Canlı Türü İle Kromozom Sayısı Arasındaki İlişki

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-20-2012

5

Mitokondri

Bakteri, yeşil alg ve memeli alyuvarları dışında oksijenli solunum yapan tüm hücrelerde bulunur

0,2-5 mikron arasında değişen oval ya da çubuk şeklinde organeldir

Mitokondri çift katlı zar yapısındadır

Bu zarlardan dıştaki, düz ve esnektir

İçteki zar ise yüzeyi genişletmek için krista adı verilen birçok kıvrımlardan meydana gelmiştir

Kıvrımların arası matriks adı verilen sıvı madde ile doludur

Matriks içinde; DNA, RNA ve ribozom ( bakteri ribozomlarına benzeyen ribozomları) bulunur

Matriks mitokondri içine giren maddeleri parçalayacak enzimleri taşır

Bu enzimler sayesinde oksijenli solunumla enerji üretilir

Mitokondrilerin kendilerine özgü, sınırlı bilgi taşıyan DNA’sı vardır

Bu yüzden kendilerini eşleyebilirler

Çoğalmaları hücrenin kontrolünde gerçekleşir

Mitokondriler hücrenin enerji santralleridir

Enerji ihtiyacı fazla olan kas ve karaciğer gibi hücrelerde mitokondri sayısı diğer hücrelere göre daha çoktur

Mitokondrinin üç boyutlu yapısı

Mitokondri DNA’ sının kimyasal ve fiziksel etkilerle bozulması, oksijenli solunumda ATP sentezinin azalmasına neden olmaktadır

Buna bağlı olarak hücrede yaşlanma ve ölüm görülmektedir

Örneğin; insan lenfositlerinde mitokondrilerin işlevleri, ilerleyen yaş ile azalmaktadır

6

Sentrozom

Yosun ve mantar gibi ilkel yapılı bitki hücrelerinde ve sinir hücreleri hariç tüm hayvan hücrelerinde çekirdeğe yakın bir yerde bulunur

Yüksek yapılı bitki hücreleri ve yumurta gibi hücrelerde sentrozom bulunmaz

Sentrozom, birbirine dik iki silindirik cisme sahiptir

Bunlara, sentriol denir

Her sentriol, birbirine paralel üç küçük tüpten oluşmuş, dokuz iplik içerir

Bu iplikler protein yapısında olup arası matriks ile doludur

Sentrozom

Sentrioller hücre bölünmeye hazırlandığı dönemde bölünerek her biri bir kutba gider ve aralarında iğ iplikleri oluşur

İğ iplikleri bölünme sırasında kromozomların ayrılması ye kutuplara taşınmasında görevlidir

7

Plâstitler

Sadece bitki hücrelerinin sitoplâzmasında bulunan organellerden birisidir

Şekilleri küre, oval, iğ ya da iplik biçimindedir

Plâstitler hücreyle beraber gelişerek görevine uygun şekil ve renk kazanırlar

Renklerine ve görevlerine göre plâstit çeşitleri üç grupta incelenmektedir

� Kloroplâstlar :

Yeşil renkli plâstitlerdir

Bitkilerin farklı organlarına ait hücrelerde değişik sayıdadırlar

Kloroplâstlar yapraklarda, genç dallarda, olmamış sebze ve meyve hücrelerinde çok sayıda bulunmaktadır

Çiçek ve kök hücreleri gibi, bazı bitki hücrelerinde kloroplâst bulunmayabilir

Kloroplâstın kimyasal yapısını protein, karbonhidrat, yağ, klorofil, DNA ve RNA oluşturmaktadır

Kloroplâst fotosentez olayının gerçekleştiği organeldir

Kloroplâst çift katlı hücre zarı ile çevrilidir

Stroma ve Granum olmak üzere iki kısımdan yapılmıştır

Kloroplâstın yapısı

Stroma: Kloroplâstın içini dolduran renksiz bir ara maddedir

DNA, RNA, ribozom, ve fotosentez enzimleri stromada bulunmaktadır

Bu nedenle kloroplâstlar kendi enzimlerini yapabilir ve çekirdekten bağımsız çoğalabilirler

Granum: Ara madde içine gömülmüş disk ve diskleri birbirine bağlayan lamellerden oluşmuştur

Bu yapıların en küçük birimine tilakoid denir

Tilakoidler bir araya gelerek granumu, granumlarda bir araya gelerek granayı oluştururlar

Bu lâmelli yapı ışık enerjisinin en ekonomik şekilde kullanımını sağlar

Klorofil pigmentleri bu tilakoidlerin arasına yerleşmiştir

Klorofiller yeşil bitkilerde kloroplâstlarda bulunurken, bakteri ve mavi-yeşil alglerde sitoplâzmaya dağılmış şekilde bulunur

Klorofil pigmentinden yoksun bitkilerde albinoluk görülür

Albinoluk kısmî olabilir; o zaman bitki alacalı bir görünüm alır

Kloroplastlar fotosentezle ışık enerjisinin kimyasal enerjiye dönüştürüldüğü ve serbest oksijenin üretildiği organeldir

Fotosentez; CO2 ve H2O gibi inorganik maddelerden, güneş enerjisi ve klorofil pigmentinin yardımıyla organik madde üretilmesidir

Fotosentezin denklemini şu şekilde gösterebiliriz

Klorofil

6CO2 + 6H2O —————————- � C6H12O6 + 6O2

Güneş Enerjisi Enzimler

Kloroplâstlar, fotosentezle yeryüzünde yaşamın devamını sağlayan organellerdir

� Kromoplâstlar :

Bitkilerde sarı (ksantofil), turuncu (karaten), kırmızı (likopen) renkte olan plâstitler kromoplâstlardır

Kromoplâstlara renklerini veren renk maddelerine ise karotinoidler denilmektedir

Kromoplâstlar yapraklarda, meyvalarda ve bazı yüksek yapılı bitkilerin köklerinde bulunur

Örneğin, havuçta karoten, domateste likopen , limonda ksantofil renk maddeleri bulunmaktadır

Kromoplâstın dışında, bitkilere mor ve eflâtun renk veren antokyan ve sarı renk veren flâvon pigmentleri hücrelerin kofullarında bulunur

Bu pigmentler, koful öz suyunun asit ya da baz oluşuna göre farklı yönde etki gösterirler

Koful öz suyu asidik ise kırmızı, bazik ise mavi, nötr ise menekşe rengi verir

Sonbahar mevsiminde yaprakların dökülmeden önce sararmasının nedeni, klorofil pigmentinin yapısının bozulmasıyla kromoplâstların yapraklara sarı rengi vermesidir

� Lökoplâstlar :

Renksiz plâstitlerdir

Lökoplâstlar ışık alırsa yeşil renkli kloroplâstlara dönüşebilirler, Bitkinin kök, toprak altı gövdesi ve tohum gibi depo organlarının hücrelerinde bulunur

Nişasta, yağ ve protein depo ederler

Örneğin, patates yumrusunda nişasta, baklagil tohumunda protein, ayçiçeği tohumunda yağ depolayan lökoplâstlar bulunmaktadır

Bitki hücresinin temel yapısı v ekısımları

10-20-2012	#2
Prof. Dr. Sinsi	Canlı Türü İle Kromozom Sayısı Arasındaki İlişki 5 Mitokondri Bakteri, yeşil alg ve memeli alyuvarları dışında oksijenli solunum yapan tüm hücrelerde bulunur 0,2-5 mikron arasında değişen oval ya da çubuk şeklinde organeldir Mitokondri çift katlı zar yapısındadır Bu zarlardan dıştaki, düz ve esnektir İçteki zar ise yüzeyi genişletmek için krista adı verilen birçok kıvrımlardan meydana gelmiştir Kıvrımların arası matriks adı verilen sıvı madde ile doludur Matriks içinde; DNA, RNA ve ribozom ( bakteri ribozomlarına benzeyen ribozomları) bulunur Matriks mitokondri içine giren maddeleri parçalayacak enzimleri taşır Bu enzimler sayesinde oksijenli solunumla enerji üretilir Mitokondrilerin kendilerine özgü, sınırlı bilgi taşıyan DNA’sı vardır Bu yüzden kendilerini eşleyebilirler Çoğalmaları hücrenin kontrolünde gerçekleşir Mitokondriler hücrenin enerji santralleridir Enerji ihtiyacı fazla olan kas ve karaciğer gibi hücrelerde mitokondri sayısı diğer hücrelere göre daha çoktur Mitokondrinin üç boyutlu yapısı Mitokondri DNA’ sının kimyasal ve fiziksel etkilerle bozulması, oksijenli solunumda ATP sentezinin azalmasına neden olmaktadır Buna bağlı olarak hücrede yaşlanma ve ölüm görülmektedir Örneğin; insan lenfositlerinde mitokondrilerin işlevleri, ilerleyen yaş ile azalmaktadır 6 Sentrozom Yosun ve mantar gibi ilkel yapılı bitki hücrelerinde ve sinir hücreleri hariç tüm hayvan hücrelerinde çekirdeğe yakın bir yerde bulunur Yüksek yapılı bitki hücreleri ve yumurta gibi hücrelerde sentrozom bulunmaz Sentrozom, birbirine dik iki silindirik cisme sahiptir Bunlara, sentriol denir Her sentriol, birbirine paralel üç küçük tüpten oluşmuş, dokuz iplik içerir Bu iplikler protein yapısında olup arası matriks ile doludur Sentrozom Sentrioller hücre bölünmeye hazırlandığı dönemde bölünerek her biri bir kutba gider ve aralarında iğ iplikleri oluşur İğ iplikleri bölünme sırasında kromozomların ayrılması ye kutuplara taşınmasında görevlidir 7 Plâstitler Sadece bitki hücrelerinin sitoplâzmasında bulunan organellerden birisidir Şekilleri küre, oval, iğ ya da iplik biçimindedir Plâstitler hücreyle beraber gelişerek görevine uygun şekil ve renk kazanırlar Renklerine ve görevlerine göre plâstit çeşitleri üç grupta incelenmektedir � Kloroplâstlar : Yeşil renkli plâstitlerdir Bitkilerin farklı organlarına ait hücrelerde değişik sayıdadırlar Kloroplâstlar yapraklarda, genç dallarda, olmamış sebze ve meyve hücrelerinde çok sayıda bulunmaktadır Çiçek ve kök hücreleri gibi, bazı bitki hücrelerinde kloroplâst bulunmayabilir Kloroplâstın kimyasal yapısını protein, karbonhidrat, yağ, klorofil, DNA ve RNA oluşturmaktadır Kloroplâst fotosentez olayının gerçekleştiği organeldir Kloroplâst çift katlı hücre zarı ile çevrilidir Stroma ve Granum olmak üzere iki kısımdan yapılmıştır Kloroplâstın yapısı Stroma: Kloroplâstın içini dolduran renksiz bir ara maddedir DNA, RNA, ribozom, ve fotosentez enzimleri stromada bulunmaktadır Bu nedenle kloroplâstlar kendi enzimlerini yapabilir ve çekirdekten bağımsız çoğalabilirler Granum: Ara madde içine gömülmüş disk ve diskleri birbirine bağlayan lamellerden oluşmuştur Bu yapıların en küçük birimine tilakoid denir Tilakoidler bir araya gelerek granumu, granumlarda bir araya gelerek granayı oluştururlar Bu lâmelli yapı ışık enerjisinin en ekonomik şekilde kullanımını sağlar Klorofil pigmentleri bu tilakoidlerin arasına yerleşmiştir Klorofiller yeşil bitkilerde kloroplâstlarda bulunurken, bakteri ve mavi-yeşil alglerde sitoplâzmaya dağılmış şekilde bulunur Klorofil pigmentinden yoksun bitkilerde albinoluk görülür Albinoluk kısmî olabilir; o zaman bitki alacalı bir görünüm alır Kloroplastlar fotosentezle ışık enerjisinin kimyasal enerjiye dönüştürüldüğü ve serbest oksijenin üretildiği organeldir Fotosentez; CO2 ve H2O gibi inorganik maddelerden, güneş enerjisi ve klorofil pigmentinin yardımıyla organik madde üretilmesidir Fotosentezin denklemini şu şekilde gösterebiliriz Klorofil 6CO2 + 6H2O —————————- � C6H12O6 + 6O2 Güneş Enerjisi Enzimler Kloroplâstlar, fotosentezle yeryüzünde yaşamın devamını sağlayan organellerdir � Kromoplâstlar : Bitkilerde sarı (ksantofil), turuncu (karaten), kırmızı (likopen) renkte olan plâstitler kromoplâstlardır Kromoplâstlara renklerini veren renk maddelerine ise karotinoidler denilmektedir Kromoplâstlar yapraklarda, meyvalarda ve bazı yüksek yapılı bitkilerin köklerinde bulunur Örneğin, havuçta karoten, domateste likopen , limonda ksantofil renk maddeleri bulunmaktadır Kromoplâstın dışında, bitkilere mor ve eflâtun renk veren antokyan ve sarı renk veren flâvon pigmentleri hücrelerin kofullarında bulunur Bu pigmentler, koful öz suyunun asit ya da baz oluşuna göre farklı yönde etki gösterirler Koful öz suyu asidik ise kırmızı, bazik ise mavi, nötr ise menekşe rengi verir Sonbahar mevsiminde yaprakların dökülmeden önce sararmasının nedeni, klorofil pigmentinin yapısının bozulmasıyla kromoplâstların yapraklara sarı rengi vermesidir � Lökoplâstlar : Renksiz plâstitlerdir Lökoplâstlar ışık alırsa yeşil renkli kloroplâstlara dönüşebilirler, Bitkinin kök, toprak altı gövdesi ve tohum gibi depo organlarının hücrelerinde bulunur Nişasta, yağ ve protein depo ederler Örneğin, patates yumrusunda nişasta, baklagil tohumunda protein, ayçiçeği tohumunda yağ depolayan lökoplâstlar bulunmaktadır Bitki hücresinin temel yapısı v ekısımları