Motorun Tanımı Ve Çalışma Sistemleri Teknik Bilgiler

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-21-2012

AYDINLATMA VE İKAZ SİSTEMİ

Aydınlatma sisteminde, sigortalar, kablolar, farlar, park lambası, sis lambası, plaka lambası, gösterge lambası, iç aydınlatma lambası, bagaj aydınlatma lambası, gibi lambalar vardır

İkaz sisteminde, sinyaller, fren ikaz lambaları, geri vites lambası, korna bulunur

Her elektrik elemanı gibi araçlarda bulunan aydınlatma ve ikaz sistemi gibi elektrikli devrelerde de:

akü, kablolar, kablo bağlantıları, sigortalar, açma kapama düğmeleri ya da kolları, ve alıcı olarak da ampuller bulunmaktadır

Bu sistemlerin en önemli arızaları:

kısa devre,

kablo kopukluğu,

akü bitmesi,

akü kutup başı oksitlenmesi veya akü kutup başı gevşekliği,

ampul yanması,

sigorta atması,

anahtarların arızalanmasıdır

Fren müşiri ikaz sisteminin bir parçasıdır

Farlardan bir kısmı ya da hiçbiriyanmıyorsa, sigortası atık olabilir

Flaşör arızalanınca sinyal lambası yanmaz

Sigortalar atıksa bunun yerine aynı amperde sigorta takılır

Far anahtarı bozuksa farlar yanmaz

Isı göstergesi çalışmıyorsa, ısı göstergesi müşiri arızalı olabilir

Aracın fren lambaları yanmıyorsa, fren müşiri arızalı olabilir

Fren lambalarından biri yanmıyorsa, yanmayan lambanın ampulu yanmış olabilir

Farların bakımı yapılırken, far ayarı yapılır

Farlardan biri sönük yanıyorsa far kablo bağlantısı gevşemiş veya paslanmış olabilir

Sigortanın görevi, kısa devre olduğunda sistemi korumaktır

GÜÇ AKTARMA ORGANLARI

Güç aktarma organları sırasıyla:

Debriyaj, vites kutusu, şaft, diferansiyel, akslar, tekerleklerdir

Difarensiyelin görevi, gücü arttırmak, kendine gelen hareketi 90 derece kırıp akslar yardımıyla tekerleklere iletmek, virajlarda içteki tekerleği az, dıştakini fazla döndürerek kolay ve rahat viraj almayı temin etmektir

Kavrama (debriyaj) motorla vites kutusu arasındaki irtibatı keserek vites değiştirme olanağı sağlayan aktarma organıdır

Akslar, diferansiyelin hareketini tekerleklere iletirler

Vites kutusu, aracın hızını ve gücünü ayarlar

Araç hareket halindeyken ayağımız debriyaj pedalı üzerinde devamlı durursa debriyaj balatası aşınır

Aracın ilk çalışması esnasında bir miktar gaz verildikten sonra debriyaj pedalına sonuna kadar basmanın faydası vardır

Debriyaj balatası yağlanırsa debriyaj kaçırır

Debriyaj teli koparsa araç vitese geçmez

Vites değiştirirken debriyaj pedalına basılır

Araç geri vitese takılmak istendiğinde takılmıyorsa, debriyaj pedalından ayak çekilip yeniden basılır

Aktarma organlarında yağ olarak, dişli yağı kullanılır

Vites değiştirirken ses geliyorsa, debriyaja tam basılmamıştır

Ani ve sert duruş kalkış yapmak debriyaj balatasını sıyırabilir

Vites kutusu bakımı yapılırken yağa ve yağ kaçağına dikkat edilir

LASTİKLER

Lastiklerin yeri, her altı ayda bir ya da her 10

000 km'de yer değiştirilerek aşınmalar denklenmelidir

Lastiklerdeki ağırlık dengesinin bozukluğu demek olan balans oluşursa araçta titreşim oluşur

Bu titreşimler en çok direksiyon simidinde hissedilir

Lastik değiştirilirken kriko takılınca el freni çekili olmalıdır

Lastiklere normalden az hava basılırsa lastikler sürekli olarak ortadan aşınırlar ve araç titrer

Aracın lastikleri araca binileceği zaman kontrol edilir

Dubleks lastik iç lastiği olmayan lastiktir

Karlı havalarda zincir çekici tekerlerin ikisine de takılır

Isınmadan dolayı lastik hava basıncı artmışsa hiçbirşey yapılamaz

Latiklerin üzerindeki rakamlar lastik ebatlerını belirtir

Bir tekere dubleks, diğer tekere şamyelli lastik takılırsa araç bir tarafa çeker

Bijonların temizliği kuru bezle yapılır

FRENLER

Araçta el freni duran aracı sabitlemek için kullanılır

El freni kopmuş ise el freni tutmaz

El freni çekili durumda unutulup yola devam edilirse kampanalar ısınır ve fren tutmaz

Araç üzerinde 3 tip fren bulunur:

-Motor freni (kompresyon freni)

-Ayak freni

-El freni

Ayak freni 3 tiptir:

-Hidrolik fren

-Havalı fren

-Karma fren

Fren sisteminin bazı parçaları şunlardır:

-Fren pedalı

-Merkez pompası

-Fren boruları

-Tekerlek silindirleri

-Fren diski

-Fren balatası

-Kampanalar

-Fren ayar sistemleri

Havalı frenli bir araçta üsttekilere ilaveten hava tüpü ve kompresör bulunur

ABS frenin avantajları, frenlerken direksiyon hakimiyetini bozmaması ve fren mesafesini kısaltmasıdır

Fren yapılmasına rağmen aracın hızı azalmıyorsa, fren hidroliği yok veya azalmış hatta fren ayarları gecşek olabilir

Fren sistemine yağ sızmış olabilir

Fren sisteminde kaçak olabilir

Soğuk havalarda el freni çekil durumda bırakılırsa fren balataları donarak yapışır

Fren sisteminde hidrolik azalmışsa hidrolik yağı ile takviye edilir

Ayak frenine basıldığında ön ve arka tekerlekler birlikte durur

Araç çalışıyor fakat hareket ettirilemiyorsa el freni çekik olabilir

Aracın kampanaları aşırı ısınmışsa fren ayarları bozuk olabilir

Ön lastiklerin biri yeni biri eskiyse frenlerken araç bir tarafa çeker

Westinghouse tipi frenli bir arabada hareket halinde iken motor stop ettirilirse asla fren tutmaz

Hava frenli araçta hava basınç göstergesi basınç göstermiyorsa araç olduğu yerden kaldırılamaz

ÖN DÜZEN SİSTEMİ

Ön düzen sistemi, aracın dönüşünü sağlar

Direksiyon simidi, direksiyon mili, sonsuz dişli, sektör dişli, rot, eğri rot, kısa rot, rotbaşı bu sistemin bazı parçalarıdır

Direksiyon kutusu yağı kontrol edilmelidir

Araçta çekme, gezme vs

varsa servise gidilmelidir

Kamber/ Kaster/ King-pim/ rot ve direksiyon kutusu ayarları gibi ayarları vardır

Ayarsızlık ve dişlilerin aşınması, direksiyon boşluğu artırır

Ayrıca rot başlarının aşınması ile direksiyon kutusu arızaları da direksiyon boşluğunu artırır

Ön düzen ayarları bozuksa ön lastikler içten ve dıştan aşınır

Direksiyon zor dönüyorsa lastik hava basıncı normalden azdır

SÜSPANSİYON SİSTEMİ

Süspansiyon sistemi, araç tekerlerinin aracın şasi ve gövdesiyle birleştirildiği sistemdir

Yaylar (helezon yay), yaprak yaylar (makaslar) ve amortisörlerden oluşur

Helezon yaylar otomobil türü araçlarda makaslar ise genellikle ağır hizmet araçlarında kullanılır

Yaylar, yoldan gelen darbe titreşimleri üzerine alır

Yayların salınımını amortisör kontrol eder

BAKIMLAR

Günlük bakımda motorun yağına, suyuna, fren hidroliğine, yakıtına, lastik hava basınçlarına, ışık ve ikaz sistemlerine bakılır

Haftalık bakımda vantilatör kayışı gerginliği, akü bakımı yapılır

Akü bakımı yaparken akü dış yüzeylerinin ve kutup başlarındaki oksitlerin sodalı su ve sıcak su ile temizlenmesine, plakaların 1 cm üzerine kadar saf su ilave edilmesine, eleman kapak deliklerinin açık tutulmasına, kışın akü donmasın diye akü tam şarj ettirilir, dijital göstergeli araçta asla akü takviyesi yapılmaz

Akü kendiliğinden boşanıyorsa akünün üst kısmında pislik birikmiştir

Kısa devreden dolayı yangın olursa akü kutup başları çıkarılır

Akü 2 kutp başı arasında her iki kutup başına değen bir madeni parça konsa akü kısa devre olup patlar

Yağlı tip hava filtresinin bakımı yapılırken sökülen parçalar gaz yağı ile temizlenir

Yeni bir araçta 0-2000 km arası ilk kullanım süresine rodaj denir

Rodaj süresi çalışan parçaların birbiriyle alışma süresidir

Rodaj süresince aşırı sürat yapılmaz, ani duruş kalkış yapılmaz, motor tam güç konumunda çalıştırılmaz, uzun süre sabit hızda gidilmez

DİZEL MOTORA AİT BAZI BİLGİLER

Dizel motorlarda silindire sadec hava doldurulur ve yanma sıkıştırılmış havanın üzerine enjektörden yakıt püskürtülmesiyle sağlanır

Dizel motorların yakıt sisteminde günlük yaplacak işlerden biri mazot-su ayırıcısı veya filtre ya da yakıt deposundan yakıt sisteminin suyunun alınmasıdır

Dizel motorlarda yanma enjektörden yakıt püskürtmekle olur

Enjektörler kendilerine enjeksyon pompasından gelen mazotu silindirlerdeki sıkıştırılmış havanın içine püskürterek yanmayı sağlarlar

Enjeksyon pompası, besleme pompası ile depodan gelen yakıtı basınçlı olarak enjektörlere yollar

Dizel motorun çalışmamasının bir nedeni, hava yapmış olmasıdır

Hava yapmanın nedenleri:

-yakıtın bitmesi,

-boru ve rekorların gevşemesi,

-yakıt borularının sökülmesi,

-filtrenin temizlenmesi veya değişmesidir

Dizel motorlarda egzost dumanı siyah çıkıyorsa yakıt pompasına, enjektöre ve hava filtresine bakılır

Ayrıca dizel motorlarda marş yapıldığında marş motoru dönüyor ancak motor çalışmıyorsa yakıt filtresi de takılı olabilir

Özellikle soğuk havalarda dizel motoru kolay çalıştırabilmek için kızdırma bujileri kulanılır

10-21-2012	#5
Prof. Dr. Sinsi	Motorun Tanımı Ve Çalışma Sistemleri Teknik Bilgiler AYDINLATMA VE İKAZ SİSTEMİ Aydınlatma sisteminde, sigortalar, kablolar, farlar, park lambası, sis lambası, plaka lambası, gösterge lambası, iç aydınlatma lambası, bagaj aydınlatma lambası, gibi lambalar vardır İkaz sisteminde, sinyaller, fren ikaz lambaları, geri vites lambası, korna bulunur Her elektrik elemanı gibi araçlarda bulunan aydınlatma ve ikaz sistemi gibi elektrikli devrelerde de: akü, kablolar, kablo bağlantıları, sigortalar, açma kapama düğmeleri ya da kolları, ve alıcı olarak da ampuller bulunmaktadır Bu sistemlerin en önemli arızaları: kısa devre, kablo kopukluğu, akü bitmesi, akü kutup başı oksitlenmesi veya akü kutup başı gevşekliği, ampul yanması, sigorta atması, anahtarların arızalanmasıdır Fren müşiri ikaz sisteminin bir parçasıdır Farlardan bir kısmı ya da hiçbiriyanmıyorsa, sigortası atık olabilir Flaşör arızalanınca sinyal lambası yanmaz Sigortalar atıksa bunun yerine aynı amperde sigorta takılır Far anahtarı bozuksa farlar yanmaz Isı göstergesi çalışmıyorsa, ısı göstergesi müşiri arızalı olabilir Aracın fren lambaları yanmıyorsa, fren müşiri arızalı olabilir Fren lambalarından biri yanmıyorsa, yanmayan lambanın ampulu yanmış olabilir Farların bakımı yapılırken, far ayarı yapılır Farlardan biri sönük yanıyorsa far kablo bağlantısı gevşemiş veya paslanmış olabilir Sigortanın görevi, kısa devre olduğunda sistemi korumaktır GÜÇ AKTARMA ORGANLARI Güç aktarma organları sırasıyla: Debriyaj, vites kutusu, şaft, diferansiyel, akslar, tekerleklerdir Difarensiyelin görevi, gücü arttırmak, kendine gelen hareketi 90 derece kırıp akslar yardımıyla tekerleklere iletmek, virajlarda içteki tekerleği az, dıştakini fazla döndürerek kolay ve rahat viraj almayı temin etmektir Kavrama (debriyaj) motorla vites kutusu arasındaki irtibatı keserek vites değiştirme olanağı sağlayan aktarma organıdır Akslar, diferansiyelin hareketini tekerleklere iletirler Vites kutusu, aracın hızını ve gücünü ayarlar Araç hareket halindeyken ayağımız debriyaj pedalı üzerinde devamlı durursa debriyaj balatası aşınır Aracın ilk çalışması esnasında bir miktar gaz verildikten sonra debriyaj pedalına sonuna kadar basmanın faydası vardır Debriyaj balatası yağlanırsa debriyaj kaçırır Debriyaj teli koparsa araç vitese geçmez Vites değiştirirken debriyaj pedalına basılır Araç geri vitese takılmak istendiğinde takılmıyorsa, debriyaj pedalından ayak çekilip yeniden basılır Aktarma organlarında yağ olarak, dişli yağı kullanılır Vites değiştirirken ses geliyorsa, debriyaja tam basılmamıştır Ani ve sert duruş kalkış yapmak debriyaj balatasını sıyırabilir Vites kutusu bakımı yapılırken yağa ve yağ kaçağına dikkat edilir LASTİKLER Lastiklerin yeri, her altı ayda bir ya da her 10000 km'de yer değiştirilerek aşınmalar denklenmelidir Lastiklerdeki ağırlık dengesinin bozukluğu demek olan balans oluşursa araçta titreşim oluşur Bu titreşimler en çok direksiyon simidinde hissedilir Lastik değiştirilirken kriko takılınca el freni çekili olmalıdır Lastiklere normalden az hava basılırsa lastikler sürekli olarak ortadan aşınırlar ve araç titrer Aracın lastikleri araca binileceği zaman kontrol edilir Dubleks lastik iç lastiği olmayan lastiktir Karlı havalarda zincir çekici tekerlerin ikisine de takılır Isınmadan dolayı lastik hava basıncı artmışsa hiçbirşey yapılamaz Latiklerin üzerindeki rakamlar lastik ebatlerını belirtir Bir tekere dubleks, diğer tekere şamyelli lastik takılırsa araç bir tarafa çeker Bijonların temizliği kuru bezle yapılır FRENLER Araçta el freni duran aracı sabitlemek için kullanılır El freni kopmuş ise el freni tutmaz El freni çekili durumda unutulup yola devam edilirse kampanalar ısınır ve fren tutmaz Araç üzerinde 3 tip fren bulunur: -Motor freni (kompresyon freni) -Ayak freni -El freni Ayak freni 3 tiptir: -Hidrolik fren -Havalı fren -Karma fren Fren sisteminin bazı parçaları şunlardır: -Fren pedalı -Merkez pompası -Fren boruları -Tekerlek silindirleri -Fren diski -Fren balatası -Kampanalar -Fren ayar sistemleri Havalı frenli bir araçta üsttekilere ilaveten hava tüpü ve kompresör bulunur ABS frenin avantajları, frenlerken direksiyon hakimiyetini bozmaması ve fren mesafesini kısaltmasıdır Fren yapılmasına rağmen aracın hızı azalmıyorsa, fren hidroliği yok veya azalmış hatta fren ayarları gecşek olabilir Fren sistemine yağ sızmış olabilir Fren sisteminde kaçak olabilir Soğuk havalarda el freni çekil durumda bırakılırsa fren balataları donarak yapışır Fren sisteminde hidrolik azalmışsa hidrolik yağı ile takviye edilir Ayak frenine basıldığında ön ve arka tekerlekler birlikte durur Araç çalışıyor fakat hareket ettirilemiyorsa el freni çekik olabilir Aracın kampanaları aşırı ısınmışsa fren ayarları bozuk olabilir Ön lastiklerin biri yeni biri eskiyse frenlerken araç bir tarafa çeker Westinghouse tipi frenli bir arabada hareket halinde iken motor stop ettirilirse asla fren tutmaz Hava frenli araçta hava basınç göstergesi basınç göstermiyorsa araç olduğu yerden kaldırılamaz ÖN DÜZEN SİSTEMİ Ön düzen sistemi, aracın dönüşünü sağlar Direksiyon simidi, direksiyon mili, sonsuz dişli, sektör dişli, rot, eğri rot, kısa rot, rotbaşı bu sistemin bazı parçalarıdır Direksiyon kutusu yağı kontrol edilmelidir Araçta çekme, gezme vs varsa servise gidilmelidir Kamber/ Kaster/ King-pim/ rot ve direksiyon kutusu ayarları gibi ayarları vardır Ayarsızlık ve dişlilerin aşınması, direksiyon boşluğu artırır Ayrıca rot başlarının aşınması ile direksiyon kutusu arızaları da direksiyon boşluğunu artırır Ön düzen ayarları bozuksa ön lastikler içten ve dıştan aşınır Direksiyon zor dönüyorsa lastik hava basıncı normalden azdır SÜSPANSİYON SİSTEMİ Süspansiyon sistemi, araç tekerlerinin aracın şasi ve gövdesiyle birleştirildiği sistemdir Yaylar (helezon yay), yaprak yaylar (makaslar) ve amortisörlerden oluşur Helezon yaylar otomobil türü araçlarda makaslar ise genellikle ağır hizmet araçlarında kullanılır Yaylar, yoldan gelen darbe titreşimleri üzerine alır Yayların salınımını amortisör kontrol eder BAKIMLAR Günlük bakımda motorun yağına, suyuna, fren hidroliğine, yakıtına, lastik hava basınçlarına, ışık ve ikaz sistemlerine bakılır Haftalık bakımda vantilatör kayışı gerginliği, akü bakımı yapılır Akü bakımı yaparken akü dış yüzeylerinin ve kutup başlarındaki oksitlerin sodalı su ve sıcak su ile temizlenmesine, plakaların 1 cm üzerine kadar saf su ilave edilmesine, eleman kapak deliklerinin açık tutulmasına, kışın akü donmasın diye akü tam şarj ettirilir, dijital göstergeli araçta asla akü takviyesi yapılmaz Akü kendiliğinden boşanıyorsa akünün üst kısmında pislik birikmiştir Kısa devreden dolayı yangın olursa akü kutup başları çıkarılır Akü 2 kutp başı arasında her iki kutup başına değen bir madeni parça konsa akü kısa devre olup patlar Yağlı tip hava filtresinin bakımı yapılırken sökülen parçalar gaz yağı ile temizlenir Yeni bir araçta 0-2000 km arası ilk kullanım süresine rodaj denir Rodaj süresi çalışan parçaların birbiriyle alışma süresidir Rodaj süresince aşırı sürat yapılmaz, ani duruş kalkış yapılmaz, motor tam güç konumunda çalıştırılmaz, uzun süre sabit hızda gidilmez DİZEL MOTORA AİT BAZI BİLGİLER Dizel motorlarda silindire sadec hava doldurulur ve yanma sıkıştırılmış havanın üzerine enjektörden yakıt püskürtülmesiyle sağlanır Dizel motorların yakıt sisteminde günlük yaplacak işlerden biri mazot-su ayırıcısı veya filtre ya da yakıt deposundan yakıt sisteminin suyunun alınmasıdır Dizel motorlarda yanma enjektörden yakıt püskürtmekle olur Enjektörler kendilerine enjeksyon pompasından gelen mazotu silindirlerdeki sıkıştırılmış havanın içine püskürterek yanmayı sağlarlar Enjeksyon pompası, besleme pompası ile depodan gelen yakıtı basınçlı olarak enjektörlere yollar Dizel motorun çalışmamasının bir nedeni, hava yapmış olmasıdır Hava yapmanın nedenleri: -yakıtın bitmesi, -boru ve rekorların gevşemesi, -yakıt borularının sökülmesi, -filtrenin temizlenmesi veya değişmesidir Dizel motorlarda egzost dumanı siyah çıkıyorsa yakıt pompasına, enjektöre ve hava filtresine bakılır Ayrıca dizel motorlarda marş yapıldığında marş motoru dönüyor ancak motor çalışmıyorsa yakıt filtresi de takılı olabilir Özellikle soğuk havalarda dizel motoru kolay çalıştırabilmek için kızdırma bujileri kulanılır