Atasözleri Arasındaki Anlamsal Farklılıklar

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-21-2012

Atasözleri Arasındaki Anlamsal Farklılıklar

Atasözleri Arasındaki Farklılıklar,

Atasözleri Arasındaki Çelişkiler,

Atasözleri Arasındaki Anlamsal Farklılıklar nelerdir

Atasözlerinde Anlamsal Farlılıkların Alfabetik Karşılaştırılması

Her milletin var oldukları günden bu güne geçirdikleri tarihsel süreçleri vardır

Bu süreç içerisinde yaşayış şartlarında birtakım değişiklikler olmuştur

Türk Milleti de tarihsel süreci çok hareketli olan milletlerden biridir

Asya’dan tabiat ve sosyal nedenlerden dolayı göç eden Türk Milleti, göçebe bir süreç geçirmiştir

Anadolu’ya gelmeleri ile birlikte yerleşik hayata geçerek, küçük bir aşiretten üç kıtayı hakimiyeti altına alan imparatorluk kurmuşlardır

Sosyal, kültürel ve dini yönden değişen şartlar toplumun fertleri üzerinde etlikili olmuştur

Bireylerin yaşayış karşısındaki tavırları ve hayata karşı olan bu duruşun dile getirilmesiyle atasözleri oluşmuştur

Atasözleri, halkın felsefesidir

Dilinden çıktıkları milletin fikirlerinin ne mahiyette olduğunu anlatır

Hikmet taşıyan vecize niteliğinde klişeleşmiş ifadelerdir

Bir olay ya da oluşumun eş veya benzer manasını ihtiva eden halk felsefesini dile getirir

Mutlaka hüküm taşırlar

Önceden yaşanmış tecrübeleri bir cümlelik sözlerle veya cümlelerle gelecek nesillere taşımanın yanı sıra onlara tavsiye niteliğinde olan bu ifadelerle geleceğe hazırlarlar

Büyük çoğunluğu anonim olan, kimin tarafından ve ne zaman ortaya çıktığı belli olmayan, ait olduğu toplumun asırlar boyu karşılaştığı olaylardan ve tecrübelerden ilham alarak ortaya konulmuş tecrübelerdir

Atasözü, Doğu Türklerinde sav diye isimlendirilmiştir

söz, haber, mektup anlamına gelen atasözleri, Türk Edebiyatında ilk defa Orhun Abideleri’nde bulunmaktadır

Örneğin: Yinçge eriklig üzgeli ( Ağaç yaş iken eğilir

)

Divân-i Lügât’ it Türk’de 290 adet atasözü bulunmaktadır

Örneğin: Tag taga kafışmaz kişi kişigga kafışır ( Dağ dağa kavuşmaz insan insana kavuşur)

Kısaca, atasözleri söyleyen kişi veya kişilerin içinde bulundukları çevrenin, rûh hallerine etkileri sonucu sözlerin şekillenmesinde etkilidir

Dolayısıyla kişilerin bir olay karşısında etkilenmeleri farklı olmuştur ve psikolojileri olaylara bakış açısını etkileyerek farklı anlamlar yüklemelerine neden olmuştur

Sosyo-kültürel şartların kollektif psikolojideki farklı yansımaları, atasözlerin de anlamda farklı yorumlanmalarına neden olmuştur

Buradan hareketle aşağıda alfabetik sırayla anlamsal farklılık ortaya konulmaya çalışılmıştır

ATASÖZLERİNDE ANLAMSAL FARKLILIKLARIN ALFABETİK KARŞILAŞTIRILMASI

-A-

Aç kurt bile komşusunu dalamaz

Aç kurt komşusunu yer

Aç ölmez benzi sararır

Aç ölmez gözü kararır, susuz ölmez benzi sararır

Adam adam demekle adam olmaz

Adam adam sayesinde adam olur

Akçesi ucuz olanın kendisi kıymetli olur

Ucuz etin suyu kara olur

Allah kulunu darda komaz

Allah sevdiğine dert verir

Altı üstünden belki iyi çıkar

Altı üstünden iyi derlerse inanma

Âr insana, kâr hayvana yakışır

Âr dünyası değil, kâr dünyası

Ateş yanmadan duman çıkmaz

Ateşi yanmadan dumanı çıkar

Atın dorusu, yiğidin delisi

Atın ürkeği, yiğidin korkağı

-B-

Bal tutan parmağını yalar

Balı parmağı uzun olan değil, kısmeti olan yemiş

Baş nereye giderse ayak da oraya gider

Başı baş eden ayak, ayağı baş eden dayak

Bekarlık sultanlıktır

Bekarlık maskaralıktır

Benden ırak olsun da Mısır’a sultan olsun

Benden ırak olsun da cehenneme direk olsun

Beyler buyruğu yoksula kan ağlatır

Beylerin sözü, sözlerin beyidir

Beyler sözü gevherdir, sımak olmaz

Bilen söylemez, söyleyen bilmez

Bilen söyler, bilmeyen söyler

Bir felaket bin nasihattan evlâdır

Bir fena kırk iyiyi bozar, kırk iyi bir fenayı düzeltemez

Bir göz ağlarken öbür göz gülmez

Bir gözün ağladıysa bir gözün güldü

Bir taş attı iki kuş vurdu

Bir taşla iki kuş vurulmaz

-C-

Çok söz hamamda yaraşır

Çok söz ozanda yaraşır

-D-

Darılmış ise akşam sahanlı kapakları göndermesin

Darılmış ise akşam sahansız kapakları göndermesin

Deliyi düğüne götürmüşler burası bizim evden beter demiş

Deliyi düğüne götürmüşler burası bizim evden iyidir demiş

Doğru söyleyene ölüm yoktur

Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar

Dostun attığı gül onulmaz yara açar

Dostun attığı taş baş yarmaz

Düğün pilavı ile dost gönüllenir

Düğün pilavı ile köpeğin karnı doymaz

-E-

Eğri bacanın tütünü doğru çıkar

Eğri bakandan doğru iş beklenmez

Eğri cetvelden doğru iş çıkmaz

Eğri oturalım doğru konuşalım

El elin eşeğini türkü ile çağırır

El el için ağlamış, başına kara bağlamış

10-21-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Atasözleri Arasındaki Anlamsal Farklılıklar Atasözleri Arasındaki Anlamsal Farklılıklar Atasözleri Arasındaki Farklılıklar, Atasözleri Arasındaki Çelişkiler, Atasözleri Arasındaki Anlamsal Farklılıklar nelerdir Atasözlerinde Anlamsal Farlılıkların Alfabetik Karşılaştırılması Her milletin var oldukları günden bu güne geçirdikleri tarihsel süreçleri vardır Bu süreç içerisinde yaşayış şartlarında birtakım değişiklikler olmuştur Türk Milleti de tarihsel süreci çok hareketli olan milletlerden biridir Asya’dan tabiat ve sosyal nedenlerden dolayı göç eden Türk Milleti, göçebe bir süreç geçirmiştir Anadolu’ya gelmeleri ile birlikte yerleşik hayata geçerek, küçük bir aşiretten üç kıtayı hakimiyeti altına alan imparatorluk kurmuşlardır Sosyal, kültürel ve dini yönden değişen şartlar toplumun fertleri üzerinde etlikili olmuştur Bireylerin yaşayış karşısındaki tavırları ve hayata karşı olan bu duruşun dile getirilmesiyle atasözleri oluşmuştur Atasözleri, halkın felsefesidir Dilinden çıktıkları milletin fikirlerinin ne mahiyette olduğunu anlatır Hikmet taşıyan vecize niteliğinde klişeleşmiş ifadelerdir Bir olay ya da oluşumun eş veya benzer manasını ihtiva eden halk felsefesini dile getirir Mutlaka hüküm taşırlar Önceden yaşanmış tecrübeleri bir cümlelik sözlerle veya cümlelerle gelecek nesillere taşımanın yanı sıra onlara tavsiye niteliğinde olan bu ifadelerle geleceğe hazırlarlar Büyük çoğunluğu anonim olan, kimin tarafından ve ne zaman ortaya çıktığı belli olmayan, ait olduğu toplumun asırlar boyu karşılaştığı olaylardan ve tecrübelerden ilham alarak ortaya konulmuş tecrübelerdir Atasözü, Doğu Türklerinde sav diye isimlendirilmiştir söz, haber, mektup anlamına gelen atasözleri, Türk Edebiyatında ilk defa Orhun Abideleri’nde bulunmaktadır Örneğin: Yinçge eriklig üzgeli ( Ağaç yaş iken eğilir) Divân-i Lügât’ it Türk’de 290 adet atasözü bulunmaktadır Örneğin: Tag taga kafışmaz kişi kişigga kafışır ( Dağ dağa kavuşmaz insan insana kavuşur) Kısaca, atasözleri söyleyen kişi veya kişilerin içinde bulundukları çevrenin, rûh hallerine etkileri sonucu sözlerin şekillenmesinde etkilidir Dolayısıyla kişilerin bir olay karşısında etkilenmeleri farklı olmuştur ve psikolojileri olaylara bakış açısını etkileyerek farklı anlamlar yüklemelerine neden olmuştur Sosyo-kültürel şartların kollektif psikolojideki farklı yansımaları, atasözlerin de anlamda farklı yorumlanmalarına neden olmuştur Buradan hareketle aşağıda alfabetik sırayla anlamsal farklılık ortaya konulmaya çalışılmıştır ATASÖZLERİNDE ANLAMSAL FARKLILIKLARIN ALFABETİK KARŞILAŞTIRILMASI -A- Aç kurt bile komşusunu dalamaz Aç kurt komşusunu yer Aç ölmez benzi sararır Aç ölmez gözü kararır, susuz ölmez benzi sararır Adam adam demekle adam olmaz Adam adam sayesinde adam olur Akçesi ucuz olanın kendisi kıymetli olur Ucuz etin suyu kara olur Allah kulunu darda komaz Allah sevdiğine dert verir Altı üstünden belki iyi çıkar Altı üstünden iyi derlerse inanma Âr insana, kâr hayvana yakışır Âr dünyası değil, kâr dünyası Ateş yanmadan duman çıkmaz Ateşi yanmadan dumanı çıkar Atın dorusu, yiğidin delisi Atın ürkeği, yiğidin korkağı -B- Bal tutan parmağını yalar Balı parmağı uzun olan değil, kısmeti olan yemiş Baş nereye giderse ayak da oraya gider Başı baş eden ayak, ayağı baş eden dayak Bekarlık sultanlıktır Bekarlık maskaralıktır Benden ırak olsun da Mısır’a sultan olsun Benden ırak olsun da cehenneme direk olsun Beyler buyruğu yoksula kan ağlatır Beylerin sözü, sözlerin beyidir Beyler sözü gevherdir, sımak olmaz Bilen söylemez, söyleyen bilmez Bilen söyler, bilmeyen söyler Bir felaket bin nasihattan evlâdır Bir fena kırk iyiyi bozar, kırk iyi bir fenayı düzeltemez Bir göz ağlarken öbür göz gülmez Bir gözün ağladıysa bir gözün güldü Bir taş attı iki kuş vurdu Bir taşla iki kuş vurulmaz -C- Çok söz hamamda yaraşır Çok söz ozanda yaraşır -D- Darılmış ise akşam sahanlı kapakları göndermesin Darılmış ise akşam sahansız kapakları göndermesin Deliyi düğüne götürmüşler burası bizim evden beter demiş Deliyi düğüne götürmüşler burası bizim evden iyidir demiş Doğru söyleyene ölüm yoktur Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar Dostun attığı gül onulmaz yara açar Dostun attığı taş baş yarmaz Düğün pilavı ile dost gönüllenir Düğün pilavı ile köpeğin karnı doymaz -E- Eğri bacanın tütünü doğru çıkar Eğri bakandan doğru iş beklenmez Eğri cetvelden doğru iş çıkmaz Eğri oturalım doğru konuşalım El elin eşeğini türkü ile çağırır El el için ağlamış, başına kara bağlamış