İtalyanın İşgal Ettiği Yerler

Isparta’da beklemedikleri bir tepkiyle karşılaşan İtalyanlar, bütün ağırlıklarını Burdur'a verdiler Antalya'dan Burdur yönünü ilerlemekte olan İtalyan birliklerini engelleyecek Türk gücü de yoktu Cemal Paşa Konya'dan 23 Tümen'e gönderdiği bir telgrafta, İtalyanların Isparta ve Burdur yönünde ilerlemelerine engel olunmasını emretti85 Harbiye Nezareti'ne gönderdiği başka bir telgrafta da, "İtalyanların ileri harekatını durdurmak üzere Isparta ve Burdur bölgesinde milis teşkilatın kurulmasına mahallî hükümetlerin engel olduğunu" bildirdi86 Harbiye Nezareti verdiği cevapta, "İtalyan işgaline karşı protesto ve mitinglerin gerekli olduğunu, ancak milis teşkilat kurmaktan ve fiilen mukavemet etmekten sakınılmasının uygun olacağını" bildirdi87

Antalya'dan hareket etmiş olan İtalyan birlikleri herhangi bir mukavemetle karşılaşmadan 28 Haziran 191 ç/da işgal ettiler88 Halıcı Abdizâde Ethem Efendi'nin hükümet karşısındaki evini karargâh yaptılar Bu binaya telsiz istasyonu da kuran İtalyanlar hükümet avlusuna bir de İtalyan bayrağı astılar İşgal kuvvetleri, kullanmak için askerlik şubesi binasının tahliye edilmesinde ısrar etmişlerdi de, şube başkanı İsmail Hakkı Bey, "şube dairesinin tahliyesinin kötü tesir edeceği" düşüncesiyle karşı çıktı89

Burdur'da bir dispanser açan İtalyanlar halkı ücretsiz tedavi etmeye başladılar Çocuklara İtalyan kartları ve çikolatalar dağıtarak halkı kendi yönlerine çekmeye çalıştılar90

Burdur'un da işgal edildiği günlerde, 2 Temmuz 1919'da Kütahya'da-ki İtalyan kuvvetlerinin durumu da şöyleydi: Kütahya istasyonunda 1 çavuş, 5 nefer, Alayunt istasyonunda 3 subay, 15 nefer Bunların görevi hat muhafazası ile şimendiferlerin geliş-gidişini kontrol etmekti91

MUĞLA'NIN İŞGALİ

İtalyanların güneybatı Anadolu'daki işgal hareketlerinin son durağı Muğla'dır Menteşe sahillerinin teker teker İtalyanlar tarafından işgal edilmesini üzüntü ve endişeyle izleyen Muğla halkı 12 Mayıs 1919'da Sadaret'e bir protesto telgrafı göndererek İtalyan işgallerinin önlenmesini istedi92

Muğla halkı, İtalyan işgallerine gösterdiği tepkinin daha sertini İzmir'in işgalinde Yunanlılara karşı gösterdi İzmir'in işgal edildiği gün olan 15 Mayıs 1919 günü Kocahan'da düzenlenen büyük bir mitingle İzmir'in işgali protesto edildi93 Bu mitingle de yetinmeyen Muğlalı vatanseverler, "Menteşeliler Müdafaa-yı Vatan Cemiyeti"ni kurdular

Muğla aydınları yaşadıkları toprakların Türklüğünü ispatlamak amacıyla bir gazete çıkarmaya karar verdiler ve 30 Haziran 1919'dan itibaren, "pazar ve perşembe günleri neşrolunur her şeyden bahis Türk gazetesidir" altbaşlığını taşıyan Menteşe gazetesini yayınlamaya başladılar Bu çabalara rağmen, haziran sonlarında Muğla'ya gelen İtalyanlar bir telsiz-telgraf istasyonu kurdular94

İtalya, Muğla'yı da işgal etmek için hazırlanırken mahallî yöneticilerle Yunanlılara karşı işbirliği yapma girişimlerinde de bulunmuştur Bu konuda Muğla'dan Dâhiliye Nezareti'ne, "gayret mühim ve müstaceldir" no-tuyia aşağıdaki şifre telgraf, 16 Temmuz 1335 (1919)^ gönderildi: "Ay-dm'ın cenubunda Menderes nehrinin sol sahili İtalyan mıntıka-yı işgali olmak hasebiyle oraya tahatti (sının aşma, saldırma) eden Yunan kuvvetlerinin iade edileceğini ve avdet etmedikleri takdirde silâh istimal ederek tard edeceklerini İtalyan kumandanlarının ifadelerine atfen arz etmiştim Menderes havalisinde Yunanlılarla İtalyanlar arasında müsademe başlar ise hükûmet-i Osmaniyenin ve bendenizle 57 Fırka kumandanının bu hale karşı ne vaziyet alacağımızı General Giovalidi(?) Milas kaymakamı vasıtasıyla istihraç (anlama, netice çıkarma) eyledi Ne bendenizin ne de fırka kumandanının bu babda kendileriyle resmî taahhüdata girişmeye selahi-yetdar olmadığımızı şu kadar ki, mal ve cana ve ırzına pek vahşi bir surette taarruz olunan unsur-u islâmın Yunanlılara karşı herhangi bir kuvvet tarafından vuku bulacak harekat ve tediyatı hüsnü telakki edeceklerini ve hasmane tavır ve vaziyet almayıp bilakis hukuk-u milliyeyi istirdad emeliy-le kendilerine muavenet ve teşrik-i hareket eyleyeceklerini cevaben bildirdim Bu cevaptan pek ziyade memnun ve mutmain olarak beyan-ı te-şekkürat eyledikleri ve üç günden beri Çine'ye pek ziyade kuvvet ve leva-zım-ı harbiye sevk edip Yunanlılarla harb ihtimalini kabul ile istihzarat-ı harbiyede bulunduklarını arz eder"95

Bu işbirliği girişimine rağmen İtalyanlar Muğla'yı da 23 Temmuz 1919 günü bir cebel topçu bölüğü ve bir piyade bölüğüyle işgal ettiler96

Mondros Mütarekesi'nden sonra, gizli andlaşmalarla kendisine vaad edilen bölgelerde işgallere hazırlık mahiyetinde bir takım faaliyetlerde bulunan İtalya, 28 Mart 1919'da Antalya'yı işgal ederek Anadolu topraklarına girdi İtalyan işgallerinin gerekçesi, gerçeği yansıtmamakla birlikte, asayişin bozuk olduğu iddiasıdır İtalyalar, işgal etmeyi plânladığı yerlerde, bizzat kendileri asayişi bozmuştur

İtalyanlar işgallerini herhangi bir mukavemetle karşılaşmadan yapmışlardır İşgallerini gerçekleştirirken mahallî ve merkezi hükümete haber verme gereği bile duymadılar İtalyan işgallerinin kolaylıkla yapılmasının en önemli nedeni, İtalyanların, mütarekeden sonraki faaliyetleridir Bu faaliyetlerle İtalyanlar kendilerini halka alıştırmışlardır İtalyanların halka çok iyi davranmış olmaları tepki görmemelerinin önemli bir nedenidir Yunanlıların işgallerini vahşice yaparken İtalyanların halka yumuşak davranmaları, İtalyan işgal bölgelerinin halk için güvenlik içinde yaşayacakları yer olarak görmelerini sağlamıştır İtalyanlar işgalleri altında yaşayan bölgelerde yaşayan Türkleri Yunanlılara karşı korurken, Yunan işgal bölgesinden göç etmek zorunda kalan Türklere de yardım elini uzatmıştır

Osmanlı Hükümeti İtalyan işgallerine karşı da fiilî bir mukavemet gösterilmesine izin vermemiştir İşgallerin Mondros Mütarekesi'ne aykırı olduğunu düşünen Osmanlı Hükümeti buna rağmen fiilî mukavemet gösterilmesinin daha kötü sonuçlar doğuracağı gerekçesiyle yalnızca protesto mitingleri düzenlenmesine izin vermiştir Osmanlı Hükümeti ile İtal-yanın Mondros Mütarekesi'ne bakışlarının farklı olduğu görülmektedir Osmanlı Hükümeti İtalyan işgallerini Mütareke'ye aykırı olduğu için protesto ederken, İtalyanlar da işgallerine Mondros Mütarekesi'ni hukukî bir gerekçe olarak kullanmıştır

Anadolu'daki İtalyan işgal kuvvetlerinin Temmuz 1919'daki durumları şöyledir: Konya'da; 1300 nefer, 8 makinalıtüfek Antalya'da; 3 tabur, 5 cebel topu, birkaç makinalıtüfek Akşehir'de; 1 subay, 50 nefer Burdur'da; 500 nefer, 8 makinalıtüfek, 2 top Afyon'da; 4 subay, 262 nefer97

57 Tümen bölgesindeki İtalyan kuvvetlerinin durumu da şöyledir: Fethiye, Marmaris ve Bodrum'da birer piyade bölüğü, Güllük iskelesinde bir piyade bersagliere taburu, Söke ve Koçarlı'da birer piyade ile birer süvari ve bir makinalıtüfek bölüğü, ayrıca Söke'de bir cebel bataryası, Kuşadası'nda bir piyade taburu ile iki piyade bölüğü ve bir makinalıtüfek bölüğü, Çine'de bir tabur piyade ve bir bisikletli piyade bölüğü Bu kuvvetlerden alayların karargâhları Kuşadası ve Antalya'dadır Tugay karargâhları Leryos Adası ve Antalya işgal kuvvetleri komutanlığının karargâhı Rodos'tur98

İtalya'nın Anadolu'daki kuvvetlerinin karargâhı Antalya'dır Fakat İtalyanlar egemenlikleri altındaki Oniki Ada'yı da bir üs olarak kullanmışlardır Adaların Anadolu sahillerine yakın olması İtalyanların Anadolu'daki kuvvetlerini artırmaları için bir avantaj oluşturmuştur