|
Prof. Dr. Sinsi
|
Dünya Edebiyatı-Finlandiya(Fin) Edebiyatı
Dil bakımından eşsiz bir üstad olan Otte Mannien, dünya edebiyatının ölmez eserleri olan “İlias,,, “Faust,, ve “Peer Gynt,, i büyük bir muvaffakiyetle Fin diline manzum olarak çevirmiştir Az da olsa, Fin dili üzerine meydana getirdiği yaratmaları ifadesinin çok ağır olması yüzünden zor anlaşılır 66 yaşında iken neşrettiği dördüncü şiir külliyatı, yazdığı eserlerin en güzellerindendir Turku Fin Üniversitesinde edebiyat tarihi Profesörü V A Koskenniemi, Eino Leino'yu istihlâk etti
O ruhlarda derin izler bırakan bir mersiyeci, gecenin, ölümün ve talim şairidir Antik, Fransız liriği ve Goethe'nin tesiri şiirlerinde görülür Bu sebepten eserleri Leino'nun eserlerine nazaran daha kolayca yabancı dillere çevrilebilir
Klasik bir hümanist ve kendi şahsiyeti içinde bir yaratıcı olan ve Fin Kurtuluş savaşında aldığı yaranın tesiriyle 1918 de ölen Juhani Siljo, gençlik için bir nurdu İmari Kianto en iyi romanlarında doğduğu muhitin ve köylülerin basit yaşayışlarını tasvir eder “Kızıl Çizgi,, sıcak, müşfik ve taze humor motifini taşır ve bunda Şimal Finlandiya’nın bozkırlarını tasvir eder Joel Lehtonen'in tekemmülü çok karakteristiktir “Putkintko,, romanı Fin milletini tersim bakımından örnek ve özlü bir eserdir O renkleri seven bir aktör ve Rabeais tarafından omuzlanan humoristtir Sakris Kukkehnan'ın “Zavallı Bolşevik,, eseri dahili harpten intensiv ve trajik hikâyeleri ihtiva eder
Dağınık ve felsefî Pikaresk romanı olan “Fikirlerin Mücadelesinde,, harpten sonraki Finlandiya’yı tersim eder Yeni natüralizmin zarif sanatkârı bayan Marîa J'otuni'dir insanları tersimde esas ton hissiz, sıkıntılı ve kesicidir O ayrıca kuvvetli ve sahneye elverişli komediler de yazmıştır
Müstakil Finlandiya naşirlerinin önderi, Nobel mükâfatını kazanan F E Sillanpaâ'dir Bu zat poetik ve inikas sanatında traditionell olan halk tersimatını yeni bir şekilde ve maharetle kullandı, iç harp romanı olan “Masum Sefalet,, de halkın çektiği sıkıntı ve sefaleti canlandırır Dünyaca tanınmış romanı “Silja, Hizmetçi,, dir ikinci modern halk tersimatçısı Heikki Toppila'dır O tekemmül senelerinde extatik hareketleri halk içinde yakından gördü Sihirli, basıcı, karanlık ve acı hisleri insanların mustarip yolunu gölgelendirir “Fenalıktan Bizi Kurtar,, ve “Ateşli Araba Üzerinde,, romanlarında esas materyali folklordur Geniş ve epik bir ritime bağlı olarak taze tabiat tersimatını hususî humoru ile bağlar Bu romanlar mahalli şive ile yazılmış olduğundan tercümeleri çok zordur
L Onerva'nın şiirlerinde expressionistik şiirde olduğu gibi, beşeriyetin istikbali için hüzün ve işkence sezilir Aaro Hellakoski kübizm şiiri formunda ateşli bir ruh gösterir Eski klasizmin yaratıcı istidadı ve yirminci yüzyıl Fin edebiyatının yegâne dramatikçisi Lawri Haarla dır En iyi gençlik eseri Expressionizm ve Kalevala-Romantiğin özlü bir haritasıdır Sonraları vatanî ve tarihî romanlar yazmıştır Arvi Jârventaus ve Artturi Leinon da eserlerinde “bugünün hayatını,, konu olarak almışlar ve bu vadide bir çok eserler yaratmışlardır;
Bu yüzyılın ekseri genç kalemler “Tulenkantajat = Ateş Taşıyanlar,, tesmiye edilen gruba girerler Başlangıçta bu zümre romantik liriği ile dikkat nazarı çekti Eskiler ile yeniler arasında bir köprü olan rekik ve hisli lirikçi Einari Vuorela'yı gösterebiliriz O lirikte çok hassas ve samimidir
32 yasında iken veremden ölen Uno Kailas kayda değer bir şahsiyettir Bu genç, facia yaratan bir şair tabiata maliktir Şiirinin özü kötülüğün ve kabahatin problemleridir Şiirleri kolayca diğer dillere çevrilecek kadar sadedir Kailas ile içten yakınlığı olan Finlanda’nın parlak yıldızı lirikçi Kaarlo Sarkia'dır Liriği yumuşak ve hulyavîdir Bu nesle iki müstait kadın şair olan bayan Katri Vala ile bayan Elina Vaara'da girer İlki hassastır ve sanat hakimidir Sonuncusunun zengin hayalleri vardır, şiirleri ise örtülmüş ve sembolik esrarlı yazılardır ki bunlar içinde hayat tarihi okunabilir 24 yaşında ölen Saima Harmaja da hassas bir şairdir
Genç naşirlerden Mika Waltari ve Unto Seppânen zikre değer M Watari modern Helsinkiyi “Matem ve Neşe Şehrinde,, tersim eder H Seppanen romantrilogisi olan “Makki ve Cinayeti,, eserinde Karaeli boğazı hududundaki hayatı şekillendirir Pentti Hapââ, autobiografik ve lisanı noveller yazar
En yeni Prosa = nesirde Toivo Pekkanen kendine hissedilir bir yer yapmıştır “Fabrika Gölgesi Altında,,, “Tüccarın Çocukları,,, “Beşer İlkbaharı,, ve “Vatan Hududu,, romanları güzel ve özlüdür
Iris Urto'nun “Vücudun Tahassürü,,, “Olgunluk,, ve “Aşk ve Korku,, romanları Finlandiya'da münakaşa edilir
Helvi Hâmalâinen “Büyüğün Suyu,, romanıyla münzevi yaşayan zavallı bir anayı tersim eder “Köy Yanıyor,, romanı özlü ve hissidir
Finlandiya'da İsveç Dili ve Edebiyatı
Finlandiya'nın uzun yıllar İsveç boyunduruğu altında kaldığını ve Fin lisanının hakir görüldüğünü bu bahsin başlangıcında kaydetmiştim Finlandiya, İsveç'e bağlı bir eyalet bulunduğu sırada bu memlekette İsveç dili yayılmış ve dolayısıyla bir edebiyat doğmuştur
Geçen yüzyılın ortalarında K A Tavastsjerna İsveç lisanı üzerine yazı yazanların en önemlilerdendir 80 ve 90 yıllarında bir çok lirik, roman ve hikâyeler yazdı 1898 yılında şairin ölümünden sonra Mikael Lybeck İsveç dili üzerine şiir yazan biricik şairdi Bu şair roman ve dramlarıyla de büyük bir şöhret kazanmıştır 1900 yıllarında bir grup lirikçi doğdu Hjalmar Procope, Jakob, Tegengren, Arvid Morne ve Bertel Gripenberg elleriyle ve İsveç diliyle Finlandiya'da şiir çiçeklendi Bu şairler eserleriyle Rus tahakkümünü tasvir etmişlerdir
Genç lirikçi Jarl Hemmer zikre değer Richard Malberg, Ture Janson ve Runar Schilot nesirler grubuna girerler Schildt köy hayatını tasvir bakımından çok muvaffak olmuştur Edebiyatın yenileşmesi için zamanımızda modernizm büyük bir kıymet kazandı Bu grubun mümtaz kadın şairi Edith Söndergran en seçkin şairi de Elmer Diktonius'tur Lirikçi olan bu şair büyük bir şöhret kazanmıştır Hagar Olsson vs Rabbe Enckell'de bu gruba girenlerin ileri gelenlerindendir
Alıntı
|