kızıl Ordu Özbekistan’a hakim oldu Eylül 1924’te Rus Komünist Partisi’nin kararı ile Merkez Toprak Komitesi, Sovyet Sosyalist Özbek Cumhuriyeti’nin kurulmasını kararlaştırdı

Özbekistanın Bağımsızlığını Kazanması

1989 yılı Haziranında Özbekistan Komünist Partisi Birinci Sekreterliğine İslam Abdulganiyeviç
Kerimov’un getirilmesinden ve Sovyetler Birliği'nin dağılmaya başlaması üzerine bağımsızlığa doğru giden yol açıldı Zira Mart 1990’da başkan seçilen Kerimov, Sovyetlere karşı bir politika izledi Rusya’nın Özbekistan’ı hammadde deposu olarak gördüğünü bunun da Özbek halkını geri bıraktığını belirtti

Kerimov, Özbekistanda hangi alanlarda çalışmalar yapmıştır?

Kerimov, Özbekçeyi resmi dil ilan etti Özbekistan anayasasında hiçbir etnik gruba ve azınlığa anayasadaki yurttaşlık hakları dışında bir hakkın verilmesine izin vermedi Özbek ulusçuluğunun geliştirilmesine önem verdi Rusçanın çeşitli alanlardaki etkinliğini azaltmaya başladı Nitekim televizyon programlarındaki Rusçanın ağırlığı giderek azalmaktadır Halkından güç alan Kerimov, 31 Ağustos 1991’de Özbekistan’ın bağımsızlığını ilân etti 29 Aralık 1991’de de Cumhurbaşkanlığı‘na seçildi Ekonomiyi liberalleştirdi, sistemi demokratikleştirdi Rusya Federasyonu ile çatışmaya girmedi Birleşmiş Milletlere, Avrupa Güvenlik ve İnsan Haklarına üye oldu Türkiye ile sıcak ilişkiler kurmaya özen gösterdi Türkiye, Özbekistn’a 250 milyon dolar kredi açtı Türk iş adamları ise 700 milyon dolarlık iş yaptı Özbek öğrencilerin Türkiye'de eğitim görmeleri sağlandı Özbekistan'da Türk okulları açıldı