İtalyanın İşgal Ettiği Yerler

Mütareke döneminde yoğun İtalyan faaliyetlerine mâruz kalan Marmaris de, İtalyanlar tarafından, Fethiye ve Bodrum gibi 11 Mayıs 1919 günü işgal edildi 11 Mayıs 1919 günü öğleden sonra Marmaris'e gelen İtalyan gemilerinden karaya çıkan 190 kişilik bir İtalyan birliği kasabayı işgale başladılar36 Karaya çıkan askerler, beraberlerinde bol miktarda malzeme olduğu halde, "Hayalî" denen yere karargâh kurdular37 İtalyan işgali Marmaris'de de protesto edildi38

İşgalin, Mütareke hükümlerine aykırı olarak yapılması nedeniyle protesto edilmesi hiç bir sonuç doğurmadı Enteresan olan, Osmanlı yetkilileri İtalyan işgallerini Mütareaaae aykırı olduğu gerekçesiyle protesto ederken, İtalya da işgallerini Mütareke adına yapıyordu

Protestolara rağmen Fethiye, Bodrum ve Marmaris'teki İtalyan işgal hareketinde hiç bir değişiklik olmadı İtalyanlar, egemenlikleri altındaki Rodos'da, "Anadolu'yu işgal için hazırlandıklarını" söylüyorlardı39 Antalya ve adalardan yapılan takviyeler sonucu Fethiye ve Marmaris'deki işgal kuvvetleri yüzlerle ifade edilmeye başlandı 17 Mayıs 1919'da Fethiye'deki işgal gücü şöyledir: 300 piyade askeri, 40 makinalıtüfek askeri, bir yüzbaşı, 3 yüzbaşı doktor, bir üsteğmen, 2 teğmen ve 3 sivil memur40 Aynı günlerde Marmaris'deki İtalyan işgal gücü de şöyledir: 200 kişilik istihkam ve makinalıtüfek askeri, tabur komutanı bir yüzbaşı, 2 üsteğmen ve bir teğmen41

KUŞADASI'NIN İŞGALİ: Aslında Kuşadası işgal tehlikesini Menteşe sahillerinden önce yaşamaya başlamıştır 7-8 Mayıs 1919 günü Kuşadası'na gelen İtalyan Regina Elena gemisinin komutanı G Alessandro, Kuşadası kaymakamına, "geminin bir hafta limanda kalacağını ve askerlerinin her gün karaya çıkıp gün batımında gemiye döneceklerini" söyledi42 Gemi komutanı ertesi gün karaya çıkarak Kuşadası-Selçuk yolunu kontrol ederken, İtalyan askerleri de bozuk gümrük iskelesini onarmaya başladılar43 12 Mayıs günü de iskelenin yapımına başladılar44 Bu hazırlıklardan sonra 14 Mayıs 1919 günü Kuşadası ve Selçuk istasyonu İtalyanlar tarafından işgal edildi45 Gemiye giden Kuşadası kaymakamı Ferruh Bey, "asker çıkarılmasının mütareke hükümlerine aykırı olduğunu ve memlekette âsayişin ber-kemal olup, asker çıkarılmasına gerek olmadığını" söyledi Gemi komutanı Alessandro, kaymakama, "şimdilik asayişin iyi olduğunu, ancak gelecekte bir olay meydana gelmesini önlemek için asker çıkardıkları" cevabını verdi46 14 Mayıs'da Selçuk'a giden İtalyan birliği 202 deniz erinden ibaretti Kuşadası'nda ise, 150 nefer ve birer takım kasabanın kuzeyinde, mezarlıkta ve hükümet dairesinde 200 nefer bulunuyordu47

57 Tümen komutanı Albay M Şefik Bey 17 Kolordu'ya aşağıdaki raporu 15 Mayıs 1919'da gönderdi: " Hükûmet-i mahalliyenin protestosuna cevaben İtalyan sefine-i harbiyesi kumandanı Alessandro beyanat-ı âtide bulunmuştur: "Asker çıkarmakta İtalya hükümetinin fena bir maksadı yoktur Memurin, hükûmet-i metbû'ları namına kemâ-fi-s-sâbık îfa-yı vazife edebilirler Gerçi âsayiş-i mahalliyede bir şey yok ise de, istikbalde asayişe müteallik vuku bulacak herhangi bir hâdiseye vukuundan evvel mâni olmak maksadına mebnidir Bu hareketimiz hükümet-i Osmaniye ile İtalyan hükümeti arasında verilen karar neticesidir ve Megri (Fethiye), Marmaris ve Bodrum sevahiline de bu karar veçhile asker ihraç edilmiştir" İtalyan kumandan mafevkinden aldığı emir dışına çıkamayacağını ilave etmiştir

İtalyanların Kuşadası'nı işgali İngiltere başbakanı L Georgeu'u da sinirlendirdi L Geogeu, İtalya Başbakanı'nın olmadığı bir toplantıda, "bu İtalyanlar delirdiler" diye bağırmış ve Türkiye'nin her tarafına asker göndereceklerini iddia etmiştir

İTALYAN İŞGALLERİ VE OSMANLI HÜKÜMETİ

İtalyanlar Anadolu'daki işgallerini, Osmanlı Hükümetiyle yaptıkları anlaşma gereği yaptıklarını iddia ederken Osmanlı Hükümetinin sessiz kaldığı görülmektedir Nihayet Osmanlı Hükümeti kamuoyuna bir açıklama yapma gereği duymuştur Bu açıklamaya geçmeden önce, İzmir valisi Ahmet İzzet Bey'in İtalyan işgalleri hakkındaki düşüncesini veriyoruz İzmir'de yayınlanan Islahat gazetesi 14 Mayıs 1919 günü Vali İzzet Bey'le yaptığı aşağıdaki röportajı yayınladı:

Soru : İtalya hükümetinin bazı sevahil-i Osmaniyeyi işgal ettiği doğru mudur?

Cevap : Vakıa, ahiren İtalyanlar Menteşe sevahiline bir kaç asker çıkarmış ise de, bunun bir işgal mahiyet-i kâtiyyesinde olmadığını temin edebilirim Esasen, İtalya hükümeti, hukuk-u düvele ve kavaid-i insaniyete riayetkar bir devlet-i muazzama olmak hasebiyle alelhusus Avrupa'nın mukarreratına tâbi olan ahvalde hiç bir hareket-i münferide icrasıyla müttefiklerinin arzu ve maksad-ı asliyesi hilâfında harekette bulunmayacağına eminim Halkın endişesi bundan ileri geliyorsa yine tekrar ederim ki, bir endişeye mahal yoktur

Soru : İtalya hükümetinin, Menteşe'de işgal mahiyetine haiz olmamak üzere bir kaç asker çıkardığını buyurdunuz Bunun üzerine memu-rin-i hükümetin vaziyeti ne şekildedir?

Cevap : Evvelce de söylediğim gibi, bu bir işgal değildir Devlet memurlarının hepsi vazifelerine devam etmektedirler Herhalde oralardaki vaziyet öyle endişeye mahal olacak mahiyette olmadığını temin ve âsayiş-i memleket namına vaziyetin daha müsait şekilde olabileceğini ümit ediyorum 50

Basında da yer alan Osmanlı hariciye nazeratinin açıklaması da söyledi: "Hariciye Nezareti'nden İtalyan Heyetine verilen protesto: Paris Sulh Konferansının netice-i mukarreratına istinat ettirildiği ve âsayiş-i mahalli-yenin bozulduğundan, muhafazası emeliyle hareket edildiği beyanıyla, İtalya sefain-i harbiyesi kumandanları tarafından Aydın vilayeti dahilinde kâin Fethiye, Muğla ve Bodrum kasabalarına müsellem kuva-yı askeriye ve mitralyöz ihraç edilerek mevk-i mezkura eşgal altına alınmış ve aaafiyet gerek mahallî kumandanlardan, gerek makam-ı celile-i hilâfet ve saltanata bağlı ve sadakat ve ubudiyetiyle merbut olup kemal-i teheyyücle makina başında olarak hukuk-u Osmaniyenin muhafazasını istirham eden bilâ-tef-rik cins ve mezheb ahali-i milliye tarafından telgraflarla bildirilmişti Va-tan-ı muazzeze karşı yapılan şu haksızlıkların izalesi ile beraber hukuk-u mukaddese-i milliyenin muhafazası çarelerine tevessülden hâli kalmayan hükûmet-i Osmaniyece hemen icab-ı hâl ve maslahata bi-t-teşebbüs Der-saadet'deki İtalyan fevkalade komiserliğine harbiye nezaret-i celilesi vasıtasıyla yazılan notada, mevki-i mezkurede mütemekkin ahali-i müslime ve gayr-ı müslimenin vifak ve sükûn ile imrâr-ı hayat eylemekte olduklarına ve oralarda emniyet ve asayişin mevcud ve ber-kemâl bulunduğuna nazaran, işgalin, kumandanlara verilmiş olan gayr-ı sahih malumattan yapılmış olacağı ve bunların kendiliklerinden hareket eylemiş olacakları beyanıyla ve bu babda müdafaat-ı saire-i müfide dermeyanıyla kuva-yı işgaliyenin geri aldırılması iltimas olunmuştu

İşbu tebligatın neticesine intizar olduğu sırada Kuşadası ile Selçuk istasyonunun ve Marmaris ile Megri'nin İtalyan kuva-yı askeriyesi tarafından işgal edildiği ve işgale teşebbüs eden kumandanın gerçi asayiş mevcud ise de istikbalen asayişe müteallik vuku bulacak herhangi bir hâdiseyi mâni olmak maksadına mebni olduğu ve bu hareketin hükûmet-i Osmaniye ile İtalya hükümeti arasında verilen karar neticesi bulunduğunu der-meyan eylemiş olduğu memurin-i mahalliye tarafından bildirilmişti

Halbuki : Hakikat minval-i meşruh üzere olup, hükûmet-i Osmaniye ile İtalya hükümeti beyninde böyle bir karar mevcut değildir

Bu son işgaller hakkında dahi hariciye nezaretince İtalya mümessil-i siyasiliği nezdinde teşebbüsat-ı mukaaaiye icra kılınmaktadır51

Bu açıklamanın gazetelerde yer aldığı günlerde Sabah gazetesine bir demeç veren dâhiliye nâzın Ali Kemal Bey, gazetecinin, "İtalyanların işgal ettikleri yerlerden başka yerleri de işgal ettikleri sözlerini, "İtalyanların bulundukları yerde durdukları" şeklinde cevaplandırdı52,

ŞÖKENİN İŞGALİ: İzmir'in 15 Mayıs 1919'da Yunanlılar tarafından işgali, Dışişleri Bakanı Sonnino'nun ifadesiyle, "İtalya hükümetini bazı girişimlerde bulunmaya yöneltdi"53 Sonnino'nun kast ettiği girişimin işgal olduğu hemen görüldü 16 Mayıs 1919 günü iki İtalyan subayı idaresinde 262 askerden oluşan bir birlik Afyon'a giderek istasyonu kontrol altına alırken, bir subay komutasındaki 50 asker de Akşehir istasyonuna yerleştiler54

İtalyan girişimleri bunlarla bitmedi Kuşadası'nı işgal etmiş olan İtalyanların yeni hedefi Söke'dir İtalyan komutan G Alessandro'nun yaptığı bir keşif gezisinden sonra55 Söke, 17 Mayıs 1919 günü 3 subay ve 200 askerden oluşan bir İtalyan birliği tarafından işgal edildi56 İtalyan işgal komutanı, komutanlık binası önünde toplandığı halkı Söke'nin işgal gerekçesini şöyle açıkladı: "Biliyorsunuz, bir kaç günden beri aranızda bulunuyoruz Biz buraya Sultan'ın emriyle geldik Sizlere yardım edeceğiz Sizlere medenî şeyler öğreteceğiz" (Bu sırada İtalyan bayrağı göndere çekilmektedir) Komutan konuşmasını bayrağı göstererek şöyle devam eder: " Bu bayrak işte böyle şerefle yükselir ve ancak kanla iner"57 Görüldüğü gibi İtalyanlar, Kuşadası'nı işgal ederken de iddia ettikleri gibi Söke'ye de Osmanlı Padişahı ve Hükûmeti'nin isteği üzerine geldikleri yalanını söylemişlerdir Halkın, Saltanat'a olan geleneksel bağlılığını iyi bilen İtalyanlar bunu bir zaaf olarak görmüşlerdir