Bilgi Kenber

Bilgi Kenber

<H2>Fotoğraflar: Karin Maucotel, © Paris-Musées

Geçmişte Avrupa seçkin yaşam kültüründe önemli rol oynamış bu zarif objeleri, 19 Nisan-16 Ekim 2005 tarihleri arasında Paris Cognacq-Jay Şehir Müzesi’nde “Portbuket” sergisi gerçekleştiren Bilgi Kenber tanıtıyor </H2>





Resim 1) Fransa, 1830-1840, vazo kısmı, gravürlü ve baskılı altın kaplama gümüş ve turkuvaz taşlar; tutak kısmı opalin ve altın kaplama metal, boy: 15 cm





Resim 2) Fransa, Paris, 1866-1867, gravürlü altın kaplama gümüş, mine, inci, Emile Froment-Meurice eseri, boy: 10,5 cm





Resim 3) İngiltere, 1850, gümüş, gümüş filigran, mavi opalin, üzerinde: “Registered/Feby 8-1850” yazılı, boy: 6 cm

Fransızca kökenli isminin da açıkladığı gibi “portbuket”, bir veya birçok çiçeği taşımaya yarayan bir objedir Çiçeklerin yerleştirilerek, muhtelif sistemlerle sabitleştirildikleri bir vazo kısmını havi olup, çeşitli malzemelerden yapılan bir tutak ile uzatılabilir Portbuketler başlıca elde tutularak kullanılmakla beraber, elbiselerin göğüs kısmına (korsaj) yerleştirilen, ayaklı ve broş tipleri de mevcuttur

Tüm araştırmalar portbuketlerin kökenini Fransa olarak tespit etmekte hemfikirdirler Portbuket olarak kabul edilen en eski obje Viyana’daki Kunsthistorisches Museum’da bulunmaktadır Çiçeklerin saplanacağı altı hazneden yapılmış olup(biri ek------), yedi adet yakut tas ve bir elmasın meydana getirdiği bir gül ile tamamlanmıştır Diğer kısımları mineli altından olan, 176 cm uzunluğundaki bu nadide portbuket 17 yüzyılın ikinci yarısına aittir

Portbuketler 14 Louis devrinde Versailles Sarayı’nda kullanılmaya başlanmış ve 18 yüzyıl boyunca gelişerek devam etmiştir O devirde çiçekler giysilerin üzerlerine ve saçlara takılarak kullanılırdı Bu çiçeklerin tazeliklerini ve kokularını koruyabilmek maksadıyla, portbuketler korsajlarda saklanan veya elbiselerin üzerlerine takılan hazneler olarak dizayn edilirlerdi1 Sonraları Fransız zevkini arayan diğer ülke saraylarına da yönelen portbuketlerin İngiltere ve Amerika’ya ithal edildiğini gösteren muhtelif bilgiler mevcuttur Francis Richardson adlı bir antikacının 1719 yılında Londra’daki bir gümüş ustasından satın alarak Amerika’ya ithal ettiği ve hanımların korsajlarina yerleştirilerek kullandıkları portbuketlerden bahseden yazı2 bunların belki de ilkidir Çoğu Avrupa ülkelesine seyahat etmiş olan İngiliz yazar ve siyaset adamı Horace Walpole’un George Montagu’ya yollamış olduğu 16 Kasım 1774 tarihli mektubunda3 bahsettiği portbuket hikayesi, diğer ülkelere de yayılmış olan bu obje hakkında en tanınmış olanıdır

26 Temmuz 1756 tarihli “Boston Evening Post” gazetesindeki ilan-“Londra’dan henüz ithal edilmiş ve en ucuz fiyatlara Gilbert Deblois […] tarafından toptan veya perakende olarak satılacak Pirinç, Bakır, Döküm, Demir ve Çelikten kaplar […], Pirinç ve Teneke biber kutuları, çelik cımbız kılıfları, korsaj şişeleri [“bosom bottles”], cep kılıfları, çay kaşıkları ve pensler…”-ve Rusya mücevherat koleksiyonlarında bulunan 1760’lı yıllara ait mine işli, altın ve gümüşten, elmas kakmalı bir portbuket, 18 yüzyılın ikinci yarısındaki kullanımların yalnızca birkaç örneğidir

19 yüzyıldaki kullanıma ait ilk bilgiyi 1835 senesine ait bir gravürde buluyoruz “Modes de Paris” dergisinde bulunan bu gravürde gösterilen iki hanımdan birinin elinde bir portbuket bulunmakta ve gravürün altındaki izahat kısmında ise portbuket ihtisası olan M Bourguignon’un ismi ve adresi yer almaktadır4 Fransız altın ve gümüşlerine vurulması gereken yeni damgaları ve bu damgaların objelerin üzerlerinde bulunacakları yerleri belirleyen ve 10 Mayıs 1838 tarihinde yürürlüğe giren, 30 Haziran 1835 tarihli tamimde yine portbuketlerden bahsedilmektedir5

Fransa dışındaki kullanımla ilgili bir örnek olarak da, Broadway’de bulunan Thomas Crane Banks mağazasının satışa sunduğu mallar içersinde bulunan portbuketler6 gösterilebilir

Kraliyet ailelerine hediye edilen veya bu aileler tarafından kullanılan portbuketler, bu objelerin tarihçeleri hakkında diğer bilgi kaynaklarını tamamlamaya yardımcı olmaktadır Bu bağlamda İngiltere kraliçesi Victoria’ya 1838 yılında hediye edilen ve İngiliz kraliyet ailesi envanterinde yer alan7, Rus İmparatoru I Nicolas’nın vekili Prens Wolkonsky’e Saint-Petersburg’daki Nicholls & Plincke tarafından 110 gümüş rubleye 1841 yılında fatura edilen mine işli ve gümüş8 portbuket, Fransa İmparatoriçesi Eugenie’ye 1853’deki bir balo esnasında Senato tarafından hediye edilen imparatorluk armalı altın ve gümüşten, Froment-Meurice’in eseri9, taç işlemesi yakut ve safirlerle bezenmiş, tutağı mavi renkli emaye ve incili portbuket ve yine Eugenie’ye oğlunun vaftizi dolayısıyla da Paris şehri tarafından hediye edilen altın kaplama gümüş, emaye ve imparatoriçenin arması ile süslü10 portbuket örnek gösterilebilir

Ayrıca, İngiltere Kraliçesi’nin 1855’teki Uluslararası Sergi dolayısıyla Paris’e yaptığı seyahat sırasında İmparatoriçe Eugenie tarafından kendisine takdim edilen ve Victoria’nın hatıratında yer alan11 portbuket12 ile, yine aynı seyahat esnasında Baron Haussmann ve eşinin kendisine hediye ettikleri portbuket13 de göze çarpan ilginç örneklerdendir

1863 yılında evlenen İngiltere Prensesi Alexandra’ya Duleep Singh Mihracesinin yaptırdığı evlenme hediyesi (altın, kristal, elmas, zümrüt ve yakuttan, London & Ryder firması tarafından gerçekleştirilmiş), İtalya Kralı I Umberto’nun, Savoie ve Cenova Prensesi Margaret ile 22 Nisan 1868’deki evliliği için yapılan (emaye, bir taç altında UM monogramlı) portbuketler, hem portbuket tarihçesinin izlenebilmesi için hem de bazı önemli olanlarının tespiti için kayda değer olan bazı örneklerdir

Portbuketlerin tipleri, çeşitleri ve şekillerine bakacak olursak, çoğu zaman taze çiçekler için kullanılan portbuketlerin bir nevi küçük ve portatif vazolar olduğunu görürüz Korsaja yerleştirilen (Resim 170), bir yüzük vasıtası ile parmağa takılarak elde tutulan, bir dans veya gelin pastası kesilmesi esnasında ikili (Resim 2107) veya üçlü bir ayak sistemi ile masa üstüne bırakılan, kadınlarda broş (Resim 341) erkeklerde ise yaka düğmesi olarak takılan çeşitli tipleri mevcuttur

Standart bir portbuketin ana kısımlarını, vazo, tutak, buketi yerinde tutmaya yarayan sabitleştirme sistemi (basit iğne, katlanmış veya vidalı iğne, pik, tırnak, çemberle sıkıştırma, çene gibi), modeline bağlı olarak yüzük ve bunun zinciri ile yine sabitleştirme sistemine bağlı olan zincir teşkil eder

Bilhassa balo veya benzeri davetlere giden hanımlar tarafından elde tutulan; eldiven, mendil, yelpaze ve balo dans defteri (“carnet de bal”) aksesuarına ek olan portbuketler günlerinin modasını ve zevkini, şekil ve dekorlar bakımından yapımlarında kullanılan malzemeler, yapım teknikleri ve dekorları ile takip etmişlerdir Portbuketlerin balo ve davet dışında, günün diğer muhtelif saatlerinde de kullanıldığını bazı eski gravürlerde görüyoruz14

Portbuketlerin yapımlarında altın, altın kaplama gümüş (“vermeille”), gümüş, sedef, fildişi, porselen, mercan, bağa, tahta ve hasır kullanılmakla beraber, vazo kısımları ayna (Resim 422)ve minyatür (Resim 524)gibi dekorlarla zenginleştirilmiş de olabilir Bu malzemelerin kıymetli, yarı kıymetli veya kıymetsiz taşlarla da kakılmış veya bezenmiş olanları da mevcuttur

Yapım teknikleri olarak portbuketler en çok polikromi, filigranlı (Resim 674), baskı ile şekillendirilmişler ve süslemelerinde de madalyonlar, çiçekler, yapraklar, bitkiler, böcekler, figürler vs kullanılmıştır





Resim 4) Fransa (?), 1840-1850, vazo kısmı kalem işlemeli ve gravürlü, baskılı sarı metal, ayna, yakut renkli taşlar; tutak kısmı sedef, boy: 13,6 cm





Resim 5) Fransa (?), 1840-1850, vazo kısmı baskılı sarı metal, ayna, mine, ametist renkli taşlar; tutak kısmı sedef, boy: 15 cm





Resim 6) İngiltere (?), 1850-1860, vazo kısmı baskılı, kalem işlemeli ve gravürlü sarı metal ve mercan, tutak kısmı sedef, boy: 15,1 cm





Resim 7) İngiltere, 1840-1850, vazo kısmı kalem işlemeli ve gravürlü altın kaplama metal ve gümüş, ametist rengi taşlar, tutak kısmı sedef, boy: 15,5 cm





Resim 8) Fransa, Paris, 1870-1880, vazo kısmı gravürlü gümüş ve altın kaplama gümüş, tutak kısmı altın kaplama gümüş ve inci desenli lacivert mine Özel bir çiçek tutma sistemi içeren eser Georges Kienlé imzalı, boy: 16,3 cm