Yer Yuvarlağının Yapısı

A) TÜRKİYE’DE SELİNTİLERİN OLUŞTURDUĞU AŞINDIRMA ve BİRİKTİRME ŞEKİLLERİ :

a) Kırgıbayır : Kimi yerleri yüksekçe, kimi yerleri yarıntılar biçiminde olan şekillere denir (Nevşehir yöresi)

b) Peri Bacaları : Volkan tüflerinin yaygın olduğu bir arazide sellenme sonucu oluşmuş yer şekilleridir Üstteki dirençli kayalar aşınmadığı için şapka şeklinde bir görünüm oluşmuştur (Afyon)

c) Birikinti Konileri : Bir dağ yamacında aşağıya inen akarsuyun eğimi azaldığında taşıma gücüde azalır ve taşıdığı alüvyonları koni şeklinde biriktirir Buna denir

- Birikinti konilerinin birleşmesiyle oluşan ovalara Dağ eteği ovası denir

B) AKARSULARIN AŞINDIRMASI İLE OLUŞAN YER ŞEKİLLERİ

a) Vadiler : İçinde akarsuların aktığı, kaynaktan ağza doğru sürekli inişli olan uzun çukur alanlarıdır Dört çeşit vadi vardır

- V vadi; V harfi biçimindeki vadilere denir

- Tabanlı vadi; orta çığırlarda;eğim az, su miktarı fazladır Derinlemesine hem de yanlamasına aşındırma yapar

- Yayvan Vadi; yanlama, aşındırma ile vadi yamaçları aşınıp yatıklarşır

- Yarma vadi; Bir düzlükte akmakta olan akarsu, önüne çıkan kabarıklığı dar ve derin bir biçimde yardıktan sonra yeniden düzeyi çıkarsa olur

- Kanyon vadi; çözünebilir taşların bulunduğu arazilerde akarsu bir yandan aşındırma yaparken bir yandan da taşlar çöker Sonuçta dar derin ve dik duvarlı vadiler oluşur

b) Dev Kazanı : Akarsuların, çağlayan ve çavlanların yaparak döküldükleri yerlerde, aşınma sonucu oluşan çukurluklara dev kazanı (büğet) denir Türlü Büyüklükte olabilir

c) Sekiler : Akarsuların iki yakasındaki yamaçlarda görülen basamak biçimindeki yer şekilleridir bu derinleştirme sonucu eski vadi tabanı yukarıda bir basamak halinde kalır ki buna seki denir

d) Yontuk düzler (Peneplen) : Akarsuların aşındırma faaliyetlerinin son döneminde oluşan dalgalı düzlüklere denir

C) AKARSU BİRİKTİRMESİ İLE OLUŞAN YERŞEKİLLERİ

Akarsu biriktirmesi sonucu oluşan başlıca şekiller şunlardır;

a) Deltalar : Akarsuyun göle yada deniz ulaştığı yerde, taşıdığı alüvyonları biriktirmesi sonucu oluşur

Bir deltanın oluşabilmesi için;

- Akarsuyun belli büyüklükte olması

- Denizin çok derin olması

- Kıyı boyunca güçlü akıntıların olmaması gerekir (Çukurova, Bafra)

b) Birikinti Ovası : İç kısımlardaki alanların alüvyonlarla dolması sonucu oluşur 2 çeşittir

- Dağ içi ovaları : Dağlık alanların iç kısımlarda az eğimli yerlerde, karstik çanaklarda ya da tektonik çöküntülerde birikme sonucu oluşur (Erzincan ovası)

- Dağ eteği ovaları : Bir dağın yamacından aşağı inen akarsu ve sellenme sularının oluşturduğu birikinti ovasıdır

c) Birikinti Konileri : Akarsuyun taşıdığı alüvyonların yelpaze biçiminde çökelir Bu çökmeye denir

d)Menderesler: Akarsuyun aşındırma ve biriktirme sonucu faaliyetlerin ortak sonucu oluşan yer şekillerinin en yaygın olanları mendereslerdir

- Yatak eğimi azalmış olan bir akarsu, düzenli büklümler yaparak sağa sola dolana dolana akar Buna menderes denir (Gediz nehri, BMenderes)