|
Prof. Dr. Sinsi
|
Sosyal Psikoloji Grup Ne Demektir
Ancak, grubun iç yapışı göz önüne alınınca, bütün gruplarda üyeler arasında statü
(mevki) farklılıkları olduğunu biliyoruz Grup hiyerarşisi içinde acaba hangi üyeler grup
normlarına daha çok uyarlar ? Ya da grup normlarına uyma bakımından üyeler arasında fark
var mıdır ?
Dittes ve Kelley (1956) yaptıkları bir deneyle bu sorulan cevaplandırmıştır Bu
deneyle bir çalışma grubu oluşturulmuş ve bunlar bir süre beraber çalıştıktan sonra, grup
üyelerinin her birine grubun kendisin! ne derece kabul ettiği, wwwfrmsinsinet ona ne kadar değer verdiği
hakkında bilgi vermiştir Aslında grup içinde birbirinden pek farklı olmayan bu deneklerin
bazılarına grup seni seçti; sana değer veriliyor, grup içinde kalman isteniyor Şeklinde bilgi
verilirken, diğer bazılarına "seni isteyenlerde var, istemeyenler de, ortadasın, durumun ilerde
iyileşebilir de kötüleşebilir de" şeklinde bilgi verilmiştir Bir üçüncü kısım üyeleri ise "grup
seni seçmedi, grup içinde olman fazla değerli görülmüyor" denmiştir
Aslında bu bilgilerin hepsi asılsızdır ve grup içinde deneysel olarak statü farklılaşması
ve hiyerarşi oluşturmak için araç olarak kullanılmıştır
Oluşturulan üç statü kesimi içinde grup normuna en fazla uyma davranışı, kendilerini
grubun kısmen kabullendiğini sanan orta düzeydekilerde görülmüştür Bu üyeler, grubun
desteğini bir dereceye kadar kazandırmışlardır ama durumları pek sağlam değildir Grup
desteğini tartışmasız şekilde sağlama almak veya reddedilmek kendi ellerindedir Bundan
ötürüde yerlerim sağlamlaştırmak ve statülerini yükseltmek için bu üyeler grup normlarına en
içten bağlanmışlar ve büyük bir hevesle normlara uyma davranışı göstermişlerdir Bu
davranışları grup içinde görüldüğü gibi, yalnızlarken de görülmüştür, demek ki "bunlarda
benimseme ile uyma" söz konusudur
En alt statü düzeyindeki grup üyelerinde de ortadakiler kadar olmamakla beraber uyma
davranışı görülmüştür Ancak bu üyeler sadece grup içindeyken grup normunu kabullenmişler
ve ona uyma davranışı göstermişler, yalnız oldukları zaman ise normu reddettikleri
görülmüştür Demek ki bu kesimde benimseme değil itaat ile uyma söz konusudur Bu itaat,
yani gruba uyar gözükme, gruptan tamamen atılmamak içindir
Grup tarafından beğenilmediklerini bildiklerinden bu en düşük statüdeki üyeler için,
grup, cazibesini bir dereceye kadar kaybetmiştir Bundan ötürü, grubu cazip bulan ve grup
içinde yükselme çabasında olan orta statü kesiminden daha az gruba uyma davranışı
göstermektedirler Zaten en altta olduklarından, grup normuna uymamakta kaybedecekleri
fazla bir şey yoktur Yani statülerinin daha fazla düşmesi söz konuşu değildir
En üst statüde olanların uyma davranışının da ortadakilerden daha az olduğu
görülmüştür Bu ilginç bulgu tahminlere ters düşmektedir Bir grubun en ileri gelenleri,
liderleri o grubun normlarına en çok uymazlar mı ? Bu araştırma bulgularına göre, hayır
Çünkü grup tarafından sevilen, kabullenilen lider, güven duygusu içindedir; kazanabileceği
kadar statü kazanmış demektir, statüsünü yükseltmek için normlara büyük bir titizlikle uyması
gerekmez Bu bakımdan ortadaki üyeden daha rahattır Hollander (1958) da lider'e "özgür davranabilme yetkisi" atfederek bu olguyu açıklamıştır Hollander' a göre lider hem uyma hem uymama davranışları gösterir Şöyle ki
önce grubun normlarına sıkı sıkıya uyarak statüsünü yükseltir ve lider olur Ancak liderliği
iyice kabul edildikten sonra, bir dereceye kadar grup normlarından bağımsız davranışta
bulunma özgürlüğüne sahip olur
Bu küçük grup deneyinin sonuçlarının toplum için de önemi vardır Orta sınıf
üyelerinin yada orta sosyo - ekonomik düzeyde olan kimselerin genellikle toplumsal normlara
en çok uyanlar oldukları bilinmektedir Toplumsal normlara uymama davranışı ise daha çok
alt sosyo - ekonomik kesimlerde görülür En yukarı sosyal tabakalardaki kimselerin ise
davranışlarında daha serbest oldukları gözlenmiştir Dittes ve Kelley ' in bu araştırması bize
grup yapısıyla grup normuna uyma davranışı arasında önemli bir ilişki olduğunu göstermekte,
aynı zamanda da bir küçük grup araştırması sonuçlarından toplum hakkında bazı bilgiler
edinmemize yardımcı olmaktadır
Dittes ve Kelley araştırmasında en alt statüdeki üyelerin gruba pek değer
vermediklerim fakat gene de gruptan atılmamak için itaat türünde bir miktar uyma davranışı
gösterdiklerini söylemiştik Burada bir soru akla gelebilir; insan değer vermediği bir grupta
kalmayı niçin istesin ?
Bu somya cevap vermek için Thibaut ve Kelley'in (1959) geliştirdiği "karşılaştırma
düzeyi" ve "diğerleriyle karşılaştırma düzeyi" kavramlarım kullanabiliriz Homans da (1961) benzer bir görüş ortaya atarak sosyal davranışı, etkileşimin kişiye sağladığı ödül ile ona
maliyeti arasındaki bir alış veriş olarak kavramlaştırılmıştır
Bu görüşlere göre, grubun, bir üyesi için değeri, ona sağladığı çıkar (ödül) ile ona
maliyeti arasındaki fark olarak kavramlaştırılabilir Bu davranışçı kuramsal çerçeve içinde, bir
kimsenin ait olduğu gruptan bazı beklentileri vardır Bu beklentiler belirli bir düzeydedir
Eğer grup bu "karşılaştırma düzeyinin" üstündeyse, kişi için caziptir Altında ise değildir
Ancak, kişi ait olduğu grubu, katılması mümkün olan diğer gruplarla da karşılaştırır
Buna da "diğerleriyle karşılaştırma düzeyi" denilir Kişi için pek değerli olmayan bir grup,
gene de o kişinin girebileceği diğer gruplardan daha iyi ise, kişi o grupta kalır Demek ki bir
grup kişinin "karşılaştırma düzeyinin" altında olup "diğerleriyle karşılaştırma düzeyinin"
üstünde olabilir Dittes ve Kelley' in araştırmasındaki en düşük statülü üyeler için de böyle bir
durum söz konuşu olmuş olabilir Demek ki sorun, kişinin seçenekleri olup olmamasına da
bağlanmaktadır
Benzer bir ayırım, "üyelik grubu" ile "atıf yada "özenme grubu" kavramları arasında
yapılmaktadır Şöyle ki, bir kimse A grubunun üyesi iken B grubunun üyesi olmayı
isteyebilir, B grubunun değer ve normlarım benimseyebilir Bu durumda, A grubu onun hem
"karşılaştırma" hem de "diğerleriyle karşılaştırma" düzeylerinin altındadır Böyle bir üye,
ancak zorunlu olduğu sürece A grubunda kalır İlk fırsatta A' dan çıkıp wwwfrmsinsinet B' ye girmeye çalışır
A' da kaldığı sürece de, A grubunun normlarına fazla uyma davranışı göstermez (Kağıtçıbaşı,
1979)
|