Türkiye'de Nüfus Hareketleri

21 Dış ülkelerden Türkiye'ye Yönelik Göçler

Geniş bir arazi parçasına hükmeden Osmanlı İmparatorluğu'nun gerileme döneminde arazi kaybetmeye başlaması ile birlikte kaybedilen bu yerlerden Osmanlı İdaresi altında kalan bölgelere, İmparatorluğun son dönemlerinde ise Anadolu'ya doğru devamlı bir göç hareketi süregelmiştir Anadolu'ya yönelen bu göç hareketi Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra da devam ederek günümüze kadar gelmiştir Yapılan araştırmalar, Anadolu'ya yönelik toplu ilk göç hareketlerinin 1768 Osmanlı-Rus Savaşı ve sonrası imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) arasında geçen süre içerisinde başladığını göstermektedir Daha sonraları Yugoslavya, Bulgaristan ve Yunanistan'ın bağımsız devletler olmaları, Anadolu'ya nüfus göçünü hızlandırmıştırHızı zayıflamış olmasına rağmen bugün de devam etmektedir 1771-1989 yılları arasını kapsayan kabaca son 200 yıl içinde Anadolu'ya gelen göçmen sayısı 7,8 milyonu aşar Bu kitlenin yaklaşık 2,2 milyonu Cumhuriyetin ilanından sonra gelenlerdir Söz konusu göçmenlerin %96'sının çıkış yeri Yunanistan, Bulgaristan, Eski Yugoslavya ve Romanya gibi dört Balkan ülkesidirDıştan Anadolu'ya yönelmiş göçlerin ana nedeni maalesef "zorunlu göç ettirme" esasına dayanır Örneğin 1792 Yaş Antlaşması ile Kırım'ı işgal eden Çarlık Rusya'sı, Kırım Türkleri'ni zorunlu olarak göç ettirmiştir Yine 1877-78 Osmanlı-Rus savaşı sırasında Kafkasya ve Balkanlarda Rus Ordularının baskısından kaçan önemli bir nüfus kitlesi Anadolu'ya sığınmıştır Benzer şekilde Yunanistan ve Bulgaristan'ın Türk nüfusuna uyguladığı sistemli baskılar da Anadolu'ya yönelen göçlerin ana nedenidir

Göçlerin nedenleri arasında az da olsa "değiştirme yoluyla göç" olayı diğer bir faktördür Örneğin Lozan Barışı uyarınca Ege Adaları ve Makedonya'dan yaklaşık 400000 kişilik bir nüfus Anadolu'ya alınmış, buna karşılık Doğu Karadeniz ve Trakya'daki Rumların hemen tamamı (İstanbul'dakiler hariç tutulmuştur) olan 150000 kişi Yunanistan'a gönderilmiştir Balkan ülkelerinin dışında daha az da olsa zaman zaman Orta Asya, Kıbrıs, Eski Sovyetler Birliği gibi değişik bölgelerden de Anadolu'ya göçler olmuştur Örneğin 1979'da Sovyetler'in Afganistan'ı işgalinden sonra Pakistan'a sığınan 4350 kişi 1986 yılında Türkiye'ye getirilerek yerleştirilmiştir

Türkiye ayrıca, çeşitli anlaşmazlıklara sahne olan komşu ülkelerde yaşayan toplumlar için de zaman zaman sığınılacak bir ülke olarak değerlendirilmiştir Nitekim İran da şahlık rejiminin bitmesinin ardından, İran-Irak savaşı esnasında ve Körfez Savaşı'ndan hemen sonra yüzbinlerle ifade edilebilen nüfus kitleleri sınırlarımız içinde ikamet ettirilmişler ve her türlü ihtiyaçları karşılanmıştır Söz konusu toplulukların önemli bölümü daha sonra geri dönmüşlerdir

22 Türkiye'den Dış Ülkelere Göçler

Türkiye'den yurt dışına yönelen nüfus göçü şüphesiz temelde ekonomik nedenlere dayanır ve bir anlamda "işgücü göçü" olarak nitelendirilebilir Nedeni ülkemizde çalışma çağındaki nüfusa yeterince istihdam alanları açılamayışıdır

Genel bir değerlendirme ile yurt dışına işçi gönderilmesinde iki ayrı safhanın ortaya çıktığı söylenebilir Birinci dönem, 1961-74 yıllarını içine alır ki, bu dönemde yurt dışına gönderilen 810498 kişinin %975'i Avrupa ülkelerine gitmiştir 1975-89 arasındaki ikinci devrede ise göç eden toplam 538189 işçinin %923'ü Arap ülkelerine yönelmiştirToplam olarak 1961-89 aras

ındaki 29 yılda dış ülkelere giden nüfus miktarı 1348687'dir Bunun %488'i Almanya'ya, %188'i Suudi Arabistan'a, %148'i Libya'ya ve %42'si Fransa'ya yerleşmiştir Şüphesiz Türkiye dışında bulunan Türk vatandaşları sadece işçilerden ibaret değildir Yurt dışına giden işçiler bir süre sonra ailelerini çağırmışlar, evlenmeler ve yeni doğumlar olmuş ve böylece yurt dışındaki Türk vatandaşı sayısı süratle artmıştır DPT'nin bir araştırmasına göre 1989'da ülkemiz dışındaki 2404030 Türk vatandaşının ancak %42'sini işçiler meydana getirmektedir

Cumhuriyet döneminde az da olsa ekonomik amaçların dışında da yurt dışına yönelen göçler vardır Daha önce de bahsedildiği gibi Lozan Barış Antlaşması gereğince 150000'e yakın Rum 1923-1927 yılları arasında Yunanistan'a göç etmiştir Yine 1948 yılında İsrail devletinin kurulmasını takip eden yıllarda 35000 kadar Musevi Türkiye'yi terederek İsrail'e gitmiştir Bunların dışında 1923 sonrasında 9000'e yakın kişi çeşitli sebeplerden dolayı Türkiye dışına göç etmişlerdir

Özet

Türkiye, nüfus artış hızı dünya ortalamasının üzerinde olan bir ülkedir Bu durum ekonomimize de etki eder Çünkü hızla artan nüfusumuza aynı hızla kaynak yaratma zorunluluğu vardır Kaynak temininin dışında tarım alanlarının yerleşime açılması, gecekondulaşma ve çeşitli çevre problemlerini de beraberinde getirmektedir Ancak nüfusumuz aynı zamanda bir siyasi güçtür ve artış hızını hızla ve yapay yollardan düşürmenin de bir takım sakıncaları vardır O halde, her türlü nüfus planlamalarında konunun stratejik önemi gözönünde bulundurulmalıdır