Atatürk Ve Amasya Müftüsü

Muhterem Amasyalılar!

Memleketin her tarafından ateşli çalışmalar başladı Türk vatanseverlerin gayretleriyle garp memleketlerimizde millî cepheler kuruldu Cenupta (Güneyde) Fransızlarla elbirliği yapan Ermenilere karşı saldırmaya başladılar Erzurum'da Ermeniler'e karşı mücadele başlamıştır Amasyalılar Ne duruyorsunuz, burada da mutlaka her türlü haklarımızı korumak için "MÜDAFAA-İ HUKUK CEMİYETİ" kurmalıyız

Amasyalılar!

Düşmanların Samsun'dan yapacağı herhangi bir huruç (çıkartma) hareketine karşı ayaklarımıza çarıklarımızı çekerek, vatanı en son kayasına kadar müdafaa edeceğiz Allah Milletimize mağlubiyeti gösterirse, bütün evlerimizi, mallarımızı ateşe vererek ve vatanı bir harabezâra (virane) çevirerek boş bir çöl halinde düşmana bırakacağız

Amasyalılar, buna hep beraber yemin edelim"

Mustafa Kemal Paşa'nın konuşmasının bitiminde salonda bulunan Amasyalılar, "Emirlerinizi bekliyoruz Paşam" diye bağırdılar

Bu coşku ile bütünleşen Amasyalılara da Mustafa Kemal Paşa:

"Sağolunuz Amasyalılar, elele verip çalışırsak zaferi kazanacağız ve ne olursa olsun, vatanı kurtaracağız" dedi

Mustafa Kemal Paşa'nın Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurulması isteği üzerine çalışmalara başlanıldı Bu yöndeki çalışmalarda 13 Haziran 1919 Cuma günü Hoca Kâmil Efendi'nin Sultan Bayezid Camii'nde yaptığı-ileride üzerinde duracağımız–konuşmasının da etkisi olmuştur "Başta Müftü Hacı Tevfik Efendi ve ileri gelenler Cemiyetin kurulabilmesi için önce küçük bir toplantı yaptılar Nüfuzlu ailelerin isim listesi hazırlanıp tek tek evlerinde ziyaret edilerek 14 Haziran'da Atik–i Ali Mektebi'nde toplandılar Kısa bir fikir alış-verişinde bulunup vatanın geleceği ve şu andaki durumu bir kere daha gözden geçirildi

Toplantı devam ederken, okula Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları geldiler Kuracakları cemiyetin ve cemiyette görev alacakların vatan ve milletin saadeti için faydalı çalışmalar vereceğine inandıklarını bildirdiler Paşa da Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin çalışma şeklini izah ettikten sonra cemiyet içinde görev alacakların ve reisin seçilmesi işlemini gerçekleştirip, Müdafaa-i Hukuk Cemiyetini Amasya'da fiilen kurmuş oldu

Müftü Tevfik Efendi'nin Başkanlığı'nda çalışmalarına başlayan cemiyette diğer görev alanlar şunlardır:

Hoca Abdurrahman Kâmil Efendi, Hoca Bahaeddin Efendi, Şeyh Cemaleddin Efendi, Harputzade Hasan Efendi, Topçuzade Mustafa Bey (Belediye Reisi), Eytam Müdürü Ali Efendi, Topçuzade Hilmi Bey, Hacim Mahmudzade Mehmet Efendi, Miralayzade Hamdi Bey, Kofzade Mustafa Efendi, Şirinzade Mahmut Efendi, Melekzade Süleyman Efendi, Veysibeyzade Sıtkı Bey, Seyfizade Ragıp Efendi, Yumukosmanzade Hamdi Efendi, Arpacızade Hürrem Bey"

Cemiyet üyelerinin Mustafa Kemal Paşa'ya bağlılıkları, Müftü Hacı Tevfik Efendi'nin "Reislik vazifesini siz aziz muhterem Paşamıza muhabbetleriyle birlikte takdim etmekle şeref duyuyorum Siz bizim ebedi reisimizsiniz" ifadesiyle dile getirildi

Bu bağlılık, Mustafa Kemal Paşa'yı şimdiden mutlu kılmaya yetiyordu Zira karşılaşılacak engeller bu cemiyetin Amasya'da kurulmasıyla beraber ortadan kaldırılıyor ve yapılacak çalışmalar tek yönden huzurlu bir şekilde bilinçli olarak yürütüleceğinden dolayı, rahatlık ve huzurla çalışmalar yerine getirilebilecektir Bu arada cemiyet, Abdurrahman Kâmil Efendi'nin biriktirdiği paraları Mustafa Kemal'e takdim etmesiyle dikkat çekti Milli Mücadele'nin bu ilk yardımına diğer kurucu üyeler de eklemelerde bulundular Bu yardımlar daha sonraki günlerde halkın da katılımıyla daha da arttı Bu arada Maraş Müdafaa-i Milliyesi'ne gönderilmek üzere Amasya halkı ilk etapta 1000 lira teberruda bulundu Bu para Müdafaa-i Hukuk Merkeziyesi Başkanı Hacı Tevfik Efendi tarafından Maraş'a gönderilmek üzere Ziraat Bankası Amasya Şubesine teslim edildiYardımlar daha sonraki günlerde de devam etti Bu cümleden olarak, Havza ve Erbaalılarca, Amasyalıların İzmir için 30000, Maraş için de 20000 kuruşun "Mücahidin ve felâketzedeganına" yardım olmak üzere gönderildiğini görmekteyiz Tesbit edilebilen maddi yardımın dışında o günlerin şartları içerisinde normal zamanlara kıyasla çok daha etkili olan manevi, moral destek bakımından da cemiyetin, Amasya ve çevresinde çalışmaları olmuştur Aşağıda söz edileceği üzere işgalleri tel'in mitingleri, Amasya Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin özellikle başkanı Müftü Hacı Tevfik Efendi'nin öncülüğünde tertip edilmiştir

Buraya kadar sunulan bilgileri özetlersek, Müftü Hacı Tevfik Efendi'nin Amasya Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kuruluşu ve faaliyetlerinde üstün hizmetlerini görmekteyiz Onun çalışmalarının da katkısıyla Amasya, Milli Mücadele'nin önemli merkezlerinden birisi olmuştur Bu gelişme, Hüseyin Menç'in de tesbit ettiği gibi "Amasya'nın Anadolu vilayetleriyle daha sıkı haberleşmelere girmesi ve Amasya'nın köprü vazifesi görmesine yol açtı

6- İşgallere Karşı Gösterilen Tepkiler ve Müftü Hacı Tevfik Efendi

Daha önce ifade edildiği gibi Mustafa Kemal Paşa'nın "Yakında Amasya'dayız" haberinin Amasya'ya ulaşması üzerine bir kaç gündür hazırlıkları sürdürülen, İzmir'in işgalini tel'in mitingi, karşılamayı bayram sevincine dönüştürmüştü Mustafa Kemal ve arkadaşlarını Amasyalılar bağırlarına basmışlardı Bu arada Vaiz Abdurrahman Kâmil Efendi'nin Sultan Bayezıt Camii'ndeki konuşmasının da tesiriyle ortam daha uygun durumdaydı Amasyalılara verilen milli duygu ve çalışmalar kendini gösterdi Yapılan toplantılar ve İstanbul'a çekilen telgraflarla halk bir bütünlük arzetmekteydi

Olumlu gelişme Mustafa Kemal Paşa'nın dikkatinden kaçmadı Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'ne bir miting düzenlemesi talimatını verdi Bu arada Paşa, birkaç gün önceden, yine Abdurrahman Kâmil Efendi'den Cuma günü vaaz etmesi ricasında bulundu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nce mitingin 20 Haziran Cuma günü tertip edileceği Sancağın köylerine varıncaya değin duyuruldu Bundan sonraki gelişmeleri Osman Fevzi El-Amasî tarafından yazılmış olan "Amasya Meşahiri" isimli el yazması eserden izleyelim: