Vezir Tonyukuk Hakkında Eserler

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-24-2012

Vezir tonyukuk hakkında eserler

Vezir Tonyukuk

Adı bilinen ilk Türk yazar ve tarihçisidir Göktürk Devleti’nin kurucusu Kutlug Kağan başta olmak üzere Kapağan Kağan ve Bilge Kağan’a danışmanlık yapmış meclis başkanlıklarını yürütmüştür

Tonyukuk’un kendi adına diktirdiği kitabesinden; Göktürkler Juan Juan Devleti’nin elinde esir iken doğduğu anlaşılıyor Esaretten wwwforumacilcom Kutlug Kağan ile birlikte kurtulmuş ve Göktürk Devleti’nin kuruluşunda görev almıştır

Bilge Kağan’a vezirlik yapmanın yanı sıra ona kızını vererek kayınpederi de oldu

İyi bir stratejist ve taktik ustası olmasından ötürü batılı Türkologlar onun için “Türkler’in Bismarc’ı” ifadesini kullanır

Tonyukuk kendisi adına diktirdiği kitabesinde kendini şöyle anlatıyor:

“Tanrı yarlığadığı (nasip ettiği) için Türk Budun içinde silahlı düşmanı gezdirmedim Damgalı atı koşturmadım İlteriş Kağan çalışmasaydı; ona uyarak ben kendim çalışmasaydım il de millet de yok olacaktı Çalıştığım için il il oldu; millet de millet oldu Kendim artık kocadım Şimdi Bilge Kağan Türk Budununu iyi idare ederek tahtında oturuyor”

Türklerin Budizm dinine girmesini engelleyen Vezir Tonyukuk aynı zamanda Türk milletinin surlarla çevrili şehirlere yerleşerek Çinliler tarafından yeniden köle edilmesini de engellemesiyle bilinmektedir Milletine her zaman yol gösterici olan Tonyukuk açlıktan tokluğa kölelikten bağımsızlığa erişen milletinin yaşayışını şöyle anlatıyor:

“Karakurum’da tavşan yiyerek geyik yiyerek oturuyorduk Budunun boğazı tok idi Düşmanımız çevrede ocak gibi idi Biz ateş idik”

Doğum tarihi bilinmese de Tonyukuk’un ölümü 726 yılına rastlar Tonyukuk’un hatırası ölümünden sonra Bilge Kağan tarafından Bain-Cokto adlı mevkide yaşatıldı

Nizamülmülk

Büyük Selçuklu Devleti sultanlarından Alparslan ve oğlu Melikşah’ın veziri büyük devlet adamı Adı Hâce Kıvâmüddîn Ebû Ali Hasan bin Ali’dir 1018 yılında İran’ın Tûs şehrinde doğdu ve 1092 yılında Nihavend’de Hasan Sabbah’ın fedâisi bir bâtinî tarafından şehit edildi

Kardeşi Ebü’l-Kâsım Abdullah ile birlikte çok iyi bir eğitim gördü Fıkıh hadis edebiyat ve sâir ilimleri çok iyi tahsil etti Zamânındaki meşhur âlim ve ediplerle devamlı görüştü Bu onun idârecilik hayâtındaki kâbiliyet ve başarısının büyüklüğünde mühim rol oynadı

Devlet hizmetindeki hayâtı babası ile berâber Gazne Devletinin Horasan vâlisi Ebü’l-Fâzıl Es-Suri’nin hizmetinde bulunmakla başladı 1040 yılındaki Dandanakan Savaşından bir süre sonra Alparslan’ın Belh vâlisi Ali bin Şadan’ın maiyetine girerek vilâyet işlerinin yürütülmesiyle vazifelendirildi Selçuklu Sultanı Tuğrul Beyin vefatı ile Alparslan ve kardeşi Süleyman Bey arasındaki taht mücâdelesi sırasında yerinde görüş ve tedbirleriyle dikkatleri çekti ve 1063 yılında Alparslan’ın yanında hizmete başladı Alparslan Sultan olunca 1064 yılında Selçuklu Devletine vezir tâyin edildi Zamânın halîfesi Kâim bi emrillah tarafından Nizâmülmülk unvânı ile taltif edildi Bu unvânıyla tanındı

10-24-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Vezir Tonyukuk Hakkında Eserler Vezir tonyukuk hakkında eserler Vezir Tonyukuk Adı bilinen ilk Türk yazar ve tarihçisidir Göktürk Devleti’nin kurucusu Kutlug Kağan başta olmak üzere Kapağan Kağan ve Bilge Kağan’a danışmanlık yapmış meclis başkanlıklarını yürütmüştür Tonyukuk’un kendi adına diktirdiği kitabesinden; Göktürkler Juan Juan Devleti’nin elinde esir iken doğduğu anlaşılıyor Esaretten wwwforumacilcom Kutlug Kağan ile birlikte kurtulmuş ve Göktürk Devleti’nin kuruluşunda görev almıştır Bilge Kağan’a vezirlik yapmanın yanı sıra ona kızını vererek kayınpederi de oldu İyi bir stratejist ve taktik ustası olmasından ötürü batılı Türkologlar onun için “Türkler’in Bismarc’ı” ifadesini kullanır Tonyukuk kendisi adına diktirdiği kitabesinde kendini şöyle anlatıyor: “Tanrı yarlığadığı (nasip ettiği) için Türk Budun içinde silahlı düşmanı gezdirmedim Damgalı atı koşturmadım İlteriş Kağan çalışmasaydı; ona uyarak ben kendim çalışmasaydım il de millet de yok olacaktı Çalıştığım için il il oldu; millet de millet oldu Kendim artık kocadım Şimdi Bilge Kağan Türk Budununu iyi idare ederek tahtında oturuyor” Türklerin Budizm dinine girmesini engelleyen Vezir Tonyukuk aynı zamanda Türk milletinin surlarla çevrili şehirlere yerleşerek Çinliler tarafından yeniden köle edilmesini de engellemesiyle bilinmektedir Milletine her zaman yol gösterici olan Tonyukuk açlıktan tokluğa kölelikten bağımsızlığa erişen milletinin yaşayışını şöyle anlatıyor: “Karakurum’da tavşan yiyerek geyik yiyerek oturuyorduk Budunun boğazı tok idi Düşmanımız çevrede ocak gibi idi Biz ateş idik” Doğum tarihi bilinmese de Tonyukuk’un ölümü 726 yılına rastlar Tonyukuk’un hatırası ölümünden sonra Bilge Kağan tarafından Bain-Cokto adlı mevkide yaşatıldı Nizamülmülk Büyük Selçuklu Devleti sultanlarından Alparslan ve oğlu Melikşah’ın veziri büyük devlet adamı Adı Hâce Kıvâmüddîn Ebû Ali Hasan bin Ali’dir 1018 yılında İran’ın Tûs şehrinde doğdu ve 1092 yılında Nihavend’de Hasan Sabbah’ın fedâisi bir bâtinî tarafından şehit edildi Kardeşi Ebü’l-Kâsım Abdullah ile birlikte çok iyi bir eğitim gördü Fıkıh hadis edebiyat ve sâir ilimleri çok iyi tahsil etti Zamânındaki meşhur âlim ve ediplerle devamlı görüştü Bu onun idârecilik hayâtındaki kâbiliyet ve başarısının büyüklüğünde mühim rol oynadı Devlet hizmetindeki hayâtı babası ile berâber Gazne Devletinin Horasan vâlisi Ebü’l-Fâzıl Es-Suri’nin hizmetinde bulunmakla başladı 1040 yılındaki Dandanakan Savaşından bir süre sonra Alparslan’ın Belh vâlisi Ali bin Şadan’ın maiyetine girerek vilâyet işlerinin yürütülmesiyle vazifelendirildi Selçuklu Sultanı Tuğrul Beyin vefatı ile Alparslan ve kardeşi Süleyman Bey arasındaki taht mücâdelesi sırasında yerinde görüş ve tedbirleriyle dikkatleri çekti ve 1063 yılında Alparslan’ın yanında hizmete başladı Alparslan Sultan olunca 1064 yılında Selçuklu Devletine vezir tâyin edildi Zamânın halîfesi Kâim bi emrillah tarafından Nizâmülmülk unvânı ile taltif edildi Bu unvânıyla tanındı