Fransa'nın Mısır Seferindeki Amacı Ve Hazırlıkları

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-21-2012

Fransa'nın Mısır Seferindeki Amacı ve hazırlıkları

(1798-1802)

1- Osmanlı- Fransa İlişkileri Fransa'nın Mısır Seferindeki Amacı ve hazırlıkları

Fransa 1789 İhtilali ile birlikte bir değişime girmiş

Bu İhtilalle birlikte 'İnsan Hakları Beyannamesi'ni bütün Avrupa'ya yaymak istemişlerdir

Buna müteakip Avrupa'da Fransa'ya karşı kurulan I

Koalisyon 5 Nisan 1795'de Fransa-Prusya barış antlaşması ile dağılmaya başlamıştır

Fransa 16 Mayıs'ta Hollanda 22 Temmuz'da İspanya ile anlaşarak onları da saf dışı etmiştir

Fransa, İtalya ve Venedik'te ortadan kalktıktan sonra, Avusturya'yı da mağlup eden Napolyon'un tek rakibi İngiltere kalmıştır

Osmanlı Devleti ise Ziştovi ve Yaş antlaşmaları ile dış siyasette barış prensibini ve Fransa ile dostane ilişkileri devam ettirmek niyetindeydi

Osmanlı devletinde Kanuni'den bu yana geleneksel Osmanlı-Fransa dostluğu vardı

Ancak Fransız ihtilali ile Avrupa'ya İnsan Hakları Beyannamesini yaymak istemesi üzerine Avrupa büyük devletleri Fransa'ya kaşı bir tavır takındılar

Osmanlı ise İnsan Hakları Beyannamesini tehlikeli olarak görmemiştir Ancak bu sırada Fransa, Osmanlı'ya; Avusturya ve Rusya'ya karşı beraber savaşmak amacıyla ikna etmek için bir elçi göndermiş

Ancak hiç kimsenin tanımadığı Fransa'yı Osmanlı'da tanımak istememiş ve bu yüzden ittifakı reddetmiştir

Ancak Osmanlı 1794'te Prusya'nın Fransa'yı tanıması üzere Osmanlıda tanımıştır

Bu olaydan sonra Osmanlı ve Fransa arasında bir İşbirliği antlaşması imzalandı

Fransa savaş öncesi Osmanlı-Fransa ilişkileri Osmanlı ordusu ıslahatı üzerineydi III

Selim, "Nizam-ı Cedid Ordusu" adı altında önemli sayılabilecek askerî yeniliklere de girişmiş ve önemli yollar da kat etmiştir

Askerler Fransız subayları tarafından yetiştirilmiş ve Fransız silahları kullanılmıştır

Fransızların eğittiği Nizam-ı Cedid ordusu Yeniçerilere karşı üstünlüğünü açıkça göstermiş

Ancak, Yeniçerilerin itirazları ve ayaklanmaları yüzünden, Sultan yeni birliği İstanbul'daki kışlalarında tutmak zorunda kaldı ve böylece asıl Osmanlı ordusu etkisiz ve güvenilmez Yeniçerilerden oluşuyordu

Daha sonra Fransa'nın Mısır ile ilgili emelleri, Avusturya ile yapılan Campo Formio muahedesi ile Osmanlı ile sınırdaş olmaları ile artmış

Böylece Cerigo adası ve Preveze başta olmak üzere Epir kıyılarında dört iskele elde etmiş olan Napolyon buradan doğuya atlamak için Mısır'ı almak oradan da İngilizlerin üstüne yürüyerek Hindistan'ı fethetmek istiyordu

Böylece büyük Fransa fütuhatını gerçekleştirmek niyetindeydi

İngiltere'ye karşı İlk başta 'Hoche Planı' ile İngiltere'yi anavatanında vurmak istiyordu

Ancak güçlü olan İngiltere üzerine direkt bir hareket, Fransa'ya çok pahalıya mal olabilirdi

Napolyon'da, İngiltere'ye direkt bir savaş yerine Mısır'a sefer düşüncesi ortaya çıkmıştır

Napolyon'un 'Doğu Projesinin' bir parçası olan, Mısır seferinin amaçları arasında, Akdeniz'i bir 'Fransız Gölü' haline getirmek İngiltere'yi Hindistan'da çökertmek oluşturuyordu

Napolyon'un bu fikri Dışişleri Bakanı Talleyrand tarafından da destekleniyordu

Bu ikisi Mısır'ın işgali ile İngiltere'nin Hindistan ile bağlantısının koparmak ve böylece İngiltere'yi ekonomik sıkıntıya düşeceği ve Fransa ile barış yapmak zorunda kalacağını planlamışlardır

Talleyrand göre Osmanlı İmparatorluğu'nun Mısır üzerinde ki otoritesinin de zayıf olduğundan Fransa için bir sömürge kazanılabileceğini belirtiyor

Talleyrand esas Direktuvar'ların düşüncesi olan, bu tehlikeli adamın yani Napolyon'un gidebildiği kadar uzağa gitmesi ve orda ölmesi gerektiği fikrindeydi

Napolyon Taleyrand'ın desteklediği projeyi 1798 Şubatı Direktuvar'a sundu

Ve Mart ayında kabul edildi

Napolyon'a göre, Mısır seferinin muvaffak olması için, her şeyden evvel hazırlıkların gizli tutulması gerektiğidir

Bunda, sefere İngiltere donanmasının mani olabileceği ve Osmanlı'nın Mısır müdafaasını güçlendirebileceği nedeniyle önemlidir

Napolyon seferin anlaşılmaması için kısa zamanda 38 bin kişilik ordu ile 280 parçada oluşan filo oluşturmuştur

Asker tedarik içinde Avusturya savaşında kullanılan askerleri kullanmıştır

Askeri kuvvetlerden başka 167 âlim ve sanatkâr vardı

Napolyon Mısır'daki eski eserleri incelemek için bir bilim heyetini de yanında bulundurmak istemiş ve bunun için bir bilim heyeti oluşturmuştur

Fransa'daki hazırlıklar, Paris'teki Osmanlı Sefiri Moralı Ali Efendi'nin dikkatini çekmiştir ve Talleyrand'dan Osmanlı Devletini hedef alıp almadığını sormuş

Verilen cevapta Osmanlı ile dostluğun devam edileceği ve Osmanlı hükümetine sefer düzenlenmeyeceği belirtiliyor

Bu arada Moralı Ali Efendi Napolyon tarafından yanıltılarak, Babıâli'ye seferin Sicilya'ya yapılacağını da belirtiyor

Hatta Osmanlıdaki Fransız elçisi de seferi Osmanlı hükümetinden gizlemiştir

Böylece Talleyrand, Osmanlı Hükümetini hazırlıksız yakalamak için seferi gizlemeye çalışmıştır

Hatta eğer Mısır'a bir sefer yapılırsa bunu düşmanca bir hareket olmayacağı, buna sebep olarak da Osmanlı topraklarında bulunan Fransızlara hakaret edilmesi, Babıâli'nin onları koruyamayacak durumda olması gibi sebepler göstererek Mısır'ın işgalini meşrulaştırmak istemiş

Geçmişten gelen Osmanlı-Fransa dostluğunu kullanarak Osmanlı Devleti'nin Fransa'ya karşı harbe girmesini engellemeye çalışmıştır

2- Mısır seferi

19 Mayıs 1798'de Tulon'dan Fransız donanması yola çıkmıştır

Fransız Donanmasını takip eden, İngiliz donanmasının 19 Mayıs'ta bir fırtınaya yakalanması sonucu İngiliz donanması takibinden kurtulmuş

Napolyon ilk işi olarak 18

Asırdan beri korsanlıkla uğrasan Malta idi

Malta'nın işgali Akdeniz'i Fransız gölü yapmak için Napolyon için önemliydi

Napolyon tarafından işgal edilen Malta, Mısır arasında yapılacak lojistik için çok önemlidir

Malta zindanlarında yatan 209 türkün serbest bırakılmasını Osmanlı ve Afrika'daki mümessillerin bildirdi bu şekilde Müslümanların takdiri kazanarak onlara Mısır istilasını onaylatmaya çalışmıştır

Malta'da ufak bir birlik bırakmış ve Malta'dan hareketten sonra askerlerine seferin asıl gayesini açıklamıştır

2 Temmuzda İskenderiye'ye varan Napolyon, ufak tefek sokak muharebeler yapmış hatta General Kleber'de ağır yaralanmıştır ancak iki taraf anlaşmış ve İskenderiye işgal edilmiştir

Halka yayınlanan beyannamede Napolyon, padişahın dostu olarak gelindiğini, İslami beğendiğini, Fransa'nın Mısır'daki ticaretine zarar veren, halka zalimlik eden ve padişahın emirlerine saygı göstermeyen kölemenleri cezalandırmaktan başka bir niyetinin olmadığını ilan etti

III

Selim işgali öğrenir öğrenmez derhal gerekli tedbirlerin alınmasını emretmiştir

Toplanan divanda ise şu tedbirler alınmıştır:

Mısır Paşası ve Beyinin Fransızlara karşı mukavemet etmeleri, bölgede Fransız isgali haber edilerek halk uyanık tutulmalı, İngiltere donanmasını Osmanlı limanlarında hoş tutulması gibi kararlar alınmıştı

İskenderiye ele geçiren Napolyon 6 Temmuzda İskenderiye'den hareket geçmiş, 30 bin kişili kuvvetlerle savunmaya hazırlanan Mısır Valisi Ebubekir Paşa Piramitler Savasında ağır bir yenilgi aldı ve Suriye'ye çekildi

Savaşı kazanan Napolyon'a Kahire yolu açılmıştı ve 23 Temmuzda Fransa ordusu Kahire'ye direnişle karşılaşmada girmiştir

Burada da halkın gönlünü alacak bir bildiri yayınlamıştır

Fransız donanmasını arayan İngiliz donanması Amiral Nelson komutasında 1 Ağustos'ta İskenderiye önünde görülmüş

Üç saat süren muharebe sonucu Fransız donanması yok edilmiştir

'Ebukir Bozgunu' adı verilen olayın üzerine, Napolyon anavatanla irtibatı ve Fransa'dan yardım alma ümidini kesmiştir

Böylece ordusu takviye edilmez bir hale gelmiştir

Fransız donanmasının Ebukir'de yakılması, İstanbul'da ferahlık meydana getirmiş, Osmanlı devletini harp ilanında cesaretlendirmiş, tedbir olarak da Doğu Akdeniz Seraskerliğine Cezzar Ahmet Paşa, İbrahim Paşa'yı Mısır Seraskerliğine, Azimzâde Abdullah Paşa Mısır Valiliğine atanmıştır

Napolyon Mısır'da kendisini Müslüman göstererek tutunmaya çalışıyordu

Bu politikadan korkan Babıâli bunu etkisiz hale getirmek için bir bildiri yayınladı bildirire göre: Fransızların Kâfir ve asi oldukları

Bunun için bütün Müslümanları Fransa'ya karşı mücadele etmesini bildirmektedir

Babıâli 2 Eylül 1798'de Fransa'ya harp ilan etmiş ve aynı gün Fransız elçisi Ruffin Yedikule zindanlarına hapsedilmiştir

Babıâli Fransa'ya harp İlan ederken, Fransa'yı tek başına yenemeyeceğini biliyordu ve bunun için, Fransa ile arası açık olan İngiltere ve Rusya ile anlaşma yollarını aramıştır

Osmanlı devleti 13 gün ara ile Rusya ve İngiltere ile üçlü ittifak anlaşmaları imzalamıştır

Üçlü ittifaka götüren olaylar şu şekildedir: Napolyon'un Rum'lar arasında propaganda yapması Rusya'nın Babıâli ile dostça, Fransa'nın yaptıklarını ihbar etmesine neden olmuş

Rusya Fransa'nın seferi Mora ve Arnavutluğa yapacağı düşüncesiyle Karadeniz filosunu harekâta hazır hale getirmiş ve bu filonun Osmanlı sahillerine bir taarruz olması durumunda Babıâli'nin hizmetine koyabileceğini belirtmiş ancak Rusya'dan çekinildiği için kabul görmemiştir

10-21-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Fransa'nın Mısır Seferindeki Amacı Ve Hazırlıkları Fransa'nın Mısır Seferindeki Amacı ve hazırlıkları (1798-1802) 1- Osmanlı- Fransa İlişkileri Fransa'nın Mısır Seferindeki Amacı ve hazırlıkları Fransa 1789 İhtilali ile birlikte bir değişime girmiş Bu İhtilalle birlikte 'İnsan Hakları Beyannamesi'ni bütün Avrupa'ya yaymak istemişlerdir Buna müteakip Avrupa'da Fransa'ya karşı kurulan I Koalisyon 5 Nisan 1795'de Fransa-Prusya barış antlaşması ile dağılmaya başlamıştır Fransa 16 Mayıs'ta Hollanda 22 Temmuz'da İspanya ile anlaşarak onları da saf dışı etmiştir Fransa, İtalya ve Venedik'te ortadan kalktıktan sonra, Avusturya'yı da mağlup eden Napolyon'un tek rakibi İngiltere kalmıştır Osmanlı Devleti ise Ziştovi ve Yaş antlaşmaları ile dış siyasette barış prensibini ve Fransa ile dostane ilişkileri devam ettirmek niyetindeydi Osmanlı devletinde Kanuni'den bu yana geleneksel Osmanlı-Fransa dostluğu vardı Ancak Fransız ihtilali ile Avrupa'ya İnsan Hakları Beyannamesini yaymak istemesi üzerine Avrupa büyük devletleri Fransa'ya kaşı bir tavır takındılar Osmanlı ise İnsan Hakları Beyannamesini tehlikeli olarak görmemiştir Ancak bu sırada Fransa, Osmanlı'ya; Avusturya ve Rusya'ya karşı beraber savaşmak amacıyla ikna etmek için bir elçi göndermiş Ancak hiç kimsenin tanımadığı Fransa'yı Osmanlı'da tanımak istememiş ve bu yüzden ittifakı reddetmiştir Ancak Osmanlı 1794'te Prusya'nın Fransa'yı tanıması üzere Osmanlıda tanımıştır Bu olaydan sonra Osmanlı ve Fransa arasında bir İşbirliği antlaşması imzalandı Fransa savaş öncesi Osmanlı-Fransa ilişkileri Osmanlı ordusu ıslahatı üzerineydi III Selim, "Nizam-ı Cedid Ordusu" adı altında önemli sayılabilecek askerî yeniliklere de girişmiş ve önemli yollar da kat etmiştir Askerler Fransız subayları tarafından yetiştirilmiş ve Fransız silahları kullanılmıştır Fransızların eğittiği Nizam-ı Cedid ordusu Yeniçerilere karşı üstünlüğünü açıkça göstermiş Ancak, Yeniçerilerin itirazları ve ayaklanmaları yüzünden, Sultan yeni birliği İstanbul'daki kışlalarında tutmak zorunda kaldı ve böylece asıl Osmanlı ordusu etkisiz ve güvenilmez Yeniçerilerden oluşuyordu Daha sonra Fransa'nın Mısır ile ilgili emelleri, Avusturya ile yapılan Campo Formio muahedesi ile Osmanlı ile sınırdaş olmaları ile artmış Böylece Cerigo adası ve Preveze başta olmak üzere Epir kıyılarında dört iskele elde etmiş olan Napolyon buradan doğuya atlamak için Mısır'ı almak oradan da İngilizlerin üstüne yürüyerek Hindistan'ı fethetmek istiyordu Böylece büyük Fransa fütuhatını gerçekleştirmek niyetindeydi İngiltere'ye karşı İlk başta 'Hoche Planı' ile İngiltere'yi anavatanında vurmak istiyordu Ancak güçlü olan İngiltere üzerine direkt bir hareket, Fransa'ya çok pahalıya mal olabilirdi Napolyon'da, İngiltere'ye direkt bir savaş yerine Mısır'a sefer düşüncesi ortaya çıkmıştır Napolyon'un 'Doğu Projesinin' bir parçası olan, Mısır seferinin amaçları arasında, Akdeniz'i bir 'Fransız Gölü' haline getirmek İngiltere'yi Hindistan'da çökertmek oluşturuyordu Napolyon'un bu fikri Dışişleri Bakanı Talleyrand tarafından da destekleniyordu Bu ikisi Mısır'ın işgali ile İngiltere'nin Hindistan ile bağlantısının koparmak ve böylece İngiltere'yi ekonomik sıkıntıya düşeceği ve Fransa ile barış yapmak zorunda kalacağını planlamışlardır Talleyrand göre Osmanlı İmparatorluğu'nun Mısır üzerinde ki otoritesinin de zayıf olduğundan Fransa için bir sömürge kazanılabileceğini belirtiyor Talleyrand esas Direktuvar'ların düşüncesi olan, bu tehlikeli adamın yani Napolyon'un gidebildiği kadar uzağa gitmesi ve orda ölmesi gerektiği fikrindeydi Napolyon Taleyrand'ın desteklediği projeyi 1798 Şubatı Direktuvar'a sundu Ve Mart ayında kabul edildi Napolyon'a göre, Mısır seferinin muvaffak olması için, her şeyden evvel hazırlıkların gizli tutulması gerektiğidir Bunda, sefere İngiltere donanmasının mani olabileceği ve Osmanlı'nın Mısır müdafaasını güçlendirebileceği nedeniyle önemlidir Napolyon seferin anlaşılmaması için kısa zamanda 38 bin kişilik ordu ile 280 parçada oluşan filo oluşturmuştur Asker tedarik içinde Avusturya savaşında kullanılan askerleri kullanmıştır Askeri kuvvetlerden başka 167 âlim ve sanatkâr vardı Napolyon Mısır'daki eski eserleri incelemek için bir bilim heyetini de yanında bulundurmak istemiş ve bunun için bir bilim heyeti oluşturmuştur Fransa'daki hazırlıklar, Paris'teki Osmanlı Sefiri Moralı Ali Efendi'nin dikkatini çekmiştir ve Talleyrand'dan Osmanlı Devletini hedef alıp almadığını sormuş Verilen cevapta Osmanlı ile dostluğun devam edileceği ve Osmanlı hükümetine sefer düzenlenmeyeceği belirtiliyor Bu arada Moralı Ali Efendi Napolyon tarafından yanıltılarak, Babıâli'ye seferin Sicilya'ya yapılacağını da belirtiyor Hatta Osmanlıdaki Fransız elçisi de seferi Osmanlı hükümetinden gizlemiştir Böylece Talleyrand, Osmanlı Hükümetini hazırlıksız yakalamak için seferi gizlemeye çalışmıştır Hatta eğer Mısır'a bir sefer yapılırsa bunu düşmanca bir hareket olmayacağı, buna sebep olarak da Osmanlı topraklarında bulunan Fransızlara hakaret edilmesi, Babıâli'nin onları koruyamayacak durumda olması gibi sebepler göstererek Mısır'ın işgalini meşrulaştırmak istemiş Geçmişten gelen Osmanlı-Fransa dostluğunu kullanarak Osmanlı Devleti'nin Fransa'ya karşı harbe girmesini engellemeye çalışmıştır 2- Mısır seferi 19 Mayıs 1798'de Tulon'dan Fransız donanması yola çıkmıştır Fransız Donanmasını takip eden, İngiliz donanmasının 19 Mayıs'ta bir fırtınaya yakalanması sonucu İngiliz donanması takibinden kurtulmuş Napolyon ilk işi olarak 18 Asırdan beri korsanlıkla uğrasan Malta idi Malta'nın işgali Akdeniz'i Fransız gölü yapmak için Napolyon için önemliydi Napolyon tarafından işgal edilen Malta, Mısır arasında yapılacak lojistik için çok önemlidir Malta zindanlarında yatan 209 türkün serbest bırakılmasını Osmanlı ve Afrika'daki mümessillerin bildirdi bu şekilde Müslümanların takdiri kazanarak onlara Mısır istilasını onaylatmaya çalışmıştır Malta'da ufak bir birlik bırakmış ve Malta'dan hareketten sonra askerlerine seferin asıl gayesini açıklamıştır 2 Temmuzda İskenderiye'ye varan Napolyon, ufak tefek sokak muharebeler yapmış hatta General Kleber'de ağır yaralanmıştır ancak iki taraf anlaşmış ve İskenderiye işgal edilmiştir Halka yayınlanan beyannamede Napolyon, padişahın dostu olarak gelindiğini, İslami beğendiğini, Fransa'nın Mısır'daki ticaretine zarar veren, halka zalimlik eden ve padişahın emirlerine saygı göstermeyen kölemenleri cezalandırmaktan başka bir niyetinin olmadığını ilan etti III Selim işgali öğrenir öğrenmez derhal gerekli tedbirlerin alınmasını emretmiştir Toplanan divanda ise şu tedbirler alınmıştır: Mısır Paşası ve Beyinin Fransızlara karşı mukavemet etmeleri, bölgede Fransız isgali haber edilerek halk uyanık tutulmalı, İngiltere donanmasını Osmanlı limanlarında hoş tutulması gibi kararlar alınmıştı İskenderiye ele geçiren Napolyon 6 Temmuzda İskenderiye'den hareket geçmiş, 30 bin kişili kuvvetlerle savunmaya hazırlanan Mısır Valisi Ebubekir Paşa Piramitler Savasında ağır bir yenilgi aldı ve Suriye'ye çekildi Savaşı kazanan Napolyon'a Kahire yolu açılmıştı ve 23 Temmuzda Fransa ordusu Kahire'ye direnişle karşılaşmada girmiştir Burada da halkın gönlünü alacak bir bildiri yayınlamıştır Fransız donanmasını arayan İngiliz donanması Amiral Nelson komutasında 1 Ağustos'ta İskenderiye önünde görülmüş Üç saat süren muharebe sonucu Fransız donanması yok edilmiştir 'Ebukir Bozgunu' adı verilen olayın üzerine, Napolyon anavatanla irtibatı ve Fransa'dan yardım alma ümidini kesmiştir Böylece ordusu takviye edilmez bir hale gelmiştir Fransız donanmasının Ebukir'de yakılması, İstanbul'da ferahlık meydana getirmiş, Osmanlı devletini harp ilanında cesaretlendirmiş, tedbir olarak da Doğu Akdeniz Seraskerliğine Cezzar Ahmet Paşa, İbrahim Paşa'yı Mısır Seraskerliğine, Azimzâde Abdullah Paşa Mısır Valiliğine atanmıştır Napolyon Mısır'da kendisini Müslüman göstererek tutunmaya çalışıyordu Bu politikadan korkan Babıâli bunu etkisiz hale getirmek için bir bildiri yayınladı bildirire göre: Fransızların Kâfir ve asi oldukları Bunun için bütün Müslümanları Fransa'ya karşı mücadele etmesini bildirmektedir Babıâli 2 Eylül 1798'de Fransa'ya harp ilan etmiş ve aynı gün Fransız elçisi Ruffin Yedikule zindanlarına hapsedilmiştir Babıâli Fransa'ya harp İlan ederken, Fransa'yı tek başına yenemeyeceğini biliyordu ve bunun için, Fransa ile arası açık olan İngiltere ve Rusya ile anlaşma yollarını aramıştır Osmanlı devleti 13 gün ara ile Rusya ve İngiltere ile üçlü ittifak anlaşmaları imzalamıştır Üçlü ittifaka götüren olaylar şu şekildedir: Napolyon'un Rum'lar arasında propaganda yapması Rusya'nın Babıâli ile dostça, Fransa'nın yaptıklarını ihbar etmesine neden olmuş Rusya Fransa'nın seferi Mora ve Arnavutluğa yapacağı düşüncesiyle Karadeniz filosunu harekâta hazır hale getirmiş ve bu filonun Osmanlı sahillerine bir taarruz olması durumunda Babıâli'nin hizmetine koyabileceğini belirtmiş ancak Rusya'dan çekinildiği için kabul görmemiştir