Sindirim Sistemi Hangi Sistemlerle Ortaklaşa Çalışmaktadır

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-21-2012

Nukleazlar
Nükleik asitler Nukteotitler
(DNA ve RNA) (DNA az, RNA az)

Nükleotitler de incebağırsak bezlerinden salgılanan fosfatazlar ile parçalanır

Fosfataz
Nukleotitler + Su Nukleositler + Fosfat

Sindirim Ürünlerinin emilmesi:
Sindirim ürünlerini içeren ince bağırsaklardaki süte benzer sıvıya kilüs denir Sindirim ince bağırsaklarda tamamlanır
Sindirilmiş besinlerin kana geçişi, incebağırsaklardaki villüsler (tümürler)den olur ince bağırsaklardaki kilüs içinde su, glikoz, fruktoz, galaktoz, amino asitler, gliserol ve yağ asitleri, nükleotitler, madensel tuzlar, viaminler bulunur, Bu sindirim ürünleri ince bağırsakların içini döşeyen tümürlerden kana geçer Ancak, yağ asitleri, gliserol az miktarda su tümürlerindeki lenf damarları (külis borusu) yoluyla emilir
İnce bağırsaklardaki emilme, osmoz ve aktif taşınma ile olur Su, glikoz, amino asitler, madensel tuzlar ve vitaminler tümürlerdeki kılcal damarlara geçer Toplar damarlarla toplanan bu maddeler kapı toplardamarıyla karaciğere gider
Karaciğerde fazla glikoz, glikojene dönüştürülür Amino asitlerin fazlası glikoz veya yağlara dönüştürülür Gerektiği kadarları kana verilir ve karaciğer üstü toplardamarı ile alt ana toplardamarına geçer
Yağ asitleri ve gliserol tümürlerde yağa dönüştürülür Proteinterle sarııýp (şilomikrolar halinde) lenf damarlarıyla alınır Lenf sistemi yardımıyla dolaşıma katılırlar
Mideden bir miktar su, vitaminler ve ilaçlar emilebilir Kalın bağırsaklardan ise suyun geriye kalanı, bazı vitaminler ve öd tuzları emilir

Sindirim Denetimi ve Hormonlar

Sindirim sisteminin çalışması, sinir sistemi ve hormonlar tarafından düzenlenir
Sindirimde görev alan hormonları görelim

Gastrin
Midenin pilor bölgesinden kana salgılanır Mide bezlerinden mide özsuyunun salgılanmasına neden olur Gastrin salgılanması, mide çeperlerinin, duyu organlarından gelen uyartılarla veya mideye gelen maddelerle uyarılmasıyla olur

Sekretin

On iki parmak bağırsağı çeperlerinin uyarılmasıyla kana salgılanır ve pankreastan pankreas öz suyunun salgılanmasını sağlar

1 ÖRNEK :
İnce bağırsaktaki tümörlerin sayısı ile görevleri arasında ne gibi bir ilişki vardır?

ÇOZÜM :
İnce bağırsaklar sindirilen besinlerin kana geçtiği bölgedir Bu bakımdan emilme yüzeyinin artırılması açısından oluşan tümürler önem taşır

2ÖRNEK
Midenin kendi kendini sindirmesini engelleyen nedir?

ÇÖZÜM:
Ağızda besinin alınması ile birlikte mide bezlerinden öncelikle mukus salgılanır Bu salgı mide iç yüzünü sıvayarak dokunun etkilenmesini önler

KARACİĞERİN GÖREVLERİ

1 Vücut sıcaklığını ayarlar

2 Pankreasın hormonu olan insülinin yardımıyla glikozu glikojen olarak depo eder Gerektiğinde tekrar glikojen glikoza dönüştürülerek kana karışır

3 A, D, K vitaminleri, demir, bakır, aminfasit ve yağları depo eder

4 Kansızlık halinde alyuvar üretir

5 Yaşlı alyuvarları parçalar Parçalanan alyuvarların hemoglobininden safra pigmentleri ve yeni alyuvarların hemoglobinlerini sentezler

6 Embriyo safhasında kan yapar

7 Damar içerisindeki kanın pıhtılaşmasını önleyen heparin hormonunu salgılar

8 Kanama esnasındaki pıhtılaşmayı sağlayan protrombin ve fibrinojeni sentezler

9 Proteinleri gerektiğinde karbonhidrat ve yağlara dönüştürür

10 Proteinlerin enerjiye dönüşmesinden oluşan amonyağı (NH3) üre ve ürik asidine çevirir Ürik asidi parçalar

11 Yiyeceklerle alınan zehirli maddeler veya ilâçların zehir etkilerini giderir

12 Lenf yapımında da görev yapar

V KİMYASAL SİNDİRİM :

İnsanda dişler besinleri fiziksel olarak parçalayıp öğütür Tükrük ve diğer bezlerin öz sıvıları ile ıslanıp kayganlaşan besin maddeleri yemek borusu, mide ve incebağırsağın peristaltik hareketleriyle de fiziksel olarak parçalanır Öd tuzları da yağın arasına girerek yağı, küçücük yağ damlacıklarına dönüştürür Besinlerin bu şekilde parçalanmasına fiziksel sindirim veya mekanik sindirim denir Mekanik sindirimle besinlerin yüzeyi genişler, kimyasal sindirimi kolaylaşır Esas kimyasal sindirim, sindirim enzimleri tarafından gerçekleştirilir Sonuçta protein, polisakkarit ve yağlar yapı taşları olan amino asitlere, glikoza ve yağ asitleri-gliserine dönüşerek kana karışır
Kana karışan besin maddelerinden bir kısmı hemen kullanılırken, bir kısmı ise depo edilir Vücudumuza protein, yağ ve karbonhidratlardan başka su, vitaminler ve mineral tuzları da alınır Vitaminlerden B ve K vitaminlerinden bir kısmını hazır alırız, bir kısmını ise bağırsaklarımızda yaşayan bakterilerin sentezlemesi yoluyla kazanırız A, D, E ve K vitaminlerinden hemen kullanamadıklarımızın bir kısmını vücudumuz depo eder B ve C vitaminleri ise depo edilmez Bu yüzden her gün B ve C vitaminlerinin alınması gereklidir İhtiyacımız olan sodyum, potasyum, magnezyum, fosfor, kalsiyum ve demir gibi minerallerin de beslenme ile alınması gerekir
Vitaminler, su ve madensel tuzlar küçük moleküller veya iyonlar halinde olduğu için kimyasal sindirime uğratılmadan doğrudan emilirler Ama protein, yağ ve karbonhidratlar büyük moleküller halinde bulundukları için kimyasal olarak sindirilir ve ondan sonra kana geçebilirler
Şimdi sıra ile 3 çeşit besin maddesinin kimyasal sindirimini inceleyelim

A) Karbonhidratların sindirimi : Tükürükteki amilaz (pityalin) enzimi glikojen ve nişastaya etki ederek maltoz ve dekstrin gibi disakkaritlere dönüştürür

Nişasta veya Amilaz Maltoz Dekstrin Glikojen + enzimi + Su molekülleri + molekülleri+Amilaz

Ağızdaki ekmek, patates, et vb yiyeceklerle alınan nişasta veya glikojen molekülleri dişlerin etkisiyle geniş bir yüzey kazanır Yiyeceklerin öğütülüp ezilmesi amilaz enziminin daha çok molekülle temas etmesini sağladığından kimyasal sindirim daha etkili olur Ağızda disakkarit haline gelen karbonhidratlar, yemek borusu ve mideden geçerken hiç bir değişikliğe uğramazlar
Besin maddeleri bağırsağa ulaştığında, bağırsak hücreleri tarafından kana salgılanan sekretin hormonu pankreas bezini uyarır Pankreas uyarıldığında derhal pankreas öz sıvısını salgılar Pankreas öz sıvısında bulunan amilaz enzimi, ağızda sindirilmeden bağırsağa ulaşan nişasta ve glikojen moleküllerini ağızda olduğu gibi maltoz ve dekstrine dönüştürür Kısaca ağızda ve on iki parmak bağırsağında nişasta ile glikojen molekülleri disakkaritlere ayrışır
Daha sonra ince bağırsak bezlerinden salgılanan maltaz, laktaz ve sakkaraz enzimleri disakkaritleri monosakkaritlere ayrıştırır
Maltaz + Maltoz + Su Glikoz + Glikoz + Maltaz Laktaz + Laktoz + Su Glikoz + Galaktoz+Laktaz Sakkaraz + Sakkaroz + Su - Glikoz + Früktoz + Sakkaraz
Dikkat edilirse karbonhidratlar ince bağırsakta en son yapı taşları olan glikoz, früktoz ve galaktoz moleküllerine ayrışır Glikoz, früktoz ve galaktoz molekülleri monosakkaritler olup bağırsaktan kana geçebilen moleküllerdir

B) Proteinlerin sindirimi :

Besinler mideye ulaştığında midenin bazı hücreleri kana gastrin hormonu salgılarlar Bu hormon mide bezlerine etki ederek pepsinojen, HCI ve süt çocuklarında lap enziminin salgılanmasına yol açar Pepsinojen pasif bir enzim olup HCI ile birleşerek aktif enzim olan pepsine dönüşür

Pepsinojen + HCI Pepsin
Pepsin + Protein + Su Polipeptitler (peptonlar) + Pepsin
Lap + Süt Kazein (protein) + Su
Kazein + Pepsin + Su Polipeptitler + Pepsin + Amino asitler
(Az miktarda)
Bundan sonra proteinler on iki parmak bağırsağı ve ince bağırsakta sindirilir On iki parmak bağırsağında peptonlar sindirilir Bu bölgede pankreas öz sıvısındaki tripsinojen, ince bağırsak tarafından salgılanan enterokinaz enzimiyle aktifleşerek tripsine dönüşür
Tripsinojen + Enterokinaz Tripsin

Tripsin + Peptonlar + Su Peptit ve peptonlar + Amino asitler
(Az miktarda) + Tripsin
Peptit ve peptonlar ince bağırsaktaki erepsin enziminin etkisiyle amino asitlere parçalanır
Peptit + Su + Erepsin -a Aminoasitler + Erepsin
İnce bağırsakta proteinler, en küçük yapı birimi olan amino asitlere ayrışarak sindirim tamamlanır
C) Yağların Sindirimi :

On iki parmak bağırsağında safra tuzları yağ molekülleri arasına girerek yağı küçük yağ damlacıklarına dönüştürür Yani yağın yüzeyini genişletir Pankreas öz sıvısı içerisindeki lipaz enzimi yağı parçalayıp yağ asidi ve gliserole dönüþtürür
Yağ + Lipaz + Su Yağ asitleri + Gliserol + Lipaz Uyarı :
Safra tuzları bulunmazsa da yağ sindirilir ancak sindirimi eksik kalır

BESİNLERİN EMİLMESİ :

Bol sulu ve sindirim ürünlerini kapsayan karışma kilüs denir Kilüs, süt kıvamına yakın bir karışımdır Kilüs içerisindeki besin maddeleri villüs (=tümür) ve mikrovillüslerden bağırsak epitel hücrelerine difüzyon ve aktif taşıma ile emilir
Mikrovillüslerin dışını saran kan ve lenf sistemine ait kılcal damar ağı bulunmaktadır Glikoz, amino asitler, mineraller, su ve vitaminler kan kılcallarına karışarak kapı toplardamarı yoluyla karaciğere ulaşır Yağ asidi ve gliserol molekülleri ise lenf kılcallarına girer lenf dolaşımı yoluyla kana karışır
Sağlıklı bir insanda karbonhidratların sindirim ürünlerinin % 100'ü proteinlerin % 90'ı, yağların % 95'i emilerek kana veya lenfe karışır
Kalın Bağırsakta Suyun Emilmesi :
Kilüs ince bağırsaktan kalın bağırsaıa geçerken, içerisindeki suyun büyük bir bölümü, sindirim ürünleri vitamin ve madensel tuzlar emilerek kana geçmiþtir Kalın bağırsağa ulaşan karışım içerisindeki bir miktar su ve emilemeyen bazı moleküller kalın bağırsak tarafından emilir Kör bağırsaktaki bakterilerin sentezlediği K ve B vitaminleri de kalın bağırsaktan emilir Kalın bağırsakların yaptığı emilimden sonra kalan karışım dışkıdır Dışkıda sindirilmeyen selüloz, yağ, protein, epitel hücre kalıntıları, ölü bakteriler, sindirim enzimleri, su ve emilemeyen bazı moleküller bulunur

10-21-2012	#2
Prof. Dr. Sinsi	Sindirim Sistemi Hangi Sistemlerle Ortaklaşa Çalışmaktadır Nukleazlar Nükleik asitler Nukteotitler (DNA ve RNA) (DNA az, RNA az) Nükleotitler de incebağırsak bezlerinden salgılanan fosfatazlar ile parçalanır Fosfataz Nukleotitler + Su Nukleositler + Fosfat Sindirim Ürünlerinin emilmesi: Sindirim ürünlerini içeren ince bağırsaklardaki süte benzer sıvıya kilüs denir Sindirim ince bağırsaklarda tamamlanır Sindirilmiş besinlerin kana geçişi, incebağırsaklardaki villüsler (tümürler)den olur ince bağırsaklardaki kilüs içinde su, glikoz, fruktoz, galaktoz, amino asitler, gliserol ve yağ asitleri, nükleotitler, madensel tuzlar, viaminler bulunur, Bu sindirim ürünleri ince bağırsakların içini döşeyen tümürlerden kana geçer Ancak, yağ asitleri, gliserol az miktarda su tümürlerindeki lenf damarları (külis borusu) yoluyla emilir İnce bağırsaklardaki emilme, osmoz ve aktif taşınma ile olur Su, glikoz, amino asitler, madensel tuzlar ve vitaminler tümürlerdeki kılcal damarlara geçer Toplar damarlarla toplanan bu maddeler kapı toplardamarıyla karaciğere gider Karaciğerde fazla glikoz, glikojene dönüştürülür Amino asitlerin fazlası glikoz veya yağlara dönüştürülür Gerektiği kadarları kana verilir ve karaciğer üstü toplardamarı ile alt ana toplardamarına geçer Yağ asitleri ve gliserol tümürlerde yağa dönüştürülür Proteinterle sarııýp (şilomikrolar halinde) lenf damarlarıyla alınır Lenf sistemi yardımıyla dolaşıma katılırlar Mideden bir miktar su, vitaminler ve ilaçlar emilebilir Kalın bağırsaklardan ise suyun geriye kalanı, bazı vitaminler ve öd tuzları emilir Sindirim Denetimi ve Hormonlar Sindirim sisteminin çalışması, sinir sistemi ve hormonlar tarafından düzenlenir Sindirimde görev alan hormonları görelim Gastrin Midenin pilor bölgesinden kana salgılanır Mide bezlerinden mide özsuyunun salgılanmasına neden olur Gastrin salgılanması, mide çeperlerinin, duyu organlarından gelen uyartılarla veya mideye gelen maddelerle uyarılmasıyla olur Sekretin On iki parmak bağırsağı çeperlerinin uyarılmasıyla kana salgılanır ve pankreastan pankreas öz suyunun salgılanmasını sağlar 1 ÖRNEK : İnce bağırsaktaki tümörlerin sayısı ile görevleri arasında ne gibi bir ilişki vardır? ÇOZÜM : İnce bağırsaklar sindirilen besinlerin kana geçtiği bölgedir Bu bakımdan emilme yüzeyinin artırılması açısından oluşan tümürler önem taşır 2ÖRNEK Midenin kendi kendini sindirmesini engelleyen nedir? ÇÖZÜM: Ağızda besinin alınması ile birlikte mide bezlerinden öncelikle mukus salgılanır Bu salgı mide iç yüzünü sıvayarak dokunun etkilenmesini önler KARACİĞERİN GÖREVLERİ 1 Vücut sıcaklığını ayarlar 2 Pankreasın hormonu olan insülinin yardımıyla glikozu glikojen olarak depo eder Gerektiğinde tekrar glikojen glikoza dönüştürülerek kana karışır 3 A, D, K vitaminleri, demir, bakır, aminfasit ve yağları depo eder 4 Kansızlık halinde alyuvar üretir 5 Yaşlı alyuvarları parçalar Parçalanan alyuvarların hemoglobininden safra pigmentleri ve yeni alyuvarların hemoglobinlerini sentezler 6 Embriyo safhasında kan yapar 7 Damar içerisindeki kanın pıhtılaşmasını önleyen heparin hormonunu salgılar 8 Kanama esnasındaki pıhtılaşmayı sağlayan protrombin ve fibrinojeni sentezler 9 Proteinleri gerektiğinde karbonhidrat ve yağlara dönüştürür 10 Proteinlerin enerjiye dönüşmesinden oluşan amonyağı (NH3) üre ve ürik asidine çevirir Ürik asidi parçalar 11 Yiyeceklerle alınan zehirli maddeler veya ilâçların zehir etkilerini giderir 12 Lenf yapımında da görev yapar V KİMYASAL SİNDİRİM : İnsanda dişler besinleri fiziksel olarak parçalayıp öğütür Tükrük ve diğer bezlerin öz sıvıları ile ıslanıp kayganlaşan besin maddeleri yemek borusu, mide ve incebağırsağın peristaltik hareketleriyle de fiziksel olarak parçalanır Öd tuzları da yağın arasına girerek yağı, küçücük yağ damlacıklarına dönüştürür Besinlerin bu şekilde parçalanmasına fiziksel sindirim veya mekanik sindirim denir Mekanik sindirimle besinlerin yüzeyi genişler, kimyasal sindirimi kolaylaşır Esas kimyasal sindirim, sindirim enzimleri tarafından gerçekleştirilir Sonuçta protein, polisakkarit ve yağlar yapı taşları olan amino asitlere, glikoza ve yağ asitleri-gliserine dönüşerek kana karışır Kana karışan besin maddelerinden bir kısmı hemen kullanılırken, bir kısmı ise depo edilir Vücudumuza protein, yağ ve karbonhidratlardan başka su, vitaminler ve mineral tuzları da alınır Vitaminlerden B ve K vitaminlerinden bir kısmını hazır alırız, bir kısmını ise bağırsaklarımızda yaşayan bakterilerin sentezlemesi yoluyla kazanırız A, D, E ve K vitaminlerinden hemen kullanamadıklarımızın bir kısmını vücudumuz depo eder B ve C vitaminleri ise depo edilmez Bu yüzden her gün B ve C vitaminlerinin alınması gereklidir İhtiyacımız olan sodyum, potasyum, magnezyum, fosfor, kalsiyum ve demir gibi minerallerin de beslenme ile alınması gerekir Vitaminler, su ve madensel tuzlar küçük moleküller veya iyonlar halinde olduğu için kimyasal sindirime uğratılmadan doğrudan emilirler Ama protein, yağ ve karbonhidratlar büyük moleküller halinde bulundukları için kimyasal olarak sindirilir ve ondan sonra kana geçebilirler Şimdi sıra ile 3 çeşit besin maddesinin kimyasal sindirimini inceleyelim A) Karbonhidratların sindirimi : Tükürükteki amilaz (pityalin) enzimi glikojen ve nişastaya etki ederek maltoz ve dekstrin gibi disakkaritlere dönüştürür Nişasta veya Amilaz Maltoz Dekstrin Glikojen + enzimi + Su molekülleri + molekülleri+Amilaz Ağızdaki ekmek, patates, et vb yiyeceklerle alınan nişasta veya glikojen molekülleri dişlerin etkisiyle geniş bir yüzey kazanır Yiyeceklerin öğütülüp ezilmesi amilaz enziminin daha çok molekülle temas etmesini sağladığından kimyasal sindirim daha etkili olur Ağızda disakkarit haline gelen karbonhidratlar, yemek borusu ve mideden geçerken hiç bir değişikliğe uğramazlar Besin maddeleri bağırsağa ulaştığında, bağırsak hücreleri tarafından kana salgılanan sekretin hormonu pankreas bezini uyarır Pankreas uyarıldığında derhal pankreas öz sıvısını salgılar Pankreas öz sıvısında bulunan amilaz enzimi, ağızda sindirilmeden bağırsağa ulaşan nişasta ve glikojen moleküllerini ağızda olduğu gibi maltoz ve dekstrine dönüştürür Kısaca ağızda ve on iki parmak bağırsağında nişasta ile glikojen molekülleri disakkaritlere ayrışır Daha sonra ince bağırsak bezlerinden salgılanan maltaz, laktaz ve sakkaraz enzimleri disakkaritleri monosakkaritlere ayrıştırır Maltaz + Maltoz + Su Glikoz + Glikoz + Maltaz Laktaz + Laktoz + Su Glikoz + Galaktoz+Laktaz Sakkaraz + Sakkaroz + Su - Glikoz + Früktoz + Sakkaraz Dikkat edilirse karbonhidratlar ince bağırsakta en son yapı taşları olan glikoz, früktoz ve galaktoz moleküllerine ayrışır Glikoz, früktoz ve galaktoz molekülleri monosakkaritler olup bağırsaktan kana geçebilen moleküllerdir B) Proteinlerin sindirimi : Besinler mideye ulaştığında midenin bazı hücreleri kana gastrin hormonu salgılarlar Bu hormon mide bezlerine etki ederek pepsinojen, HCI ve süt çocuklarında lap enziminin salgılanmasına yol açar Pepsinojen pasif bir enzim olup HCI ile birleşerek aktif enzim olan pepsine dönüşür Pepsinojen + HCI Pepsin Pepsin + Protein + Su Polipeptitler (peptonlar) + Pepsin Lap + Süt Kazein (protein) + Su Kazein + Pepsin + Su Polipeptitler + Pepsin + Amino asitler (Az miktarda) Bundan sonra proteinler on iki parmak bağırsağı ve ince bağırsakta sindirilir On iki parmak bağırsağında peptonlar sindirilir Bu bölgede pankreas öz sıvısındaki tripsinojen, ince bağırsak tarafından salgılanan enterokinaz enzimiyle aktifleşerek tripsine dönüşür Tripsinojen + Enterokinaz Tripsin Tripsin + Peptonlar + Su Peptit ve peptonlar + Amino asitler (Az miktarda) + Tripsin Peptit ve peptonlar ince bağırsaktaki erepsin enziminin etkisiyle amino asitlere parçalanır Peptit + Su + Erepsin -a Aminoasitler + Erepsin İnce bağırsakta proteinler, en küçük yapı birimi olan amino asitlere ayrışarak sindirim tamamlanır C) Yağların Sindirimi : On iki parmak bağırsağında safra tuzları yağ molekülleri arasına girerek yağı küçük yağ damlacıklarına dönüştürür Yani yağın yüzeyini genişletir Pankreas öz sıvısı içerisindeki lipaz enzimi yağı parçalayıp yağ asidi ve gliserole dönüþtürür Yağ + Lipaz + Su Yağ asitleri + Gliserol + Lipaz Uyarı : Safra tuzları bulunmazsa da yağ sindirilir ancak sindirimi eksik kalır BESİNLERİN EMİLMESİ : Bol sulu ve sindirim ürünlerini kapsayan karışma kilüs denir Kilüs, süt kıvamına yakın bir karışımdır Kilüs içerisindeki besin maddeleri villüs (=tümür) ve mikrovillüslerden bağırsak epitel hücrelerine difüzyon ve aktif taşıma ile emilir Mikrovillüslerin dışını saran kan ve lenf sistemine ait kılcal damar ağı bulunmaktadır Glikoz, amino asitler, mineraller, su ve vitaminler kan kılcallarına karışarak kapı toplardamarı yoluyla karaciğere ulaşır Yağ asidi ve gliserol molekülleri ise lenf kılcallarına girer lenf dolaşımı yoluyla kana karışır Sağlıklı bir insanda karbonhidratların sindirim ürünlerinin % 100'ü proteinlerin % 90'ı, yağların % 95'i emilerek kana veya lenfe karışır Kalın Bağırsakta Suyun Emilmesi : Kilüs ince bağırsaktan kalın bağırsaıa geçerken, içerisindeki suyun büyük bir bölümü, sindirim ürünleri vitamin ve madensel tuzlar emilerek kana geçmiþtir Kalın bağırsağa ulaşan karışım içerisindeki bir miktar su ve emilemeyen bazı moleküller kalın bağırsak tarafından emilir Kör bağırsaktaki bakterilerin sentezlediği K ve B vitaminleri de kalın bağırsaktan emilir Kalın bağırsakların yaptığı emilimden sonra kalan karışım dışkıdır Dışkıda sindirilmeyen selüloz, yağ, protein, epitel hücre kalıntıları, ölü bakteriler, sindirim enzimleri, su ve emilemeyen bazı moleküller bulunur