|
Prof. Dr. Sinsi
|
Jeolojik Zamanlarla İlgili Bilgi
Jeolojik olayların tarihlendirilmesi konusunda fikirbirliğine varılması uzun tartışmalar sonucunda mümkün olmuştur Joologlar başlangıçta,kayaçları oluştukları dönemlere göre kategorize etmeyi denedilerAma sınır çizgilerini nerelere çekmeleri konusunda sık sık uzlaşmazlığa düşüyorlardıBu tartışmaların en önemlisi,’ Büyük Devoniyen İhtilafı’ olarak bilinir
Roderick Murchison,bir kayaç katmanının Silüriyen Dönem’de olduğunu söylemiştiRahip Adam Sedgwick ise sözkonusu katmanın Kambriyen Dönem’e ait olduğunu ileri sürdüBu tartışma giderek şiddetlendi ve yıllarca sürdüMartin JSRudwick,bu ihtilafı konu alan bir kitap yazdıBu bilimsel kavga 1879 yılında Silüriyen Dönem’le Kambriyen Dönem arasına yeni bir dönemin,yani Ordovisyen Dönemi’nin eklenmesi ile sona erdi
*
Jeoloji terminolojisinde İngiliz adları egemendir
Devoniyen,İngiltere’de bir il olan Devon’dan türemiştir
Kambriyen,Galler’in Latincedeki adıdır
Ordovisyen ve Silüriyen eski Gal kabileleri Ordovislere ve Silürlere dayanır
Jeoloji araştırmaları yaygınlaştıkça terminolojiye dünyanın diğer yerlerinden de adlar girmiştir
Jura Dönemi,adını Fransa-İsviçre sınırındaki Jura Dağı’ndan alır
Permiyen,Ural Dağları’ndaki Perm bölgesi ile ilgilidir
Terminolojiye giren adlar her zaman yer adları olmayabilirÖrneğin Kretase,tebeşir anlamındadır
*
İlk başlarda jeolojik tarih dört zaman dilimine bölünmüştü:
Birinci
İkinci
Üçüncü (tersiyer)
Dördüncü (kuvaterner)
Bu sistem çok basitti,bu sebeple kalıcı olamadıJeologlar bazı kısımları elediler ve yeni eklemeler yaptılar Birinci ve İkinci Dönemler tamamen kaldırıldıDördüncü Dönem bazı jeologlar tarafından kaldırıldı,bazılarınca korundu
Charles Lyell,dinozorlar çağından bu yana geçen süreyi kapsamak için,bölümler ya da dizinler olarak bilinen ek birimler önermiştiBunlardan bazıları şöyleydi:Pleistosen (en yakın) , Pliyosen (daha yakın) , Miyosen (az çok yakın) ve Oligosen (belki bir nebze yakın)Son ek olarak ta ‘senkron’ terimini kullanmak istiyorduBöylece Miyosenkron ve Pliyosenkron gibi terimler üretiyordu
William Whewell,etimolojik gerekçeleri öne sürerek Charles Lyell’in yöntemine itiraz etti, ‘senkron’ yerine ‘-eous’ modelini önerdiBöylece Meioneous ve Pleioneous gibi terimler üretti
*
Zaman,dönem ,bölüm ve zaman dilimi olarak, bugün kullanılan jeokronoloji şöyledir:
ZAMAN
DÖNEM
BÖLÜM
ZAMAN DİLİMİ (ymilyar yıl önce)
Prekambriyen
4-570
Paleozoik (Birinci)
570-225
Kambriyen
Ordovisiyen
Silüriyen
Devoniyen
Karbonifer
Permiyen
570-500
500-430
430-395
395-345
345-280
280-225
Mezozoik (İkinci)
225-65
Triyas
Jura
Kretase
225-190
190-136
136-65
Senozoik (Yakın)
65-günümüz
Tersiyer
65-2,5
Paleosen
65-54
Paleojen
54-26
Eosen
54-38
Oligosen
38-26
Neojen
26-2,5
Miyosen
26-7
Pliyosen
7-2,5
Kuvaterner
2,5-günümüz
Pleyistosen
2,5-10 bin
Holosen
10 bin-günümüz
Prekambriyen, Kambriyen Öncesi olarak kullanılır Paleozoik,eski hayat anlamındaki sözcükten türetilmiştir Mezozoik,orta hayat, Senozoik ise yeni hayat anlamına gelirJohn Wilford’un,zaman ve dönem konusunda pratik bir önerisi vardır Prekambriyen, Paleozoik, Mezozoik ve Senozoik olan zamanları yılın mevsimleri gibi, Karbonifer, Permiyen, Jura,vb gibi dönemleri de mevsimlerin ayları gibi düşünmek kolaylık sağlar
Yukarıdaki tabloya eklenmesi gereken katlar ya da çağlar diye bilinen ve adlarını Illinois,Des Moines,Croix gibi çeşitli yerlerden alan daha küçük altbölümler vardır
*
Aslında bütün olarak ele alındığında jeokronoloji konusunda tam bir fikir birliği yokturÖrneğin Kuzey Amerika’daki kat veya çağların,Avrupa’dakilerden farklı adlarla kullanıldığı olurÇoğu da zaman içinde ancak tahminen çakışır Kuzey Amerika’daki Cincinnati katı büyük ölçüde Avrupa’daki Ashgill katına ve küçük ölçüde biraz daha önceki Caradoc katına denk gelir
Ayrıca bu bilgiler kitaptan kitaba değiştiği gibi kişiden kişiye de değişebilirBazı jeologlar 7 tane yeni bölüm tanımlar,bazısı da 4 bölümBazı kitaplarda Tersiyer (Üçüncü) ve Kuvaterner(Dördüncü) çıkarılmış,yerlerine Paleojen ve Neojen olarak adlandırılan farklı uzunluktaki dönemler konmuştur
Prekambriyen Zaman’ı,çok eski Arkeyan Devir ve daha yakın Proterozoik Devir larak ikiye ayıranlar vardırBazen de Paleozoik (Birinci), Mezozoik (İkinci) ve Senozoik (Yakın) zamanları içine alan zaman dilimini tanımlamak için Fanerozoik Üstzaman terimi kullanılır
*
Bütün bunlar sadece zaman birimleri içindirKayaçlar,kendi içlerinde sistemler,diziler ve katlar olarak bilinen farklı birimlere ayrılmıştırAyrıca zaman açısından geç ve erken,kayaç katmanları açısından alt ve üst birimler arasında da farklar vardır
KAYNAKLAR:
A Short History of Nearly Everything
AnaBritannica
Şimdi liste şeklinde yazıyorum:
ZAMANLAR ZAMAN DİLİMİ (ymilyar yıl önce)
Prekambriyen 4-570
Paleozoik (Birinci) 570-225
Mezozoik (İkinci) 225-65
Senozoik (Yakın) 65-günümüz
DÖNEMLER
Kambriyen 570-500
Ordovisiyen 500-430
Silüriyen 430-395
Devoniyen 395-345
Karbonifer 345-280
Permiyen 280-225
Triyas 225-190
Jura 190-136
Kretase 136-65
Tersiyer 65-2,5
Kuvaterner 2,5-günümüz
BÖLÜMLER
Paleosen 65-54
Paleojen 54-26
Neojen 26-2,5
Pleyistosen 2,5-10 bin
Holosen 10 bin-günümüz
ALT BÖLÜMLER
Eosen 54-38
Oligosen 38-26
Miyosen 26-7
Pliyosen 7-2,5
|