Cumhuriyetin İlani Esasları

CUMHURİYET BAYRAMI

( 28 - 29 Ekim )

29 Ekim 1923 ülkemizde cumhuriyet yönetiminin ilan edildiği gündür Bugün ulusal bayram günüdür Her yıl cumhuriyet yönetiminin ilanını 28 - 29 Ekim günleri Cumhuriyet Bayramı olarak coşkun törenlerle kutlarız

Cumhuriyet Yönetiminden önce devletimizin adı Osmanlı İmparatorluğu idi Osmanlı Devleti, Osman Bey tarafından 1299'da Söğüt 'de kuruldu Osmanlı devlet yöneticisine padişah denirdi Osmanlı Devletini altı yüz yirmi dört yılda, otuz altı padişah yönetti Son padişah Sultan Vahdettin'dir

Eskiden ülkelerde tek kişi egemendi Ülkelerini diledikleri gibi yöneten bu kişilere padişah, şah, kral, hakan, sultan denirdi Yönetim çoğu zaman babadan oğula geçerdi Oğulun küçük olması, deli olması yönetici olmaya engel sayılmazdı Böyle tek kişinin kendi başına buyruk, sorumsuz, denetimsiz yönetimine mutlakiyet denir Mutlakiyet yönetiminde egemenlik kayıtsız şartsız tek bir kişidedir

Mutlakiyetle yönetilen ülkelerde zamanla hakana, padişaha, şaha, krala yardımcı olsun diye meclis kuruldu Meclis üyeleri halkın dileklerini yöneticiye duyurur, yasa tasarısını hazırlardı Bu yasa taslakları hakan, padişah, şah, kral tarafından benimsendiğinde yasalaşırdı Bu yönetim biçimine Meşrutiyet denir Ancak meclisin yetkileri genel olarak çok sınırlıdır Osmanlı Devletinde 1876 ve 1908 yıllarında iki kez meşrutiyet ilan edildi

Üçüncü yönetim biçimi cumhuriyettir Cumhuriyet'te egemenlik kayıtsız şartsız ulusundur Ulus kendini yönetme yetkisini temsilcileri - milletvekilleri- aracılığı ile kullanır Cumhuriyet yönetiminde yurttaşın seçme ve seçilme hakkı vardır Seçilen temsilciler yasalar yapar, yöneticileri ulusu adına denetler Yönetilenler dilerlerse seçimlerde yöneticilerini değiştirirler

ÜLKEMİZDE CUMHURİYETİN KURULUŞU

Osmanlı İmparatorluğu'nda, ikinci Meşrutiyetin ilanından altı yıl sonra Birinci Dünya Savaşı başladı 1914'te başlayan Birinci Dünya Savaşı'na dünyanın belli öbaşlı devletleri katıldı Dört yıl süren savaş sonunda bizimle birlikte olan devletler yenildi Savaş kurallarına göre biz de yenilmiş sayıldık Ülkemiz İngilizler, Yunanlılar, Fransızlar, İtalyanlar tarafından paylaşıldı

Ulusuna inanan, güvenen Mustafa Kemal Paşa, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a geldi Erzurum'da, Sıvas'ta kongreler düzenledi Mustafa Kemal Paşa "Tek bir egemenlik var, o da Milli egemenliktir Ülkeyi yine ulusun kendi gücü kurtaracaktır" diyordu Yurdun dört bir tarafından gelen ulus temsilcileri -milletvekilleri- 23 Nisan 1920 günü Ankara'da Büyük Millet Meclisi'nde toplandı Meclis, Mustafa Kemal Paşa'yı başkan seçti Mustafa Kemal Paşa'nın önderliğinde Büyük Millet Meclisi Ulusal Kurtuluş Savaşı'nı başlattı Bir yandan efeler, dadaşlar, seymenler bulundukları yörede düşmana karşı koydular Öte yandan düzenli ordular İnönü'de, Sakarya'da, Dumlupınar'da savaştılar Yurdumuz düşmanlardan kurtarıldı

Tahtını, rahatını düşünen padişah, yenilen düşmanla birlikte yurdumuzdan kaçtı İmzalanan Lozan Barış Antlaşması ile yeni bir devlet doğdu Bu doğan devletin yönetim biçimi henüz belirlenmemişti

İkinci dönem Büyük Millet Meclisi 11 Ağustos 1923'te ilk toplantısını yaptı 13 Ekim 1923'te Ankara Başkent oldu Atatürk ; düşmanın ülkeden atılıp sınırlarımızın belirlenmesinden sonra, çoktan beri tasarladığı cumhuriyetin ilanı üzerinde hazırlıklar yapmaya başladı 28 Ekim 1923 akşamı yakın arkadaşlarını Çankaya'da yemeğe çağırdı Onlara , "Yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz" Dedi

29 Ekim 1923 günü Atatürk, milletvekilleri ile görüştükten sonra taslağı hazırlanan cumhuriyet önergesi Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne verildi Meclis önergeyi kabul etti

Böylece ülkemizde cumhuriyet yönetimi kuruldu Atatürk kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı oldu Cumhuriyet'in ilanı yurtta sevinç ve coşku ile karşılandı

Cumhuriyet ; yurttaşların seçme ve seçilme hakkının olduğu bir yönetimdir Ulus temsilcilerinin kabul ettiği yasalarla ülkenin yönetilmesidir Cumhuriyet yönetiminde söz ulusundur Cumhuriyet'i korumak, kollamak, yaşatmak her yurttaşın ödevidir

CUMHURİYET NASIL İLAN EDİLDİ

O günlerde bütün gazeteciler ve halk merakta idi Bir yenilik var… Fakat bu nedir ? Bir türlü belli olmuyordu Ben o zamanlar Öğüt Gazetesinde çalışıyordum Meclisin bütün toplantılarına devam ediyordum

Atatürk Çankaya'da kendisine konuk olan arkadaşlarına Cumhuriyet'i ilan etmenin zamanı geldiğini, bildiriyor Bunun için anayasada değişiklik yapmak gerektiğini açıklıyordu 28 Ekim 1923 günü konukları gittikten sonra İsmet İnönü ile birlikte anayasada ne gibi değişiklikler yapılacağını görüştüler

1923 yılının Ekim ayının yirmi dokuzuncu Pazartesi sabahı idi Güneşli bir hava Samanpazarı ve Karaoğlan'dan insanlar sel gibi meclise doğru akıyordu Kalpaklı, başlıklı, fesli erkekler ve bunların arasında kadınlar, meclisin karşısındaki Millet Bahçesi'ne meydana toplanmışlardı

Halk Millet Meclisinin kararını merakla bekliyordu Birçokları tanımadıkları milletvekillerine yaklaşıyor, haber soruyordu Güneş battı Karanlık bastı Buna rağmen halk dağılmıyordu Hepimiz sabırsızlıkla bir haber bekliyorduk Meclisin dar kapısından bir milletvekili çıktı Orada bulunan gazeteciler, hepimiz milletvekilinin etrafını çevirdik Milletvekili :

- Şu dakika içerde pek mutlu ve tarihsel kararlar veriliyor, dedi Dışarıya sızan haber bu kadardı

Akşam saat on sekiz kırk beş'ti Millet Meclisi oturumu açıldı Donuk bir ışık Sağda dinleyicilere ayrılmış bir yer, solda gazeteciler balkonu, ortada okul sıralarında oturmuş milletvekilleri, Atatürk yok Bütün milletvekilleri sıkışık bir durumda oturuyorlardı Bu sessizlik içinde İsmet İnönü : Anayasanın birinci maddesinin "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir Türkiye Devletinin hükümet şekli cumhuriyettir" biçiminde değiştirilmesi için görüşme açılsın dedi Değiştirilmesi istenen başka maddeler de vardı Değişiklik isteği üzerine birçok milletvekili söz aldı Heyecanlı konuşmalar yapıldı Bu sırada milli şair Mehmet Emin Yurdakul söz alarak orada bulunanları "Yaşasın Cumhuriyet" diye bağırmaya davet etti Bütün milletvekilleri tek bir vücut gibi harekete geçti, ayağa kalktılar Gün görmüş gaziler, generaller, kalemleriyle, kılıçlarıyla bu memlekete hizmet etmiş kahramanlar dimdik durdular Sonra hep bir ağızdan "Yaşasın Cumhuriyet" diye bağırdılar Anayasa değişikliği görüşmeleri tamamlandıktan sonra değişiklik isteği oya sunuldu Bütün eller "kabul" diye kalktı Türkiye devletinin cumhuriyet olduğunu belirleyen değişiklik oy birliği ile kabul edildi Saat sekiz buçuktu Bu dakikadan itibaren Türkiye Devleti'nin adı Cumhuriyet olmuştu

Bu cumhuriyete bir başkan seçmek gerekiyordu Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanlığı seçimine 158 milletvekili katıldı Ankara milletvekili Gazi Mustafa Kemal Cumhurbaşkanlığına seçildi

Bu anda Kemal Atatürk meclis salonunda göründü Alkışlar arasında kürsüye çıktı Herkes Atatürk'ü dinliyordu Konuşmasını bitirdiği zaman uzun uzun alkışlandı Gök gürültüsünü andıran alkışlar arasında Atatürk yerine oturdu

Halk meclisin önünde bekliyordu Cumhuriyetin ilanını ve Atatürk'ün Cumhurbaşkanı seçildiğini duyunca coştu Bu arada 101 pare top atıldı Top sesleri Türk ulusuna cumhuriyeti ilan ediyordu Türk ulusu, yıllardan beri hasretini çektiği egemenliğe ve cumhuriyete kavuşmuştu

Enver Behnan ŞAHPOLYO

CUMHURİYET BAYRAMI

Bir zamanlar yurdumuzda
Bir başka devlet varmış,
Başındaki padişah
Ne isterse yaparmış

Millet onun yanında
Köle imiş, kul imiş,
Türklerin vatanında
Yıllar sürmüş bu gidiş

Vatan kalmış bakımsız
Millet fakir perişan
Sönüp gitmiş eski hız
Yurda saldırmış düşman

Atatürk padişaha
Düşmana karşı durmuş,
Yurdumuzu kurtarmış
Cumhuriyeti kurmuş