|
Prof. Dr. Sinsi
|
Türkiye'de 10 Çocuktan 8'İnin Dişleri Çürük
Alerji Neden Oluşur
Alerji Hastalıkları
On kişide yalnızca bir veya ikisinde alerjiye rastlanmasının nedenini açıklamamıza karşın, belirtilerin nedenlerini bilmekteyiz
Alerjik insanlar, alergenlerine (alerjik oldukları maddeye), sağlıklı insanların tehlikeli olabilecek mikroplara veya zehirlere gösterdikleri tepkiye benzer tepkiler gösterirler Aradaki fark şudur: Alerjik bünyeler, zararsız bir maddeyi kesinlikle vücuttan atılması gereken tehlikeli bir maddeymiş gibi görürler
Vücudun doğal korunma sisteminin en etkin güçlerinden biri, lenfosit adı verilen akyuvarlardır Onların görevi, vücuda giren antigenleri kollamaktır An-tigenler, canlı veya organik maddelerde bulunan, ama, vücudun kendi öz proteinlerinden farklı olan yabancı maddelerdir Virüslerin ve bakterilerin yanı sıra, yiyecekler ve polen gibi daha tehlikesiz maddeler de antigen olarak adlandırılırlar
Akyuvarlar, tam olarak anlaşılamayan karmaşık bir mekanizma yoluyla, tehlikeli antigenlerle zararsız tarım ayırdedebilirler Bunun içindir ki, sağlıklı bir beden, bulaşıcı hastalığa neden olan bir virüse karşı kendisini korurken, yiyeceklerin içindeki zararsız proteinlere tamamen farklı bir tepki gösterir
Zararlı olabilecek antigenlere rastladıklarında, akyuvarlar antikor üretimine geçerler Antikor, antigenle birleşerek onu etkisiz hale getirir
Sağlıklı bir insanda bile akyuvarların antigeni etkisiz hale getirecek miktarda antikor üretmesi birkaç gün alabilir Antigen bir kere yenilgiye uğratıldıktan sonra ise vücut ona karşı uzun süreli bir bağışıklık kazanır Örneğin bazı insanların suçiçeği ve kızamık gibi hastalıkları yalnızca bir kez geçirmelerinin nedeni, virüsler vücuda ikinci kez girdiklerinde onları kısa sürede yok edecek antikorların hazır bulunmasıdır
Aşının da ana fikri budur Aşılanan kişiye hastalığa yol açacak kadar güçlü olmasa da akyuvarların koruyucu antikor üretimine başlamasını sağlayacak kadar antigen verilir Alerji uzmanları da hastalarını alergenlere karşı korumak için aşılamaya benzer bir tedavi uygularlar Bu tedavi tekniği, ilerde açıklanacaktır
Antikorların önemli bir özelliği, hücum ettikleri antigenleri çok dikkatle seçmeleridir Bir antigene karşı etkili olan bir antikor, başka antigenlere karşı tümüyle etkisizdir Grip ve nezleye defalarca yakalanmamız bundan kaynaklanır Griplerin ve nezlenin nedeni, sürekli değişim gösteren virüsler olduğundan, bir kışın antikorları bir sonraki kışın mikroplarına karşı koruma sağlayamamaktadırlar
Her birinin kendine has görevleri olan dört ayrı cins antikor vardır Kısaca, bazı antikorlar devriye gezen polisler gibi, kanda dolanırlar Oysa bazıları nöbetçiler gibi belirli dokuların başını beklerler Daha
başkaları, akyuvarların yanında silahlı muhafızlar gibi gezerler Sonuncusu daantigenleri, antikorlardan yararlanmadan yok edebilen akyuvarlardır
O zaman bu koruyucu güçlerin alerjilerle ilgisi nedir? Alerjik olan bünyelerde akyuvarlar, zararsız antigenlere zararlıymışcasına tepki gösterirler Kimse bunun gerçek nedenini bilmese de kalıtsal bir sorun olabileceği düşünülmektedir Alerjilerin ailelerde görülme eğilimi vardır Son zamanlarda yapılmış olan tıbbi araştırmalar, bazı alerjik bünyelerde antikor üretimini denetleyen bir çeşit akyuvarın bulunmadığına değinmişlerdir Bazı alerjilerin, özellikle yiyecek alerjilerinin, bebekleri çok erken memeden kesmekten kaynaklandığı sanılmaktadır
Korunma sistemleri, tam gelişmiş olmadığı için, bebekler, inek sütünde ve başka yiyeceklerdeki yabancı proteinlere karşı gerekeni yapamamaktadır Bu konuya ileride gene değineceğizEv toz alerji
Doğa güzel olabilir, ama karmaşık olmadığı zamanlar, pek seyrektirİşleri daha da karmaşık hale getiren bir durum, vücudun alerjilere karşı bir değil birkaç mekanizması olmasıdır Antigen, vücuda ilk girdiğinde lenfositler büyük miktarlarda antikor üretirler Bu olay ilk kez meydana geldiğinde hiçbir belirti görülmez Ancak bir sonraki saldırıyı beklemekten başka bir işlevi olmayan antikor, kendisini mast hücresi dediğimiz doku hücrelerine bağlar
Mast hücrelerinde histarriin başta olmak üzere birçok kimyasal madde vardır Bunların görevi, kan damarlarına giren ve çıkan sıvıların akımını hızlandırmak, mukoza bezlerindeki sıvı üretimini ve iç organlardaki kasların çalışmasını denetlemektir Bu işlevler, sürekli olarak ve biz bilincinde olmaksızın otomatik bir biçimde düzenlenmektedir
Oysa mast hücresi, antikorla kaplandıktan sonra, çok kolay etkilenebilir hale gelir Bundan sonra gelen antigen, antikoru harekete geçirir Sonuç olarak mast hücresi patlar ve içindeki histamin ve öbür kimyasal maddeler ortalığa yayılır
Bundan sonra olanlar, antikorla kaplı mast hücrelerinin vücudun ne tarafında olduğuna bağlıdır Bu kimyasal maddeler, burunda rinit adı verilen sıvı mukoza «kırrtışına ve iltihaplanmaya yol açar Benzer durum, gözde kanlanmaya, kulakta ise geçici sağırlık yaratabilecek sıvı birikimine neden olur Akciğerlere giden ve akciğerin içindeki hava borularında ise kasların kasılmasına neden olarak soluk almayı güçleştirir Karında mukoza üretimine ve diyareye neden olan kasılmalara yola açar
Tahmin edebileceğiniz gibi, antikorlar, antigenin ilk rastlandığı yöredeki mast hücrelerine kendilerini bağlarlar Bu, polene alerjik olan kişilerin neden saman nezlesi belirtileri gösterdiklerini açıklar Polenin vücuda girmesinin en kolay yolları, gözler veya solunum yoluyla burundur Bu yüzden burundaki ve gözdeki mast hücreleri, antikorla kaplanırlar
Yiyeceklere alerjiniz varsa, en şiddetli tepkiyi mast hücrelerinin en çok antikor çekmiş oldukları yörede göreceksiniz bazı insanların dudakları bir lokma balık, fıstık, süt, yumurta veya kabuklu deniz ürünü yediklerinde şişer öte yandan aynı belirtiler yiyecekler yutulduktan sonra bağırsaklarda görülebilir Bazı insanların yiyecek alerjileri o kadar ağırdır ki, balığa alerjisi olan bir kişi, balıkçının önünden geçerken solunum güçlüğü çekmeye başlar veya yumurtaya alerjisi olan biri, aynı odada bir yumurta kırıldığında hapşırabilir
Eğer yiyeceklere alerjiniz bu denli ağır ise, belirtilerin nedeni bellidir ve bundan kaçınmanın en basit yolu, bu yiyeceklerden uzak durmaktır Astım, saman nezlesi ve gözle görülmeyen polen ve sporların neden olduğu başka alerjik şikâyetlerden kaçınmak daha zordur, çünkü alergenlerini gelirken görme olanağınız yoktur
Anlatılması karmaşık başka türdeki alerjik reaksiyonlar, bambaşka etkiler gösterirler
Bunlardan biri, antigenin kana karışarak, oksijen taşımakla görevli olan alyuvarlara tutunmasıyla ortaya çıkar Üzerindeki tuhaf biçimli antigenle birlikte olan bu alyuvar, antikorların dikkatini çeker ve onlar tarafından yok edilir Eğer antigen kendini birçok alyuvara bağlamışsa, söz konusu kişi, alyuvarları, üretildiklerinden daha hızlı bir biçimde yok edildiği için kansız kalır (anemik olur) Bu tür alerjik reaksiyonlar, bazı ilaçlardan kaynaklanabilir Bazı durumlarda da antigenler kendilerini plateletlere bağlarlar Plateletler, kanın pıhtılaşmasını sağlayan ve kan damarlarındaki yırtıkları onaran yapışkan hücrelerdir Eğer birçok platelet yok olursa, vücudun onarımını üstlenen servisler bozulur ve dokular çok kolay çürürBaşka tür bir alerjik reaksiyonda sorun, antigen-lere tutunan ama onları tam anlamıyla yok edemeyen antikorlardan kaynaklanır Bu iki düşman, makrofajların (büyük yiyiciler) dikkatini çekerler Makrofajların görevi, istenilmeyen organizmaları temizlemektir Bu organizmaları yok ederken makrofajlar eritici enzimler salgılayarak antikor ve antigenin yanı sıra çevredeki sağlıklı dokulara da zarar verirler
|