Kadın Hastalıkları Ve Doğum (Geniş Bilgi)

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-19-2012

Down Sendrom

Down sendromu insanlarda en sık görülen kromozom anomalisi türüdür

Zeka geriliği yapması ve erken yaşta ölüme neden olması nedeniyle önde gelen toplumsal sorunlardan olan Down sendromu olgularının tümü olmasa da önemli kısmı, gebelik döneminde çeşitli tanı yöntemleriyle tanınabilmekte ve ailelere gebeliği devam ettirme ya da sonlandırma seçenekleri sunulabilmektedir

Down sendromu nedir?

Down sendromu ya da eski adlarıyla "mongolizm" veya "mongol bebek" ilk kez 1866 yılında Dr

John Langdon Down tarafından "özel bir tür zeka geriliği" olarak tarif edilmiş bir sendromdur

Moğol ırkına mensup insanlara çekik gözlülükleriyle benzemeleri nedeniyle Dr

Down bu bebekler için "mongoloid" terimini kullanmış, ancak daha sonra Asyalı bilim adamlarının baskısıyla "mongol" terimi tümüyle terkedilmiştir

Down sendromunun genetik kaynaklı olduğu baştan beri düşünülmesine karşın bu bebeklerin kromozom haritasının çıkarılması ancak 1959 yılında mümkün olmuştur

Daha sonraki yıllarda Down sendromunun translokasyona bağlı şekilleri ve mozaik varyantı da olabileceği keşfedilmiştir

Dünyada yaklaşık olarak 660 yeni doğan bebekten biri Down sendromu ile doğmaktadır

Bu haliyle Down sendromu insanlarda en sık görülen malformasyon (yapısal bozukluk) türüdür

Nasıl oluşur?

İnsan, hücrelerinde 46 kromozom içeren bir canlıdır

Kromozomlar hem insan ırkına ait, hem de bulunduğu canlının bireysel özelliklerine ait bilgileri depolayan DNA yapılı moleküllerdir

Bu DNA molekülleri de vücudun işleyişiyle ilgili bir maddenin (enzimler ya da çeşitli proteinler gibi) üretimine ait bilgiler içeren farklı genleri taşır

Bu 46 kromozomun yarısı anneden yarısı da babadan gelir

İşte Down sendromu insanlarda normalde anneden bir, babadan da bir olmak üzere iki adet gelen 21

kromozom bilgisinin hücrede üçüncü kez yer almasıyla (Trizomi 21= üç adet 21 numaralı kromozom) ortaya çıkan belirtiler topluluğudur

Bu fazladan kromozom yani DNA bilgisi hücresel seviyede çeşitli genlerin iki kez değil üç kez ifade bulması (overexpression) ve böylece çeşitli maddelerin üretiminde anormallikler oluşmasına neden olur

Bu hücresel düzeydeki anormallikler bebeğin vücuduna yansıdığında karşımıza Down sendromu belirtileri topluluğu çıkar

Aşağıdaki resimde Trizomi 21 yapısı taşıyan bir erkeğin kromozom haritası görülmektedir

21

kromozom bilgisi hücreye fazladan nasıl girer?

21

kromozom bilgisi hücreye direkt olarak 21

kromozomun iki adet yerine üç adet olması şeklinde girebileceği gibi, bu bilgi ek bir kromozom şeklinde değil de başka bir kromozoma eklenmiş şekilde (en sık 14

kromozoma eklenmiş olarak) hücreye girebilir

Down sendromu olgularının en sık ortaya çıkma şekli (%95) üç adet 21 numaralı kromozom bulunması şeklinde olur

Bu durumda bireyin kromozom sayısı 47'dir ve kromozom haritasında 21

kromozomun üç adet olduğu gözlenir

%4 olguda ise 21

kromozom hücrede 14

kromozoma eklenmiş şekilde bulunur

Buna da translokasyona bağlı (yerdeğiştirmeye bağlı) Down sendromu adı verilir

Böyle bir bireyin toplam kromozom sayısı normal olmasına karşın 14

kromozomundan biri 21

kromozomu da taşıdığından diğerinden daha uzun görülür

Her iki durumda da sonuç aynıdır: "Fazladan" gelen 21

kromozom bilgileri hücresel seviyede yarattıkları olumsuz değişikliklerle Down sendromu ortaya çıkmasına neden olur

21 nolu kromozom nasıl üç adet olur?

İnsanlarda bulunan 46 kromozomun 44'ü otozomal (bedensel yapı ve işlevlerle ilgili), 2 tanesi de cinsiyet kromozomudur (ön planda cinsiyete özgü işlevlerle ilgili kromozom)

Erkeklerin cinsiyet kromozomları XY yapısında, kadınların ise XX yapısındadır

Üremeyi sağlayan hücrelerde kromozom sayısı yarıyarıyadır

Şöyle ki, spermatosit adı verilen erkek hücreleri olgunlaşma aşamasında mayoz bölünme adı verilen bölünme şekliyle ikiye bölünerek 23, X ya da 23, Y olmak üzere iki farklı yapıda kromozom taşıyan olgun ve döllemeye hazır sperm hücrelerine dönüşürler

Kadınlarda ise bu mayoz bölünme her ikisi de 23, X yapıya sahip olgun ve döllenmeye hazır oosit (yumurta hücresi) oluşumuyla sonuçlanır

Cinsel birleşme sonucunda döllemeyi Y kromozomu taşıyan spermlerden biri gerçekleştirdiğinde bebeğin cinsiyeti erkek, X kromozomu gerçekleştirdiğinde ise kadın olarak belirlenir

Down sendromu gelişiminde ise yukarıda anlatılan fizyolojik olaylar zincirinin kadın tarafındaki kısmı bozulur

Mayoz bölünmede herhangi bir nedenle tam ikiye ayrılma gerçekleşmez ve bir oosit hücresi mayozla ikiye bölündüğünde 21

kromozom, nondisjunction (ayrılmama) adı verilen olgu sonucunda bölümlerden birine hiç ulaşamaz

Yani kadının oositleri arasında 24 adet (21

kromozomun ikisini de alan) ve 22 adet (21

kromozomu hiç içermeyen) kromozom taşıyan anormal oositler gelişir

Sperm 22 adet kromozom taşıyan hücreyi döllediğinde gebelik daha fazla devam edemez ve düşükle sonuçlanır

Sperm 24 adet kromozom taşıyan hücreyi döllerse oluşan zigot (embriyo öncesi dönem) 47 adet kromozom taşıyan ve 21

kromozomu üç adet olan "Trizomi 21"yapıya sahip olur

Nondisjunction (ayrılmama) olayı anne yaşıyla birlikte artış gösterir

Bunun nedeni muhtemelen oositin (yumurta hücresinin) yaşlanmasıdır

Nondisjunction en sık 21

kromozomda meydana gelmekle beraber 18

kromozomda, 13

kromozom da ya da çok ender olarak diğer kromozomlarda meydana gelir

Her bir nondisjunction hücrelerde fazladan bir kromozom bilgisi demektir ve her bir fazla kromozom kendine özgü belirtiler ortaya çıkarır (Trizomi 18 ve Trizomi 13 gibi)

Trizomi aslında sıklıkla düşükle sonuçlanır

Bu "doğal seleksiyon" adı verilen ve doğanın canlı hayatının "kalitesini" sürdürmesinde etkili olan bir süreçtir

Düşük, erken gebelik döneminde olabileceği gibi 20

haftaya kadar gecikebilir, ya da erken doğum ortaya çıkabilir

Bir kısım olgular ise doğuma kadar yaşamaya devam eder ve Down sendromlu bebekler olarak dünyaya gelirler

Translokasyona bağlı Down sendromu

Dengeli translokasyon taşıyan bir anne ya da babadan bebeğe 21

kromozom bilgileri 3

kez geçtiğinde bebekte translokasyona bağlı Down sendromu ortaya çıkar

Bu tip Down sendromunun özelliği bebeğin kromozom sayısının 46 (yani normal) olmasına karşın 21

kromozomun 3

kopyasını taşımasıdır

Bebekte translokasyona bağlı Down sendromu spontan (kendiliğinden) olabileceği gibi translokasyon taşıyıcı bir anne ya da babadan da geçebilir

Genlerinde translokasyonu olan anne ya da babanın 45 kromozomu olmasına karşın, tüm genetik materyal translokasyon sonucu varlığını koruduğundan dış görünüşleri normaldir ve Down sendromu özellikleri taşımazlar

Dengeli translokasyon nedir?

Dengeli translokasyon bireyin kromozomlarından birinin yerinden kalkıp başka bir kromozoma transloke olması ("göç etmesi ve eklenmesi") durumudur

Örnek olarak 21

kromozomun bir tanesinin yerini terkedip tümüyle 14 numaralı kromozomun bir tanesine eklenmesi verilebilir

Böyle bir birey dış görünüş olarak tümüyle normaldir, çünkü kromozom bilgisi eksik ya da fazla değildir

Ancak bu bireyin kromozom haritası çıkarıldığında bireyin 45 kromozom taşıdığı ve 14 numaralı kromozomunda bir eklentisi olduğu (21 numaralı kromozom) görülür

Böyle bir birey çocuk sahibi olduğunda bebeğe fazladan 21 numaralı kromozom içeren 14 numaralı kromozomunu verirse bebeğin kromozom sayısı normal olmasına karşın 21 numaralı kromozom bilgisini üç kez taşıması nedeniyle Down sendromu bulguları ortaya çıkar

Birey bebeğine anormal 14 numaralı kromozomunu geçirir ancak 21 numaralı kromozomunu vermezse bebek dengeli translokasyon taşıyıcılığını annesinden ya da babasından almış olur ve Down sendromu belirtileri göstermeden "taşıyıcı" olarak hayatını devam ettirir

Bebeğe normal olan 14 numaralı kromozom ve normal 21 numaralı kromozom geçerse bebek tümüyle normal doğar

Down sendromlu bebeklerin dış görünüşleri nasıldır?

Bu bebekler doğduklarında tipik bir yüz görünümleri vardır

Baş nispeten ufaktır, artkafa yassı görünür, ense kısa ve geniştir

Burun kökü yassılaşmıştır, kulaklar kafada normalden düşük bir seviyede durur ve gözler birbirinden ayrık ve çekik görünür

Dil ağıza göre genellikle çok büyük olduğundan dışarı taşmış gözükür

Ense cildi oldukça gevşek olduğundan ensede genellikle boğumlar vardır

Bu bebeklerin tonusları (vücut gerginliği) düşüktür

Parmaklar kısa ve tombuldur ve sıklıkla avuçiçlerinden birinde ya da ikisinde simian çizgisi adı verilen tek bir çizgi vardır

Ellerin serçe parmakları genellikle içe doğru kıvrımlıdır

Bunun nedeni bu parmağın orta falanksının az gelişmiş olmasıdır

Down sendromlu bebeklerde hangi organ bozuklukları görülür?

Down sendromlu bebeklerde en sık kalp hastalıkları ve sindirim sistemi hastalıkları görülür

Kalp defektinin ağır olması bebeğin henüz doğmadan önce kalp yetmezliği nedeniyle tüm vücudunun şişmesine neden olabilir (hidrops)

Bazı durumlarda sindirim sistemindeki defektler tıkanıklıklara neden olur ve bu durumların acil ameliyatla giderilmesi gerekebilir

Down sendromlu bebeklerde yeni doğan ya da çocukluk çağında lösemi (kan kanseri) daha sık gözlenir

Down sendromunun birçok aile için en üzücü özelliği bebek büyüdükçe barizleşen zeka geriliğidir

Bunun şiddeti bebekler arasında önemli farklılıklar gösterir

Bu bebeklerin erken dönemlerden itibaren özel bazı eğitim programlarına alınması ile başarılı sonuçlar alınabilmektedir

Yeni doğanda nasıl tanı konur?

Klinik bulgularla yeni doğanda Down sendromu tanısı koymak genellikle kolaydır

Ancak kesin tanı kromozom analizi yapılarak konur

Kromozom analizi ayrıca Down sendromu'nun "hafif" şekli olan mozaik durumunun belirlenmesinde de önemlidir

Mozaik kromozom yapısına sahip bebeklerde kromozomların bir kısmı normal yapıda olduklarından sendromun tipik özelliklerinin bir kısmı gözlenmeyebilir ve zeka geriliği de daha hafif olur

Veriler kullanılarak yapılan değerlendirmede 1 / 280'in üzerindeki sonuçlar yüksek riskli olarak kabul edilir

16 haftalık gebelik ile zamanında olan doğumlar arasındaki risk farkının nedeni Down Sendromuna bağlı olarak yaşanan düşüklerdir

10-19-2012	#26
Prof. Dr. Sinsi	Kadın Hastalıkları Ve Doğum (Geniş Bilgi) Down Sendrom Down sendromu insanlarda en sık görülen kromozom anomalisi türüdür Zeka geriliği yapması ve erken yaşta ölüme neden olması nedeniyle önde gelen toplumsal sorunlardan olan Down sendromu olgularının tümü olmasa da önemli kısmı, gebelik döneminde çeşitli tanı yöntemleriyle tanınabilmekte ve ailelere gebeliği devam ettirme ya da sonlandırma seçenekleri sunulabilmektedir Down sendromu nedir? Down sendromu ya da eski adlarıyla "mongolizm" veya "mongol bebek" ilk kez 1866 yılında Dr John Langdon Down tarafından "özel bir tür zeka geriliği" olarak tarif edilmiş bir sendromdur Moğol ırkına mensup insanlara çekik gözlülükleriyle benzemeleri nedeniyle Dr Down bu bebekler için "mongoloid" terimini kullanmış, ancak daha sonra Asyalı bilim adamlarının baskısıyla "mongol" terimi tümüyle terkedilmiştir Down sendromunun genetik kaynaklı olduğu baştan beri düşünülmesine karşın bu bebeklerin kromozom haritasının çıkarılması ancak 1959 yılında mümkün olmuştur Daha sonraki yıllarda Down sendromunun translokasyona bağlı şekilleri ve mozaik varyantı da olabileceği keşfedilmiştir Dünyada yaklaşık olarak 660 yeni doğan bebekten biri Down sendromu ile doğmaktadır Bu haliyle Down sendromu insanlarda en sık görülen malformasyon (yapısal bozukluk) türüdür Nasıl oluşur? İnsan, hücrelerinde 46 kromozom içeren bir canlıdır Kromozomlar hem insan ırkına ait, hem de bulunduğu canlının bireysel özelliklerine ait bilgileri depolayan DNA yapılı moleküllerdir Bu DNA molekülleri de vücudun işleyişiyle ilgili bir maddenin (enzimler ya da çeşitli proteinler gibi) üretimine ait bilgiler içeren farklı genleri taşır Bu 46 kromozomun yarısı anneden yarısı da babadan gelir İşte Down sendromu insanlarda normalde anneden bir, babadan da bir olmak üzere iki adet gelen 21 kromozom bilgisinin hücrede üçüncü kez yer almasıyla (Trizomi 21= üç adet 21 numaralı kromozom) ortaya çıkan belirtiler topluluğudur Bu fazladan kromozom yani DNA bilgisi hücresel seviyede çeşitli genlerin iki kez değil üç kez ifade bulması (overexpression) ve böylece çeşitli maddelerin üretiminde anormallikler oluşmasına neden olur Bu hücresel düzeydeki anormallikler bebeğin vücuduna yansıdığında karşımıza Down sendromu belirtileri topluluğu çıkar Aşağıdaki resimde Trizomi 21 yapısı taşıyan bir erkeğin kromozom haritası görülmektedir 21 kromozom bilgisi hücreye fazladan nasıl girer? 21 kromozom bilgisi hücreye direkt olarak 21 kromozomun iki adet yerine üç adet olması şeklinde girebileceği gibi, bu bilgi ek bir kromozom şeklinde değil de başka bir kromozoma eklenmiş şekilde (en sık 14 kromozoma eklenmiş olarak) hücreye girebilir Down sendromu olgularının en sık ortaya çıkma şekli (%95) üç adet 21 numaralı kromozom bulunması şeklinde olur Bu durumda bireyin kromozom sayısı 47'dir ve kromozom haritasında 21 kromozomun üç adet olduğu gözlenir %4 olguda ise 21 kromozom hücrede 14 kromozoma eklenmiş şekilde bulunur Buna da translokasyona bağlı (yerdeğiştirmeye bağlı) Down sendromu adı verilir Böyle bir bireyin toplam kromozom sayısı normal olmasına karşın 14 kromozomundan biri 21 kromozomu da taşıdığından diğerinden daha uzun görülür Her iki durumda da sonuç aynıdır: "Fazladan" gelen 21 kromozom bilgileri hücresel seviyede yarattıkları olumsuz değişikliklerle Down sendromu ortaya çıkmasına neden olur 21 nolu kromozom nasıl üç adet olur? İnsanlarda bulunan 46 kromozomun 44'ü otozomal (bedensel yapı ve işlevlerle ilgili), 2 tanesi de cinsiyet kromozomudur (ön planda cinsiyete özgü işlevlerle ilgili kromozom) Erkeklerin cinsiyet kromozomları XY yapısında, kadınların ise XX yapısındadır Üremeyi sağlayan hücrelerde kromozom sayısı yarıyarıyadır Şöyle ki, spermatosit adı verilen erkek hücreleri olgunlaşma aşamasında mayoz bölünme adı verilen bölünme şekliyle ikiye bölünerek 23, X ya da 23, Y olmak üzere iki farklı yapıda kromozom taşıyan olgun ve döllemeye hazır sperm hücrelerine dönüşürler Kadınlarda ise bu mayoz bölünme her ikisi de 23, X yapıya sahip olgun ve döllenmeye hazır oosit (yumurta hücresi) oluşumuyla sonuçlanır Cinsel birleşme sonucunda döllemeyi Y kromozomu taşıyan spermlerden biri gerçekleştirdiğinde bebeğin cinsiyeti erkek, X kromozomu gerçekleştirdiğinde ise kadın olarak belirlenir Down sendromu gelişiminde ise yukarıda anlatılan fizyolojik olaylar zincirinin kadın tarafındaki kısmı bozulur Mayoz bölünmede herhangi bir nedenle tam ikiye ayrılma gerçekleşmez ve bir oosit hücresi mayozla ikiye bölündüğünde 21 kromozom, nondisjunction (ayrılmama) adı verilen olgu sonucunda bölümlerden birine hiç ulaşamaz Yani kadının oositleri arasında 24 adet (21 kromozomun ikisini de alan) ve 22 adet (21 kromozomu hiç içermeyen) kromozom taşıyan anormal oositler gelişir Sperm 22 adet kromozom taşıyan hücreyi döllediğinde gebelik daha fazla devam edemez ve düşükle sonuçlanır Sperm 24 adet kromozom taşıyan hücreyi döllerse oluşan zigot (embriyo öncesi dönem) 47 adet kromozom taşıyan ve 21 kromozomu üç adet olan "Trizomi 21"yapıya sahip olur Nondisjunction (ayrılmama) olayı anne yaşıyla birlikte artış gösterir Bunun nedeni muhtemelen oositin (yumurta hücresinin) yaşlanmasıdır Nondisjunction en sık 21 kromozomda meydana gelmekle beraber 18 kromozomda, 13 kromozom da ya da çok ender olarak diğer kromozomlarda meydana gelir Her bir nondisjunction hücrelerde fazladan bir kromozom bilgisi demektir ve her bir fazla kromozom kendine özgü belirtiler ortaya çıkarır (Trizomi 18 ve Trizomi 13 gibi) Trizomi aslında sıklıkla düşükle sonuçlanır Bu "doğal seleksiyon" adı verilen ve doğanın canlı hayatının "kalitesini" sürdürmesinde etkili olan bir süreçtir Düşük, erken gebelik döneminde olabileceği gibi 20 haftaya kadar gecikebilir, ya da erken doğum ortaya çıkabilir Bir kısım olgular ise doğuma kadar yaşamaya devam eder ve Down sendromlu bebekler olarak dünyaya gelirler Translokasyona bağlı Down sendromu Dengeli translokasyon taşıyan bir anne ya da babadan bebeğe 21 kromozom bilgileri 3 kez geçtiğinde bebekte translokasyona bağlı Down sendromu ortaya çıkar Bu tip Down sendromunun özelliği bebeğin kromozom sayısının 46 (yani normal) olmasına karşın 21 kromozomun 3 kopyasını taşımasıdır Bebekte translokasyona bağlı Down sendromu spontan (kendiliğinden) olabileceği gibi translokasyon taşıyıcı bir anne ya da babadan da geçebilir Genlerinde translokasyonu olan anne ya da babanın 45 kromozomu olmasına karşın, tüm genetik materyal translokasyon sonucu varlığını koruduğundan dış görünüşleri normaldir ve Down sendromu özellikleri taşımazlar Dengeli translokasyon nedir? Dengeli translokasyon bireyin kromozomlarından birinin yerinden kalkıp başka bir kromozoma transloke olması ("göç etmesi ve eklenmesi") durumudur Örnek olarak 21 kromozomun bir tanesinin yerini terkedip tümüyle 14 numaralı kromozomun bir tanesine eklenmesi verilebilir Böyle bir birey dış görünüş olarak tümüyle normaldir, çünkü kromozom bilgisi eksik ya da fazla değildir Ancak bu bireyin kromozom haritası çıkarıldığında bireyin 45 kromozom taşıdığı ve 14 numaralı kromozomunda bir eklentisi olduğu (21 numaralı kromozom) görülür Böyle bir birey çocuk sahibi olduğunda bebeğe fazladan 21 numaralı kromozom içeren 14 numaralı kromozomunu verirse bebeğin kromozom sayısı normal olmasına karşın 21 numaralı kromozom bilgisini üç kez taşıması nedeniyle Down sendromu bulguları ortaya çıkar Birey bebeğine anormal 14 numaralı kromozomunu geçirir ancak 21 numaralı kromozomunu vermezse bebek dengeli translokasyon taşıyıcılığını annesinden ya da babasından almış olur ve Down sendromu belirtileri göstermeden "taşıyıcı" olarak hayatını devam ettirir Bebeğe normal olan 14 numaralı kromozom ve normal 21 numaralı kromozom geçerse bebek tümüyle normal doğar Down sendromlu bebeklerin dış görünüşleri nasıldır? Bu bebekler doğduklarında tipik bir yüz görünümleri vardır Baş nispeten ufaktır, artkafa yassı görünür, ense kısa ve geniştir Burun kökü yassılaşmıştır, kulaklar kafada normalden düşük bir seviyede durur ve gözler birbirinden ayrık ve çekik görünür Dil ağıza göre genellikle çok büyük olduğundan dışarı taşmış gözükür Ense cildi oldukça gevşek olduğundan ensede genellikle boğumlar vardır Bu bebeklerin tonusları (vücut gerginliği) düşüktür Parmaklar kısa ve tombuldur ve sıklıkla avuçiçlerinden birinde ya da ikisinde simian çizgisi adı verilen tek bir çizgi vardır Ellerin serçe parmakları genellikle içe doğru kıvrımlıdır Bunun nedeni bu parmağın orta falanksının az gelişmiş olmasıdır Down sendromlu bebeklerde hangi organ bozuklukları görülür? Down sendromlu bebeklerde en sık kalp hastalıkları ve sindirim sistemi hastalıkları görülür Kalp defektinin ağır olması bebeğin henüz doğmadan önce kalp yetmezliği nedeniyle tüm vücudunun şişmesine neden olabilir (hidrops) Bazı durumlarda sindirim sistemindeki defektler tıkanıklıklara neden olur ve bu durumların acil ameliyatla giderilmesi gerekebilir Down sendromlu bebeklerde yeni doğan ya da çocukluk çağında lösemi (kan kanseri) daha sık gözlenir Down sendromunun birçok aile için en üzücü özelliği bebek büyüdükçe barizleşen zeka geriliğidir Bunun şiddeti bebekler arasında önemli farklılıklar gösterir Bu bebeklerin erken dönemlerden itibaren özel bazı eğitim programlarına alınması ile başarılı sonuçlar alınabilmektedir Yeni doğanda nasıl tanı konur? Klinik bulgularla yeni doğanda Down sendromu tanısı koymak genellikle kolaydır Ancak kesin tanı kromozom analizi yapılarak konur Kromozom analizi ayrıca Down sendromu'nun "hafif" şekli olan mozaik durumunun belirlenmesinde de önemlidir Mozaik kromozom yapısına sahip bebeklerde kromozomların bir kısmı normal yapıda olduklarından sendromun tipik özelliklerinin bir kısmı gözlenmeyebilir ve zeka geriliği de daha hafif olur Veriler kullanılarak yapılan değerlendirmede 1 / 280'in üzerindeki sonuçlar yüksek riskli olarak kabul edilir 16 haftalık gebelik ile zamanında olan doğumlar arasındaki risk farkının nedeni Down Sendromuna bağlı olarak yaşanan düşüklerdir