Konu: Vezir Tonyukuk Hakkında Eserler
Yalnız Mesajı Göster

Vezir Tonyukuk Hakkında Eserler
Eski 10-24-2012   #2
Prof. Dr. Sinsi
Varsayılan

Vezir Tonyukuk Hakkında Eserler


Nizâmülmülk vezir olduğu 1064’ten şehit edildiği 1092 senesine kadar aralıksız yirmi dokuz sene Büyük Selçuklu Devletine tam bir dirâyet ve adâletle hizmet etti Vazifeli olduğu için katılamadığı Malazgirt Meydan Muhârebesi hâriç bütün Selçuklu fütûhatında bulundu Sultan Alparslan’ın vefâtıyla veliaht Melikşah’ın tahta geçmesini sağlayıp nizam ve âsâyişin korunmasında muvaffak oldu Sultan Melikşah’a muhâlefet eden veya başkaldıran Selçuklu prenslerinin itâat altına alınmasında büyük hizmeti geçti Sultan Melikşah devletin idâresinde ona çok büyük ve geniş yetkiler verdi Nizâmülmülk’ün akıllı tedbirli ve adâletli idâresi sâyesinde de Melikşâh’ın saltanatı aynı zamanda Büyük Selçuklu Devletinin de en parlak ve en şanlı devri olmuştur

Nizâmülmülk âlim edip ve kadirşinâs bir zât olduğu için meclisi; ilim ve sanat adamlarının toplandığı bir yer hâline gelirdi Abbâsi halîfesi de kendisine pek çok hürmet eder meclisinde bulunurdu Âlimlere şâirlere sanatkârlara karşı çok ikrâm ihsan ve iltifât ederdi Birçok câmi mescit vakıf eserleri yaptırdı

Büyük Selçuklu Devletine; idârî adlî askerî mâlî sosyal ve kültürel sâhada pek çok yenilikler ve değişiklikler getirdi Sarayı merkezî hükümet teşkilâtını İslâm esaslarına dayalı mahkemeleri toprak sistemini sağlam esaslar üzerine yeniden düzenledi Gerçekleştirdiği yeni sistemler bâzı değişikliklerle berâber bütün Türk-İslâm devletlerince devam ettirildi

Nizâmülmülk zamânında yayılmaya ve kuvvetlenmeye çalışan bozuk fırkalara karşı Ehl-i sünnet bilgilerinin sistemli bir şekilde öğretilmesi sağlandı Bunun için Bağdat Belh Nişabur Herat İsfehan Basra ve Musul wwwfrmsinsinet gibi çeşitli şehirlerde kendi unvanı ile anılan Nizâmiye Medreselerini kurdurdu Onuncu yüzyılda Ehl-i sünnete muhâlif cereyanların giderek yaygınlaşması sebebiyle İslâm dünyâsında ortaya çıkan karışıklıkların giderilmesinde Nizâmiye Medreselerinin çok büyük hizmeti geçti Bu medreselerin en meşhurlarından birisi de Bağdat’taki Nizâmiye Medresesi olup asrın büyük âlimlerinden birisi olan Ebû İshak-ı Şirâzî burada ders vermekle vazîfeli idi

Nizâmülmülk’ün Selçuklu Devletindeki bütün düzenleme ve değişiklikleri ciddî bir şekilde tetkik eden devlet idâresinde kendi görüşlerini icrâatını ve bunların gerekçelerini gelecek nesillere intikal ettirmek maksadıyla Fârisi olarak yazdığı Siyâsetnâme isimli eseri bugün siyâset ilmiyle uğraşanların el kitapları arasında sayılmaktadır Siyâsetnâme’de Türk-İslâm devletlerinin idârî mâlî siyâsî askerî sosyal ve kültürel yönlerini incelemektedir Tam doğru metin ve ilâvesiz nüshası İstanbul’da Süleymâniye Kütüphânesi Molla Çelebi kısmında 114 numarada mevcuttur Siyâsetnâme birçok dillere tercüme edilerek yayınlanmıştır

Sokullu Mehmet Paşa

1506 yılında Bosna'nın Sokol (Slav dillerinde 'şahin' demektir) kasabasında doğmuştur Bu nedenle Balkan halkları arasında Mehmet Paşa Sokoloviç olarak anılır 1519 yılında Devşirme sistemi ile çocuk yaşta Edirne Sarayına getirilmiş Mehmet adı verilerek Türk ve Müslüman kültürü ile yetiştirilmiştir Ardından İstanbul'a gönderildi Topkapı Sarayı'nın Enderun Bölümünde çeşitli görevlerde bulundu 1541'de Kapıcıbaşılığa yükseldi 1546'da saray hizmetlerinde başarılı olanların dış göreve atanmaları yolundaki gelenek uyarınca Kaptan-ı Derya lığa getirildi Görevde iken Trablusgarp Seferi'ne katıldı İstanbul Tersanesini genişletti ve yeniledi 1549'da vezirliğe yükselerek Rumeli Beylerbeyliğine atandı

Avusturya ile 1547'de imzalanan barış antlaşmasının bozulması üzerine Sokollu Mehmet Paşa 1551'de Erdel üzerinde yapılacak seferin komutanlığına getirildi 80000 kişilik orduyla Erdel'e giren Sokollu Mehmet Paşa önemli kaleleri aldı ama Temeşvar Kuşatmasında başarılı olamayarak geri çekildi Temeşvar 1552'de Macaristan serdarlığına atlan Kara Ahmet Paşa ile alınabildiSokullu Mehmet Paşa Kanuni Sultan Süleyman 1553'te Sokollu Mehmet Paşa'yı Rumeli askerlerinin başında Anadolu'ya gönderdi Aynı yıl başlayan Nahçıvan Seferinde Sokullu komutasındaki Rumeli askerleri büyük başarı gösterdiler Sefer dönüşünde Sokullu üçüncü kez vezirliğe yükselerek kubbealtı vezirleri arasına katıldı Sokollu Mehmed Paşa Kanuni'nin oğulları arasındaki mücadeleler sırasında da hep Selim'in yanında oldu Nitekim taht mücadelesini Selim kazandı Semiz Ali Paşa'nın sadrazamlığa yükselmesiyle ikinci vezir olan Sokullu onun 1565'de ölmesiyle sadrazamlığa getirildi Yaşı hayli ilerlemiş olan Kanuni çok güvendiği Sokullu'ya geniş yetkiler vermişti 1561'de üçüncü vezir iken Kanuni Sultan Süleyman'ın torunu ve Sultan II Selim'in kızı Esmehan Sultan ile evlendi

Bu tarihten ölümüne kadarki 15 yıl boyunca Osmanlı devletinin idaresini fiilen elinde tuttu Kanuni Sultan Süleyman'ın son seferi olan Zigetvar kalesi fethini padişah öldükten sonra o idare etti Kanuni Sultan Süleyman'ın ölümünü askerden II Selim geliceye kadar saklayarak onu tahta çıkarmayı başardı II Selim döneminde sürekli sadrazamlıkta kaldı ve devlet işlerini idare etti Sokullu 1568'de Avusturya ile 8 yıl süren bir barış antlaşması imzaladıktan sonra doğuya yöneldi Amacı Osmanlı egemenliğini Asya'da ve doğu denizlerinde de güçlendirmekti Portekiz'in Hint Okyanusu'ndaki artan wwwfrmsinsinet etkiniğine karşın Kızıldeniz Umman Denizi ve Basra Körfezi'ndeki Osmanlı gemilerinin sayılarını attırdı Hindistan ve Endonezya ile iyi ilişkiler kurmaya çalıştı Sokollu ayrıca Tunus'u Osmanlı himayesi altına sokarakKuzey Afrika'yı da denetlemek istiyordu Ama Piyale Paşa ve Lala Mustafa Paşa gibi karşıtların etkisiyle Divan 1570'de Kıbrıs'ın alınması kararını aldı Sokullu Venediğe karşı böyle bir savaşın Avrupa'yı kendilerine karşı birleştireceği görüşündeydi Ama Lala Mustafa Paşa Divan'a uyarak 1571'de Kıbrıs'a1 çıktı Haçlı Donanması'nın misillemesinde Osmanlı donanması İnebahtı'da yenildi Alınan ağır yenilgi karşısında Osmanlılara gelen bir Venedik elçisine "Biz sizden Kıbrıs'ı alarak kolunuzu kestik siz ise donanmamızı yenmekle yalnızca sakalımızı kestiniz; unutmayın ki kol bir daha yerine gelmez ama sakal eskisindende gür çıkar" dedi Gerçekten de Sokullu'nun dediği oldu ve Venedikliler barış istemek zorunda kaldılar Daha sonra Osmanlı Donanması Tunus'u İspanyollardan aldı

Sokullu 1574'te ölen II Selim'in yerine geçen III Murat döneminde de sadrazamlığını sürdürdü Fakat artık eski gücü yoktu çünkü padişah da artık onun karşıtlarıyla işbirliği halindeydi Sokullu yine de bazı siyasal başarılara imza attı Fas'ı Portekiz akınlarından kurtardı Avusturya'nın saray içine dönük oyunlarını etkisiz hale getirdi Fakat baskılar artık iyice artmıştı amcasının oğlu Budin Beylerbeyi Mustafa Paşa sudan bir nedenle idam ettirildi 1579 yılında ise 3 Murat' ın eşi Safiye Sultan tarafından tutulan ve derviş kılığına girmiş bir yeniçeri tarafından hançerlenerek öldürüldü ve Eyüp'te defnedildi

Sokullu Mehmet Paşa 14 yıl süren sadrazamlığı boyunca usta bir siyasetçi olarak öne çıkmış birçok askeri ve siyasal başarının elde edilmesinde birinci derecede rol almıştır 60 yıllık devlet hizmeti sırasında da hiçbir görevinden alınmamış daima bir üst göreve atanmış olması da ayrı bir özelliğidir Sokullu bir tanesi İstanbul'da wwwfrmsinsinet diğerleri Lüleburgaz Havsa (Edirne) ve Payas (Hatay)'ta bulunan beş külliyesi imparatorluğun hemen her yanına yayılmış eserleri vardır

Don ve Volga ırmakları arasında bir kanal açarak Osmanlı donanmasına Hazar Denizi yolunu açma Süveyş Kanalı'nı açma İzmit Körfezi-Sapanca Gölü-Sakarya Nehri üzerinden Karadeniz'e alternatif bir boğaz açma gibi çağının ötesinde projeleri vardı Don-Volga kanalı için gerekli işgücü seferber edildi ancak hava şartları nedeniyle çalışmalar sürdürülemedi Süveyş Kanalı düşüncesiyle ön adım olarak Sudan zaptedildi Ancak bu proje de sonuca ulaşamadı Devlet teşkilatı içinde de önemli düzenlemeler yapmıştır
Alıntı Yaparak Cevapla