Cümle Türleri ( Çeşitleri )

Cümle Türleri ( Çeşitleri )

cümle türleri çeşitleri - cümle türleri konu anlatımı - Cümle Türleri - Cümle Çeşitleri - cümle türleri örnekleri

1 YÜKLEMİNE GÖRE CÜMLELER:

a)İsim (ad) Cümlesi:

Yüklemi isim olan cümlelere denir

*Ne güzel komşumuzdun sen Fahriye abla >komşu idin

* Bence dinin gibi küfrün de mukaddesti Senin

* Burada vefa yok

* Bu yaptıklarım Senin içindir

Not: Bazı isim cümlelerinde ekfiil düşebilir

*Bizimkiler çok iyi (dir)

*Bu yıl ayakkabılar pahalı (imiş)

Not: Yüklemi hem isim hem de fiil olarak kullanılabilen (ortak köklü ve sesteş kelimeler)kelimelerin isim mi fiil mi olduğunu anlamak için cümledeki kullanımına bakmak gerekir

*Sende ders notları varmış (var imiş) (isim cümlesi)

*En sonunda varmışsın bir Erzincanlıya (fiil cümlesi)

b)Fiil (Eylem)Cümlesi :

Yüklemi çekimli bir fiilden kurulu cümlelere fiil cümlesi denir

Fiil cümlelerinde yüklem haber ya da dilek kiplerinden biriyle çekimlenir

İsim cümleleri de ekeylem olabilir

*Sana çirkin dediler, düşmanı oldum güzelin (Görülen geçmiş zamanla çekimlenmiş )

*Kahpelendin de garez bağladım ahlaka bile (Görülen geçmiş zamanla çekimlenmiş)

*Suya versin bağban gülizarı zahmet çekmesün (Emir kipi)

*Artık buradan gitmeliyim (Gereklilik kipiyle çekimlenmiş)

Not :Fiilimsilerin yüklem olduğu cümleler isim cümlesidir

*Amacım buradan gitmekti (isim cümlesi )

*Eski bir tanıdığıydı (isim cümlesi)

2ANLAMLARINA GÖRE CÜMLELER:

a)Olumlu Cümle :

Yüklemin bildirdiği eylemin yapıldığını, gerçekleştiğini ya da gerçekleşebileceğini belirten cümleler olumludurDilimizdeki isim ve fiil soylu sözcüklerin hepsi olumludurBunlar bazı eklerle ya da sözcüklerle olumsuz biçime sokulur

*O günler çok güzeldi (olumlu isim c)

*Hep seni bekledim (olumlu fiil cümlesi)

*Kalbimi çalan buydu (olumlu isim cümlesi)

b)Olumsuz Cümle:

Yüklemin bildirdiği işin gerçekleşmediğini anlatan cümleler olumsuzdur

Olumlu isim cümlesi yok, değil, ya da sız ekiyle olumsuz yapılır

*Kapını çalan bendim (olumlu isim cümlesi)

*Kapını çalan ben değildim (olumsuz isim cümlesi)

*Dışarıda birkaç kişi vardı (olumlu isim cümlesi)

*Dışarıda hiç kimse yoktu (olumsuz isim cümlesi)

*O, çok güçlüydü (olumlu isim cümlesi)

*O, çok güçsüzdü (olumsuz isim cümlesi)

*Eve gelmiş (olumlu fiil cümlesi)

*Eve gelmemiş (olumsuz fiil cümlesi)

Not: Bir cümlenin yükleminde olumsuzluk bildiren ek ya da sözcük yoksa cümle biçimce olumludurBir cümlenin yükleminde olumsuzluk bildiren ek ya da sözcük varsa cümle biçimce olumsuzdur

* Yarın size geliyoruz (Biçiminde ve anlamca olumlu)

*Yarın size gelmiyoruz (Biçiminde ve anlamca olumsuz)

Not2:Biçimde olumlu her cümle, anlamca olumlu olmayabilir

* Haydi bu işi yapabilirsen yap (yapamazsın ) (Biçimce olumlu, anlamca olumsuz cümle)

*Gel de bu işin içinden çık (Çıkamazsın) (Biçimce olumlu, anlamca olumsuz)

* Ne arayanım var ne de soranım (yok) (Biçimce olumlu, anlamca olumsuz)

Not3:Bir cümlede olumsuzluk bildiren ek ya da sözcük tekse, o cümle biçimce de anlamca da olumsuzdur Bir cümlede olumsuzluk bildiren ek ya da sözcük iki tane ise o cümle biçimce olumsuz, anlamca olumludur

*Hala yanıma gelmiş değil (gelmemiş) (Biçimce ve anlamca olumsuz cümle)

*Böyle yapmayın (Biçimce ve anlamca olumsuz cümle)

*Seni sevmiyor değilim (seviyorum) (Biçimce olumsuz, anlamla olumlu)

C)Soru Cümlesi :

Bir duygu veya düşünceyi soru yoluyla açıklayan cümlelere soru cümlesi denir

Dilimizde soru anlamı soru sıfatıyla, soru zamiriyle, soru zarfıyla veya soru edatıyla sağlanabilir

*Dün beni arayan sen miydin? (soru anlamı soru edatıyla sağlanmış)

*Bize ne zaman geleceksin?(soru anlamı soru zarfıyla sağlanmış)

*Bana ne aldın?(soru anlamı soru zamiriyle sağlanmış)

*Hangi okulda çalışıyorsun? (soru anlamı soru sıfatıyla sağlanmış)

Soru cümleleri gerçek ve sözde soru cümlesi olmak üzere iki gurupta incelenebilir

Gerçek soru cümleleri mutlaka cevap gerektirirken sözde soru cümleleri gerektirmez

*Okula neden gelmedin? (Gerçek soru cümlesi )

*Dersi anlıyor musunuz?(Gerçek soru cümlesi)

*Beni soran kim? (Gerçek soru cümlesi)

*Hiç üzülmez olur muyum? (sözde soru cümlesi)

*Onu ben mi dövmüşüm? (sözde soru cümlesi)

*Şu kitabı bana verir misin? (sözde soru cümlesi)

Ünlem cümlesi :

Özlem, sevinç, heyecan, korku, üzüntü, onaylama gibi değişik duygular anlatan cümlelere denir

*Eyvah, ne yer ne yar kaldı!

*Neydi o güzellik öyle!

*Süper bir iş buldum!

e)Emir (Buyruk) Cümlesi:

Yüklemi emir kipiyle çekimlenmiş cümlelere emir cümlesi denir

Emir kipinin 1tekil ve 2 çoğul çekimleri yoktur Emir kipinin çekimi şöyledir

(Ben) — (biz) —

(sen) yap (siz) yapın, yapınız

(o) yapsın (onlar) yapsınlar

* Oraya gitme

*Derse zamanında giriniz

*Buraya gelsinler

*Şuraya otur

Not1: acak, – ecek ekiyle çekimlenmiş bazı fiiller emir anlamı taşıyabilir

*Bu kitabı okuyacaksın (oku)

*Hemen yanıma geleceksin(gel)

Not2: Yüklemi emir kipiyle çekimlenmiş cümlelerden bazıları emir anlamını yitirerek rica, hatırlatma, dilek anlamları taşıyabilir

*Sağlık olsun *Allah kazadan korusun *Kusurumuzu hoşgörün *Sen ona bakma

f)Gereklilik Cümlesi :

Yüklemi gereklilik kipiyle (-malı-meli )çekimlenmiş cümlelere gereklilik cümlesi denir Eylemin yapılması gerektiğini anlatır

*Bu sınavı kazanmalısınız

*Soruları hızlı çözmelisiniz

Not :Bazı cümlelerde yüklem gereklilik kipiyle çekimlenmediği halde, gereklilik anlamı bulunabilir

*Bol bol paragraf çözmeniz gerek (çözmelisiniz)

*Bir çare bulmam lazım (bulmalıyım)

*Onu görmem icap ediyor (görmeliyim)