İtalyanın İşgal Ettiği Yerler

MİLAS'IN İŞGALİ

Milas'ın Güllük iskelesi daha önce İtalyanlar tarafından işgal edilmişti 16 Mayıs 1919'da Güllük'e gelen İtalyan subay, tercüman, sivil subay ve 250 askeri, yemeklerini gemilerinde pişiriyorlar ve çadırlarında yiyorlardı Atlarını da kiraladıkları ahırlarda barındırıyorlardı 58 İtalyanlar bu birliği 11 otomobil, iki mitralyöz ve levazım askeriyle takviye ettiler Bu yeni İtalyan çıkarmasını dahiliye nezaretine bildiren Menteşe mutasarrıfı şunları da ekliyordu: " Bu hale nazaran, İtalyanların Milas'a kuvvet sevk edecekleri istidlal olunuyor Livanın hiç bir tarafında kuvvet şevkini icab ettirecek muhill-i asayiş bir hal olmadığından hi-laf-ı mütareke olan bu gibi hareketten sarf-ı nazar olunması hususunda te-şebbüsat-ı lazımada bulunularak halkın teheyyücünü mucib olmakta bulunan ahval-i maruzeye nihayet verilmesi esbabının istikmali ve aaafiyetin irade buyurulması mâruzdur"59

İtalyanlar Milas'ı işgale yönelik hazırlıklarına devam ederlerken, Fethiye'de de bir takım çalışmalar yapıyorlardı Fethiye kasabasını Kaya nahiyesine bağlanan yolun tamirine başlayan İtalyanlar, Menteşe mutasarrıfının çabalarıyla bu işten vaz geçtiler60 Fakat bu kez de Fethiye'deki İtalyan kontrol memuru, halkın elindeki silâhları, güvenliği sağlamak gerekçesiyle, toplamaya kalkıştı Menteşe mutasarrıflığı, "kontrol memurunun bu gibi hususatı hükümete tebliğe selahiyeti olmadığından, ahvali dai-i şüphe eşhas var ise tarassud altına alınarak muhill-i asayişe meydan verilmemesine itina olunmakla beraber, silâh tahrişine lüzum olmadığından memlekette âsayiş-i mahalliyi ve İtalya askerini tehdit edecek kuvvet bulunmadığını ve böyle bir hal olursa hükümetçe derhal icabına tevesül edileceğini suret-i münasebede" söyledi ve Fethiye halkındaki silâhların toplanmasını önledi61

Dahiliye nezareti Fethiye'deki bu gelişmeleri Sadaret'e arzederken Menteşe mutasarrıflığına da 24 Mayıs 1335'de (1919) şu şifreyi gönderdi: "İtalyan işgali de Yunan işgali gibi hak-şikenane (haksız) ve gasıbane bir tecavüzdür Fakat biz bu tecavüzlere karşı ancak siyaseten mukabele edebiliriz Sizce vazefe-i hamiyet, bu yüzden zuhura gelecek ihtilaflara siyaseten fazla çalışmak ve asla harb ve darbe ve hatta kuru münazaa (ağız kavgası) ve münakaşaya girişmemektir Mamafih fırsat düştükçe ahalimize de bu istilaların fenalıklarını anlatınız ve bunların sulh konferansınca defi için elden ne gelirse yapıldığını da söyleyiniz Dâhiliye Nâzın Kemal"62
Bu arada Yunan işgali İtalyan işgal bölgelerine doğru genişlemekteydi Yunan ilerleyişini endişeyle izleyen İtalyanlar, Güllük'deki kuvvetlerinden 300 kadarını 30 Mayıs 1919'da Milas'a sevk ettiler 1 Haziran günü İtalya'nın Anadolu sahillerindeki kuvvetlerinin komutanı General Badisto-ni Güllük'den Milas'a geldi ve tekrar Güllük'e döndü63 Bütün bu hazırlıklardan sonra Milas 2 Haziran 1919 günü bir tabur İtalyan kuvveti tarafından işgal edildiM Milas'ın yerli Yahudilerinden Yasef Levi'nin evi İtalyan komutana tahsis edildi ve evin balkonuna İtalyan bayrağı asıldı65 Mi-lâs'daki azınlıklar da İtalyan işgalini coşkuyla karşıladılar66

Güllük ve Milas'ın işgalini tamamlayan İtalyanlar, ayda 3 defa olmak üzere Rodos'dan, Marmaris, Gökova ve Güllük iskelelerine posta vapuru işletmeye başladılar Bu vapurlarla ilk etapta İtalyan askerlerinin, daha sonra da yolcu ve eşya taşınması plânlandı67

ÇİNE'NİN İŞGALİ

Yunanlıların Aydın'ı işgal etmeleri Çine Rumlarını sevindirmişti Rumlar, Çine'nin de Yunanlılar tarafından işgal edileceğini umuyorlar ve Yunanlılara karşılamak için hazırlıklar yapıyorlardı Rumlar, Çine'de hükümetin zayıflığından yararlanarak ve bir kaç Türk'ü de kandırarak, Çine'deki Rum ve Türk gençlerinden oluşacak bir gönüllü birlikle Çine'de güvenliğin sağlanmasını kaymakamdan istediler Oysa Rumların asıl amacı, yerli Rumların işe yarar olanlarını silâhlandırmaktı Kaymakam bu öneriyi önce uygun görmüşse de, Türklerin uyarısı üzerine bundan vaz geçmişti68 Buna rağmen Rum Papazı Çine müftüsüne, "Yunanlıların Çine'yi nasıl olsa işgal edeceklerini, bunun tatlılıkla yapılmasının Müslümanlara yararlı olacağını" söyledi69

Çine'de genel durum bu iken İtalyanlar da boş durmuyorlardı, i Haziran günü Çine yolunu keşfetmek üzere 2 otomobille, bir binbaşı, bir teğmen ve bir miktar İtalyan askeri Çine'ye hareket etti70 5 Haziran 1919 günü, Ahiköy (Yatağan) ve Çine, 4 makinalıtüfek ile 200 kişilik piyade kuvveti tarafından işgal edildi Bu birliği komuta eden İtalyan Genera-li'nin maiyetinde subaylar da bulunuyordu71

İşgalden hemen sonra, Aydın'ın Yunanlılar tarafından işgali üzerine karargâhını Çine'ye nakletmiş olan 57 Tümen komutanı Albay M Şefik Bey, hükümet dairesine giderek İtalyan Generali'ne, "Çine'ye hangi amaçla geldiklerini" sordu General, "halkın isteği üzerine ve hükümete yardım etmek amacıyla" geldiklerini söyledi Gerçekte Çine halkı İtalyanları davet etmiş değildi72

Çine'nin İtalyanlar tarafından işgalinden sonra İtalya ve Yunanistan arasındaki rekabet Anadolu'daki işgal bölgelerine uzandı İtalyanlar Yunanlılara karşı kuvvetlerini Çine çevresinde toplamaya başladılar Bu konu hakkında Menteşe mutasarrıfı Hilmi Bey dâhiliye nezaretine, 17 Haziran 1335 (1919) tarihli şu telgrafı gönderdi: "Dün Milâs'daki İtalyan kuvvetlerinden bir batarya top ile 4535'i mütecaviz efrad-ı askeriye Bozöyük nahiyesi merkezi olan Ahi karyesine geldiler Bugün Milas'dan Muğla'ya gelen Milas havalisi kumandanından topların ne için geldiği ve nereye gideceği lede-l-istîzâh (açıklama istendiği zaman), Yunanlıların bu havaliye taarruz etmeleri ihtimaline karşı Çine'deki kıtaatı takviye için muvakkaten Âhi karyesi civarında kalacaklarını ifade ve Çine'de 57 Fırka kumandanının teşkil eylediği çetelerin Aydın-Dinar şimendifer hattının şimalinde icra-yı faaliyet etmeleri icab edip hattın cenup kısmının işgal muhafazası İtalya'nın mevdu olduğundan mıntıka-yı işgalleri dahilinde bulunmaları lüzumunu idareten dermeyan etmekle aaaahürat-ı milliye hükümetin ve fırkanın malumat ve tertibatı haricinde olup bir gûna mahiyet-i resmiyeyi haiz olmadığı ve bu aaaahürat-ı milliye sarih haksızlığa, yâni, Yunanlılara karşı kıyamdan ibaret olup teskini (yatıştırma, yatıştırılma) düvel-i muazzama-nm Türkiye hakkındaki karar-ı âdilanelerine ve Yunanilerin memleketten harice çıkarılmasına vâ-beste (e bağlı) bulunduğu cevabı verilmiş ve iki saat kadar istirahatten sonra avdet eylediği mâruzdur"73

İtalya Anadolu'daki işgal bölgelerini Yunanlılara karşı savunmada kararlı davranırken, yeni işgal sahaları elde etmeyi de ihmal etmedi

BURDUR'UN İŞGALİ

İtalyanların Antalya'yı işgal ettikten sonra Bur-dur'a yöneldiklerini ve Burdur mutasarrıfına Fransızca bir kâğıt imzalatmak istediklerini daha önce görmüştük 1919 Haziran başlarında İtalya'nın Antalya temsilcisi yanında askeri bir müşavir olduğu halde Antalya'dan Burdur yoluyla Konya'ya kadar gitmişti Temsilci Marchese A Ferrante bu yolculuğu "Antalya-Burdur ve Bolvadin arasında yapılması düşünülen demiryolu güzergâhını incelemek amacıyla yaptığım" söyledi74

Fakat henüz 11 Haziran 1919 tarihinde Antalya i!e Burdur arasında hiç bir yerde İtalyan askeri yoktu Yalnız, hergün otomobillerle Antalya-Burdur arasında dolaşan İtalyan subayları köylülere yardım ediyorlardı75 İtalyan ajanları da Yunan ajanları gibi halktan imzalı oy toplamayı sürdürüyorlardı76 Bundan etkilenmiş olan yerli Müslüman halktan İtalyanlar lehinde propaganda yapanlar da vardı77 Bunlar göstermektedir ki, İtalyanlar işgalden önce Burdur ve çevresinde hayli aktiflerdi

Haziran ayı ortalarında İtalyanlar bir yandan Yunan işgalinin kendilerini tehdit etmesini önleyecek tedbirler alırken, diğer yandan da Antalya'ya yeni kuvvet sevk ediyorlardı Antalya'ya 13 Haziran 1919'da iki bin kişilik iki piyade taburu çıkardılar General Mansano'nun komuta ettiği bu birliğin yanısıra top, mühimmat ve otomobiller de Antalya limanına çıkarıldı78 11 Ordu müfettişi Cemal Paşa'ya göre, İtalyanlar bu birliklerle Burdur ve Isparta’yı işgal edeceklerdi79 Bu son İtalyan çıkarması 9 Ordu Müfettişi M Kemal Paşa'nın da dikkatini çekti M Kemal Paşa, 24 Haziran igıg'da 15 Kolordu kumandanlığına gönderdiği bir telgrafta Antal-ya'daki İtalyan kuvvetleri hakkında şunları yazdı: "İtalyanlar Antalya'daki kuvvetlerini fevkalade artırıyorlar Bunun sırf İslâm ve Türklerle meskun memleketimizi taksime uğratmak maksadına müstenit olduğu anlaşılıyor Antalya ve havalisinde de İtalyan kuvvetlerinin aaaayüt ve saha-yı işgallerinin aaaayüdü mucib-i endişe ve heyecan olmakta bulunduğu mealinde telgraflar keşide edilmek suretiyle tamamiyet-i mülkiyemiz aleyhinde olan bu hareketlerin protesto edilmesi"80

M Kemal Paşa'nın istediği tepki gösterilmeye başlanmıştı İtalyan işgallerinin genişlemesi üzerine, işgal tehlikesini yakından yaşayan Ispartalı-lar 20 Haziran 1919'da bir miting düzenlendi81 Bu miting ve Ispartalıla-rın İtalyanlara karşı kararlı tutumu82 İtalyanları, defalarca işgale teşebbüs etmelerine rağmen Isparta’dan vaz geçmek zorunda bıraktı83 İtalyan işgal tehlikesine karşı Uluborlu halkı da harekete geçti ve 27 Haziran 1919'da Dahiliye Nezareti'ne bir protesto telgrafı gönderdi84