Deprem Ve Depremden Korunma Yolları

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-19-2012

Deprem ve depremden korunma yolları

DEPREM NEDİR?

Yer kabuğunun belli bir derinliğindebir dış merkezden başlayarak oluşan ani devi- nim ya da sarsıntıdır

Büyük depremlerin topraküstü ve toprakaltı etkileri çok büyük boyutlara ulaşır çoğu kez yüzeysel toprak kabarmaları çökmeler ve kırıklar oluşur;bu kırıkların en ilgi çekicisi 1906 San Francisco depreminde oluşan ve toprak yüzeyinde izlenebilen kırıktır;bu kırık 470 kilometrelik hemen hemen düz bir çizgi boyunca her tür araziden geçmiştir

Bu tür olaylarda yüzey ve yer altı sularının akış rejimleri büyük değişiklik- lere uğrar

Ayrıca kırıklar boyunca yarılarak ayrılan arazi parçaları çoğu kez yatay ya da düşey kaymalarla karşılaşır ve eski kırık çizgisi yer yer metrelerce sapmalar göste- rir

Büyük depremlerdehemen her zamanbirinci sarsıntıları çok sayıda ikinci sarsıntı- lar izler;şiddeti gittikçe azalan bu sarsıntılar günlercehatta aylarca sürebilir

Bu ikin- cil sarsıntılar ya da son titreşimlerana merkez bünyesindeki dengenin ve gerilimlerin tamamlayıcı değişimleriyle açıklanır

Buna karşılık büyük bir depremin düşük şiddet- te öncü depremleri izlemesi daha az görülen bir olgudur ve özellikle bu konuda yapı- lan çok sayıda araştırmaya rağmen bu tür hafif depremlerin ardından büyük deprem- lerin geleceğini kestirmek güçtür

Depremleri inceleyen bilim dalına “deprembilim”(sismoloji) adı verilir

Deprem- leri ölçen aygıta da “sismograf” ya da “deprem ölçer”denir

Bir depremin boyutuya şiddetine(yarattığı şok dalgaları ile enerji) ya da etkisine göre değerlendirilir

Şiddet genellikle Richter ölçeğine etkiler ise uyarlanmış Mercalli ölçeğine göre sınıflandırı-lır

Richter ölçeğinde kuramsal bir üst sınır yoktur

Bugüne kadar saptanmış en büyük deprem 9(dokuz) şiddetini geçmemiştir

Bazen plaklar arasındaki sürtünme o derece şiddetlenir kibir çarpışma olur

Genede iki plaka birbirini ters yönden itmeye devam eder;muazzam basınç birikir kaya sıkışır

Ansızınbir noktada sürtünme direnci yenik düşebilir ve milyonlarca ton kayanın a-ni olarak kayması bir sarsıntı yaratır ve bu sarsıntıdalgalar biçimindegiderek yayılır bunlara deprem dalgası denir

Deprem dalgaları üç çeşittir:Boylamasınaenlemesine ve yatay

Boylamasına dalgaların hızı saniyede 8-13kilometreenlemesine dalgaların ki 45-85 kilometredir

Yeryüzüne ulaştıktan sonrasuya atılan taşın sebep olduğu dalgalar gibi yayılan yatay deprem dalgalarının hızı ise saniyede 3-4 kilometredir

Bunlardan en korkuncu enlemesine olan dalgalardır

Depremin yeraltında meydana geldiği noktaya alt merkezbu noktanın yeryüzünde- ki karşılığına üst merkez denir

Depremin şiddeti alt merkezin derinliğine bağlıdır

Türkiye’miz deprem riski açısından dünyanın en önde gelen ülkelerinden birisidir

Bunun nedeni de dünyanın en aktif deprem kuşaklarından Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu Fay Zonlarının ülkemizde olması ve zaman zaman yıkıcı depremlerin bu zonlarda yer almasıdır

Ayrıca Batı Anadolu Grabenler Zonu da ülkemizin batı bölgesini deprem açısından tehdit eden diğer unsurdur

Bu nedenle birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de depremlerin ekonomik ve sos-yal sonuçları konusunda giderek artan bir ilgi vardır

Artan nüfusyeni gelişen yerle- şim bölgeleribüyük şehirlerdeki nüfus yoğunluğunun artmasıhızlı endüstriyel geliş-medayanıksız yapılaşma ve benzer nedenler deprem zararlarının azaltılması yönün-deki çalışmaların yoğunlaştırılmasını zorunlu kılmaktadır

Depremlerin oluşturabileceği hasarları azaltmanın en etkin yolu depremlere daya-nıklı yapılar inşa etmektir

Bunun için sıkı bir yapı denetimi gereklidir

Türkiye’miz içindeprem zararlarının azaltılması yönünde yapılması gereken çalışmaların biri de toplumun depreme karşı bilinçlendirilmesidir

Yaşadığımız mekanlarda deprem etki- lerini en aza indirmek için bazı önlemler alınmalıdır

Bunun ötesinde sarsıntı sırasın- da ve sonrasında yapılması ve uygulanması gereken kurallar özellikle can kaybını a-zaltmak açısından önemlidir

Şiddetli bir depremin ne zaman olacağının belirlenmesi teknik açıdan mümkün ol- madığından ve etkin bir anda ortaya çıkacağından deprem bölgelerinde yaşayan in- sanların bu konuda her an hazırlıklı olmaları gerekmektedir

DEPREMİN YAN ETKİLERİ

Karadakentleri yerle bir edebilentoprak kaymalarına ve yangınlara neden olabilen depremler denizlerde deprem dalgalarına yol açabilirler

Deprem dalgaları okyanuslar da kilometrelerce ilerledikten sonradev su duvarı halinde karalara ulaşabilen dalgalar

dır

DEPREM İLE İLGİLİ BİLGİLER

-Depremlerin çoğu bir dakikadan az sürer

-Kayıtlara geçmiş en uzun deprem süresi dört dakikadır

27 Mart 1964’te Alaska’da Amerika Birleşik Devletleri’nde olan bu depremen güçlü sarsıntılardan biri olmasına rağmen bölgedeki nüfüs yoğunluğunun düşüklüğü sayesinde yalnızca 115 kişinin ölü-müne yol açmıştı

-Depremleri kaydeden ilk aygıt M

S

132’de Çin’de bulunmuş olan simokoptu

-Depremlerin şok dalgalarıkayaç içindesaatte 25000 kilometre hızla yani sesten 20 kat hızla yol alırlar

Ancakçamur ve kumda yavaşlarlar

-Bazı bilim adamlarıhayvanları depremleri önceden hissettiklerine inanırlar

Bu i-

nancı destekleyen garip davranışlar arasındaköpeklerin ulumasıtavukların tünekle- rinden uçmasıfarelerin deliklerinden çıkması ve balıkların hızla sağa sola yüzmesi sayılabilir

10-19-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Deprem Ve Depremden Korunma Yolları Deprem ve depremden korunma yolları DEPREM NEDİR? Yer kabuğunun belli bir derinliğindebir dış merkezden başlayarak oluşan ani devi- nim ya da sarsıntıdır Büyük depremlerin topraküstü ve toprakaltı etkileri çok büyük boyutlara ulaşır çoğu kez yüzeysel toprak kabarmaları çökmeler ve kırıklar oluşur;bu kırıkların en ilgi çekicisi 1906 San Francisco depreminde oluşan ve toprak yüzeyinde izlenebilen kırıktır;bu kırık 470 kilometrelik hemen hemen düz bir çizgi boyunca her tür araziden geçmiştir Bu tür olaylarda yüzey ve yer altı sularının akış rejimleri büyük değişiklik- lere uğrar Ayrıca kırıklar boyunca yarılarak ayrılan arazi parçaları çoğu kez yatay ya da düşey kaymalarla karşılaşır ve eski kırık çizgisi yer yer metrelerce sapmalar göste- rir Büyük depremlerdehemen her zamanbirinci sarsıntıları çok sayıda ikinci sarsıntı- lar izler;şiddeti gittikçe azalan bu sarsıntılar günlercehatta aylarca sürebilir Bu ikin- cil sarsıntılar ya da son titreşimlerana merkez bünyesindeki dengenin ve gerilimlerin tamamlayıcı değişimleriyle açıklanır Buna karşılık büyük bir depremin düşük şiddet- te öncü depremleri izlemesi daha az görülen bir olgudur ve özellikle bu konuda yapı- lan çok sayıda araştırmaya rağmen bu tür hafif depremlerin ardından büyük deprem- lerin geleceğini kestirmek güçtür Depremleri inceleyen bilim dalına “deprembilim”(sismoloji) adı verilir Deprem- leri ölçen aygıta da “sismograf” ya da “deprem ölçer”denir Bir depremin boyutuya şiddetine(yarattığı şok dalgaları ile enerji) ya da etkisine göre değerlendirilir Şiddet genellikle Richter ölçeğine etkiler ise uyarlanmış Mercalli ölçeğine göre sınıflandırı-lır Richter ölçeğinde kuramsal bir üst sınır yoktur Bugüne kadar saptanmış en büyük deprem 9(dokuz) şiddetini geçmemiştir Bazen plaklar arasındaki sürtünme o derece şiddetlenir kibir çarpışma olurGenede iki plaka birbirini ters yönden itmeye devam eder;muazzam basınç birikir kaya sıkışır Ansızınbir noktada sürtünme direnci yenik düşebilir ve milyonlarca ton kayanın a-ni olarak kayması bir sarsıntı yaratır ve bu sarsıntıdalgalar biçimindegiderek yayılır bunlara deprem dalgası denir Deprem dalgaları üç çeşittir:Boylamasınaenlemesine ve yatay Boylamasına dalgaların hızı saniyede 8-13kilometreenlemesine dalgaların ki 45-85 kilometredir Yeryüzüne ulaştıktan sonrasuya atılan taşın sebep olduğu dalgalar gibi yayılan yatay deprem dalgalarının hızı ise saniyede 3-4 kilometredir Bunlardan en korkuncu enlemesine olan dalgalardır Depremin yeraltında meydana geldiği noktaya alt merkezbu noktanın yeryüzünde- ki karşılığına üst merkez denir Depremin şiddeti alt merkezin derinliğine bağlıdır Türkiye’miz deprem riski açısından dünyanın en önde gelen ülkelerinden birisidir Bunun nedeni de dünyanın en aktif deprem kuşaklarından Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu Fay Zonlarının ülkemizde olması ve zaman zaman yıkıcı depremlerin bu zonlarda yer almasıdır Ayrıca Batı Anadolu Grabenler Zonu da ülkemizin batı bölgesini deprem açısından tehdit eden diğer unsurdur Bu nedenle birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de depremlerin ekonomik ve sos-yal sonuçları konusunda giderek artan bir ilgi vardır Artan nüfusyeni gelişen yerle- şim bölgeleribüyük şehirlerdeki nüfus yoğunluğunun artmasıhızlı endüstriyel geliş-medayanıksız yapılaşma ve benzer nedenler deprem zararlarının azaltılması yönün-deki çalışmaların yoğunlaştırılmasını zorunlu kılmaktadır Depremlerin oluşturabileceği hasarları azaltmanın en etkin yolu depremlere daya-nıklı yapılar inşa etmektir Bunun için sıkı bir yapı denetimi gereklidir Türkiye’miz içindeprem zararlarının azaltılması yönünde yapılması gereken çalışmaların biri de toplumun depreme karşı bilinçlendirilmesidir Yaşadığımız mekanlarda deprem etki- lerini en aza indirmek için bazı önlemler alınmalıdır Bunun ötesinde sarsıntı sırasın- da ve sonrasında yapılması ve uygulanması gereken kurallar özellikle can kaybını a-zaltmak açısından önemlidir Şiddetli bir depremin ne zaman olacağının belirlenmesi teknik açıdan mümkün ol- madığından ve etkin bir anda ortaya çıkacağından deprem bölgelerinde yaşayan in- sanların bu konuda her an hazırlıklı olmaları gerekmektedir DEPREMİN YAN ETKİLERİ Karadakentleri yerle bir edebilentoprak kaymalarına ve yangınlara neden olabilen depremler denizlerde deprem dalgalarına yol açabilirler Deprem dalgaları okyanuslar da kilometrelerce ilerledikten sonradev su duvarı halinde karalara ulaşabilen dalgalar dır DEPREM İLE İLGİLİ BİLGİLER -Depremlerin çoğu bir dakikadan az sürer -Kayıtlara geçmiş en uzun deprem süresi dört dakikadır27 Mart 1964’te Alaska’da Amerika Birleşik Devletleri’nde olan bu depremen güçlü sarsıntılardan biri olmasına rağmen bölgedeki nüfüs yoğunluğunun düşüklüğü sayesinde yalnızca 115 kişinin ölü-müne yol açmıştı -Depremleri kaydeden ilk aygıt MS132’de Çin’de bulunmuş olan simokoptu -Depremlerin şok dalgalarıkayaç içindesaatte 25000 kilometre hızla yani sesten 20 kat hızla yol alırlar Ancakçamur ve kumda yavaşlarlar -Bazı bilim adamlarıhayvanları depremleri önceden hissettiklerine inanırlar Bu i- nancı destekleyen garip davranışlar arasındaköpeklerin ulumasıtavukların tünekle- rinden uçmasıfarelerin deliklerinden çıkması ve balıkların hızla sağa sola yüzmesi sayılabilir